Haşr Sûresi 22. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 6/54; 7/156; 10/58.  

[625] Allah’ın bazı sıfatları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 181-186.  

535. “Gayb”ın anlamı için Bakara sûresi, âyet: 3 ve ilgili dipnota bakınız.536. “Rahmân” ve “Rahîm” sıfatlarının anlamı için Fâtiha sûresi, âyet: 2 ve ilgili dipnota bakınız.  

 Allah, dünyayı, ahireti, varı ve yoğu bilendir. Rahmân ve Rahîm isimleri rahmet kelimesinden türemiştir. Rahmân, Cenâb-ı Hakk’ın rahmetinin, bütün yaratıkları kapsadığını, Rahîm ise kıyamet gününde yalnız müminlere yöneldiğini ifade eder.  

Bu iki sıfatla ilgili bkz. Fâtiha 1:1, dipnot 1.  

1 Ğayb için Bk. (Hûd: 31)2 Rahman; yarattıklarına kazanmaları için hiç bir çalışmayı şart koşmadan, yaratılışlarından ilâhi rahmet veren demektir. Bu rahmet, mü’mine de kâfire de çalışana da çalışmayana da verilir. (İnsana verilen vücut, rızık ve akıl gibi.) Rahîm: ise, yarattıklarına kazanmaları şartı ile kazançları karşılığında ilâhi rahmet veren, demektir. (Âhirette Müslümanlara verilen, cennet ve nîmetleri gibi.) Demek ki Allah’ın rahîm sıfatı, îmanlı ile îmansızı, iyi ile kötüyü, ayırt ederek iyilere mükâfat, Allah’ın rahmet sıfatını kötüye kullanan kötülere de cezâ veren, ayırt edici bir sıfattır. Geniş bilgi için Bk. (Fatiha: 1)  

27 Bkz. 6:73’ün ikinci paragrafı ile ilgili not 65.  

[5034] Tüm ilâhî esma Allah’a döner, Allah has ismi ise, burada olduğu gibi sadece huveye döner. Huve Zât’ın “ayn”ını, yani bireysel cevheri ifade eder. Allah kelimesi, dilde başlayıp ciğerde biten bir ses düzenine sahiptir. Bir kez Allah diyen, iman ağacının dıştan içe doğru dört unsuru olan amel-ikrar-tasdik-marifet süreçlerinin tamamını yaşar. Dıştan içe, müşahhastan mücerrede, şehadet âleminden gayb âlemine… Ğayb-şehadet ikilisinde, Allah’a nisbet edildiği için ğayb önce gelmiştir. Huve zamirinde son harf zaittir, ikil form olan humâda düşmesi bunun delilidir. Aslı hudur. Hu görünürde bir ses ise de, özünde bir nefestir. Can taşıyan her varlık, aldığı her nefesle “O”nu anar. Nefes canlılığın alametidir. Varlık ilâhî bir nefestir. Celal ve cemalin tecellisi olan kevn ve fesad, bu nefesin veriliş ve alınışını temsil eder. Nefes alan canlılar içerisinde iradesiyle temayüz eden insan, tesbihi zikre çevirerek sorar: O kimdir? Vahyin verdiği cevap, aslında idrakin derinliklerinde yatan bu soruya vicdanın verdiği cevabın ta kendisidir: O Allah’tır. İşte bu nedenle, mutlak ateizm imkânsızdır. [5035] Esmadan murad Allah’ın kendisiyle nitelendiği sıfatlardır. Haşr bir el-esmâu’l-husnâ sûresidir. 24 âyetlik sûrede 28 Allah ismi, 13 Allah’a dönen zamir, 23 ilâhî sıfat yer alır. Son üç âyette ardı ardına hepsi de farklı 16 esma sıralanır. Kur’an’ın zirvesi, Allah’ın Allah hakkında konuştuğu yerlerdir. Bunların en başında bu sûrenin son kısmı gelir. Zira bu âyetler, Allah’ı bilme, tanıma ve anlama yolunda insanoğluna âlemlerin Rabbi tarafından uzatılmış bir kartvizit mesabesindedir. Haşr sûresinin son âyetlerinin önemi konusunda nakledilen tüm rivayetler, bu çerçevede anlaşılmalıdır. Hepsi de, bu tür zirve bölümlerin Allah’ı tanıma ve anlamadaki önemine dikkat çekme amacı taşır. Zira bu esma bizi Allah’a ulaştıran meşru vesilelerdir: “En güzel nitelikleri ve tüm mükemmellikler(i ifade eden Esma-i Hüsna) Allah’a mahsustur. Artık O’nu onlarla anın ve O’nun isimleri konusunda haktan sapan kimseleri kendi haline terk edin!” (7:180; krş: 20:8; 17:100). [5036] Önceki pasajla münasebeti: mü’minlere tek kişinin burnu kanamadan zahmetsizce verilen fey’, işte bu merhametin tecellilerinden sadece biridir.  

(Gayb iki ayrı manada kullanılır, birincisi mutlak gayb, diğeri ise izâfi gayb’tır ki, mutlak gayb; hiçbir mahlukun ulaşamayacağı gizlilikler demektir ve burada bu mânâyadır)  

(3) Bu âyetler hakkında Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Kim sabaha erdiğinde üç defa Eûzü billâhi’s-semîi’l-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm [Kovulmuş şeytanın şerrinden, herşeyi işiten ve herşeyi bilen Allah’a sığınırım] der ve Haşir Sûresinin son üç âyetini okursa, Allah akşama kadar onun için rahmet duası etmek üzere 70 bin melek görevlendirir. O kimse eğer o gün ölürse, şehit olarak ölür. Kim akşama erdiğinde bunu yaparsa, sabaha kadar yine aynı durumdadır.” (Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân: 22.) Rahmân ve Rahîm isimleri için 1:1’in açıklamasına bakınız.  

5400 Here follows a passage of great sublimity, summing up the attributes of Allah. In this verse, we have the general attributes, which give us the fundamental basis on which we can form some idea of Allah. We start with the proposition that there is nothing else like Him. We think of His Unity; all the varying and conflicting forces in Creation are controlled by Him and look to Him, and we can never get a true idea of Him unless we understand the meaning of Unity. His knowledge extends to everything seen and unseen, present and future, near and far, in being and not in being: in fact these contrasts, which apply to our knowledge, do not apply to Him. His Grace and His Mercy are unbounded: see 1:1, and n. 19; and unless we realise these, we can have no true conception of our position in the working of His Will and Plan. (R).