Haşr Sûresi 2. Ayet Meali

Uhud savaşından altı ay sonra Medine'de oturan Nadıroğulları, müşriklerle gizlice birlik oldukları için Medine'den sürüldüler, buna işarettir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 16/26.  

1.Yani Allah`ın hükmü veya azabı.  

[621] İlk sürgün edilenler hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 139-143.  

Hz. Muhammed Medine’ye geldiği zaman, Yahudilerden Nadiroğulları ile tarafsızlık konusunda antlaşma yapmıştı. Bedir savaşında Müslümanlar galip gelen taraf olunca Yahudiler Hz. Peygamber için “Bu Tevrat’ta geleceği haber verilen peygamberdir” diyerek sözde ona inandıklarını ve her konuda anlaşabileceklerini ortaya koymuşlardı. Fakat Uhud savaşında Müslümanlar geçici bir yenilgi alınca hemen değişerek imzaladıkları tarafsızlık antlaşmasını bozmuşlardı. Liderleri olan Kâ’b b. Eşref kırk süvari ile Mekke’ye giderek Müslümanlara karşı Ebu Süfyan ile iş birliği yapmıştı. Durumu öğrenen Hz. Peygamber Nadiroğullarının bulunduğu bölgeyi abluka altına aldı. Ablukaya dayanamayan Nadir oğulları göç etmek zorunda kaldılar.   

Hz. Peygamber Medine’ye hicret edince, Yahudiler’den Nadîroğulları ile tarafsız kalmaları konusunda bir antlaşma yapmıştı. Bunlar, Bedir zaferinden sonra, Hz.Peygamber’i kastederek “Bu zat, Tevrat’ta geleceği haber verilen peygamberdir” demelerine rağmen Uhud savaşından sonra, yaptıkları antlaşmayı bozdular. Liderleri Ka’b b.Eşref kırk atlı ile birlikte Mekke’ye giderek müslümanlara karşı Ebu Süfyan ile ittifak yaptı. Durumu öğrenen Hz.Peygamber, Muhammed b.Mesleme’yi görevlendirerek Ka’b’ı öldürttü. Bununla da kalmayıp Nadîroğullarının bulunduğu bölgeyi kuşattı. Çıkıp başka yere gitmelerini istedi. Nadîroğullarının münafıklardan bekledikleri yardım bir türlü gelmedi. Sonunda yaşadıkları yerden ayrılıp gitmeye razı oldular. Bunun üzerine kuşatma kaldırıldı. Ayrılırken geride bıraktıkları eşyaları imha ettiler, evlerini de yıktılar. Âyette bu olaya değinilmektedir.  

 Allah’ın Resûlü Medine’ye geldiği zaman, yahudilerden Nadîroğullarıyla tarafsız kalmaları hükmünü taşıyan bir antlaşma yapmıştı. Bedir savaşında müslümanlar galip gelince, yahudiler: Bu, Tevrat’ta kendisine zafer vâdedilen peygamberdir, dediler. Fakat Uhud savaşından sonra tamamen değiştiler ve antlaşmayı bozdular. Bunların lideri Ka’b b. Eşref, kırk süvari ile Mekke’ye gidip müslümanların aleyhine Ebu Süfyan’la ittifak yaptı. Bunun üzerine Hz. Peygamber, Ka’b’ın süt kardeşi Muhammed b. Mesleme’ye emir vererek bir gece onu evinde öldürttü. Bundan sonra Allah’ın Resûlü bir kıta asker ile Nadîr oğullarının köylerini kuşattı. Yurtlarını bırakıp gitmelerini emretti. Hz. Peygamber’le anlaşma yapmak istemeleri üzerine kuşatma kaldırıldı. Çokları Şam’a, Eriha’ya, Ezreât’a, Hire’ye birkaç ev de Hayber’e gittiler. İşte sûrenin başından 6. âyetin sonuna kadar olan kısmın nüzul sebebi budur.  

1- Allah'tan korunmaktan kasıt, Nebi ve inananlardır. Zira Kitap Ehli, kalelerini Allah'tan korunmak için değil, düşmanlarından, yani Nebi ve Mü'minlerden korunmak için yapmışlardı. 2- Gerçeği görme, derinliğine kavrama yeteneğine sahip kimseler.  

(*) Beni Nadır Yahudileri Hz. peygamberle anlaşma yaptıkları hâlde, müşrikler Medine’ye saldırınca bunlar ihanet ederek yaptıkları anlaşmayı bozuyor ve müşrik ordusuyla ittifak kurarak müslümanlara saldırıyorlar. Ayrıca Hz. peygamberi öldürmek için bir de süikast düzenliyorlar, ama başaramıyorlar. İşte Uhud’dan dönen Hz. peygamber de anlaşmayı bozan bu ihanet şebekesine karşı harekete geçiyor ve sonunda kendileriyle yapılan anlaşma gereği bunlar bulundukları yerden sürülüyorlar. Not: Allah’tan korunmaktan kasıt, nebi ve inanalardır. Çünkü onlar kalelerini Allah’tan değil, kendilerinin ihanetine uğrayan Nebi ve Allah’ın mümin kullarından koruyacaklarını sanıyorlardı. Ayrıca kitap ehlinin Hz. Peygamberle yaptıkları barış antlaşmasına ihanet etmeleri ve ona suikast düzenlemeleri konusunda aşağıda bulunan tefsir metinlerine bkz: هذه السورة مدنية باتفاق من أهل العلم، وهي سورة بني النضير; وذلك أن رسول الله ص كان قد عاهد بني النضير على سلم وهم يرون أنه لا ترد له راية، فلما جرت هزيمة أحد ارتابوا وداخلوا قريشا وغدروا، فلما رجع النبي صلى الله عليه وسلم من أحد تبين له معتقد بني النضير وغدرهم بعهده وموالاتهم للكفار، فجمع إليهم وحاصرهم وعاهدهم على أن يجليهم عن أرضهم، فارتحلوا إلى بلاد مختلفة: خيبر والشام وغير ذلك من البلاد، ثم كان أمر بني قريظة مرجعه من الأحزاب (. (تفسير ابن عطية) ومن جملة ذلك أنّهم نقضوا العهد بعد غزوة اُحد، التي وقعت في السنة الثالثة للهجرة.فقد ذهب "كعب بن الأشرف" زعيم قبيلة "بني النضير" مع أربعين فارساً إلى مكّة، وهنالك عقد مع قريش حلفاً لقتال محمّد (ص)، وجاء أبو سفيان مع أربعين شخصاً، وكعب بن الأشرف مع أربعين نفراً من اليهود، ودخلا معاً إلى المسجد الحرام ووثقوا العهد في حرم الكعبة، فعلم النبي (ص) بذلك عن طريق الوحي والمؤامرة الاُخرى هي أنّ رسول الله (ص) دخل يوماً مع شيوخ الصحابة وكبارهم إلى حي بني النضير، وذلك بحجّة إستقراض مبلغ من المال منهم كديّة لقتيلين من طائفة بني عامر، قتلهما (عمرو بن اُميّة) أحد المسلمين، وربّما كان الهدف من ذلك هو معرفة أخبار اليهود عن قرب حتّى لا يباغت المسلمون بذلكفبينما كان رسول الله (ص) يتحدّث مع كعب بن الأشرف إذ حيكت مؤامرة يهودية لإغتيال رسول الله (ص) وتنادى القوم: إنّكم لا تحصلون على هذا الرجل بمثل هذه الحالة وهاهو قد جلس بالقرب من حائطكم، فليذهب أحدكم إلى السطح ويرميه بحجر عظيم ويريحنا منه، فقام "عمرو بن جحاش" وأبدى إستعداده لتنفيذ الأمر، وذهب إلى السطح لتنفيذ عمله الإجرامي، إلاّ أنّ رسول الله (ص) علم عن طريق الوحي بذلك، فقفل راجعاً إلى المدينة دون أن يتحدّث بحديث مع أصحابه، إلاّ أنّ الصحابة تصوّروا أنّ الرّسول سيعود مرّة اُخرى، ولمّا عرفوا فيما بعد أنّ الرّسول في المدينة عاد الصحابة إليها أيضا (تفسير الأمثل في كتاب الله المنزل) يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فيه خمسة أوجه] الثاني: بأيديهم في تركها، وأيدي المؤمنين في إجلائهم عنها، قاله أبو عمرو بن العلاء (تفسير الماوردي ) ً  

[6] Uhut'tan sonra muahedeyi bozan Yahudiler beraber götürmek üzere keresteleri, kapılan, o güzelim ağaçları koparmışlardı.  

1 Kaynaklara göre, Hz. Peygamber Medine’ye hicret ettikten sonra, Yahudilerden Benu Nadir/Nadiroğulları kabilesiyle tarafsızlık antlaşması yaptı. Onlar, Uhut Savaşı’ndan sonra antlaşmayı bozdular. Liderleri Ka’b bin Eşref, kırk atlı ile Mekke’ye giderek, Ebu Sufyan ile ittifak yaptı. Durumu öğrenen Hz. Peygamber, Muhammed bin Mesleme’yi görevlendirdi. O da Ka’b’ı öldürdü. Hz. Peygamber ayrıca Benu Nadir kabilesinin bulunduğu bölgeyi kuşattı. Çıkıp başka yere gitmelerini istedi. Onlar on günlük bir mühlet istediler. Bu arada silahlandılar ve münafıkların reisi Abdullah bin Ubey ile gizlice antlaştılar. O da iki bin savaşçıyla destek vereceklerini vaat ettiler. Ancak bu yardım gelmeyince Nadiroğulları, yaşadıkları bölgeden ayrılıp gitmeye razı oldular. Her üç aile bir deveye eşyalarını yükleyerek altı yüz deveyle yola çıktılar. Bunun üzerine kuşatma kaldırıldı. Onlar geride ne varsa imha ettiler, evlerinin kapı ve pencerelerinin ahşap kısımlarını da söküp götürdüler. Pek çoğu Şam’a, bir kısmı Hîra’ya, Eriha ve Ezri’at’a ve birkaç aile de Hayber’e gitti. Bu sûre bu olayı konu edinir.  

Benzer mesaj: Nahl 16:26.  

1 Bu âyette, kendilerine daha önce kitap verilen Yahûdî ve Hıristiyanların, tevhit inancını bozanlarının kâfir olarak nitelendirilmesi, kitab ehlinin tamamının gerçekten “kitap ehli” olmadığını açıkça ifâde etmektedir. Konuyla ilgili olarak Bk. (Bakara: 105, Haşr: 11, Beyyine: 1, 6) Bunlar, Medîne Yahûdîlerinden Beni Nadîr kabilesidir.2 Kıyamet gününe “yevm’ül-ba’s ve yevm’ün-neşr” denildiği gibi “yevm’ül-haşr” dahi denilir. Bu Suredeki haşr ise kıyamet günü olacak olan son haşr değil, onun küçük bir numunesi olmak üzere Haşr: 2. ayette zikrolunan “ilk haşirdir” ki bu da; Benî Nadir Yahudilerinin Medine’den çıkarılıp sürülmesidir. Zira haşr, bir cemaati bir mekândan diğer bir mekâna çıkarmak demektir. Buna “ilk haşr” denilmesinin sebebini beyanda ise bir kaç görüş vardır. 1. İbnu Abbas ve müfessirlerin çoğunluğuna göre, bu haşr, Ehl-i kitab’ın ilk haşridir. Yani bunda kitap ehli Arap yarımadasından ilk defa olarak çıkarılmak suretiyle haşrolunmuşlardır. Bundan evvel burada böyle bir zillete düşmemişlerdi. 2. Allahu Teâlâ bunların Medine’den çıkarılmalarına haşr demiş ve bunu ilk haşr yapmıştır. Veya kıyamet haşri ki, kıyamet gelince insanlar haşrolunacaklar, orada da kıyamet mahşeri olacaktır. 3. Bu ilk haşrleridir, sonraki de Hz. Ömer’in onları Hayber’den Şam’a sürmesidir. 4. İlk haşr demek ilk harpte yurtlarından çıkarılmaları demektir. Çünkü Rasulullah’ın Eh-li kitab’la yaptığı ilk harptir.3 H. 3. yılın Şevval ayında Bedir’in intikamını almak amacıyla Kureyşliler Medîne’ye saldırmak için büyük bir hazırlık yaparlar. Kureyş’in üç bin askerine karşı Hz. Peygamber’in (s.a.v) bin asker çıkarabildiğini ve bunlardan üç yüz münafığın geri döndüğünü gören Yahûdîler, Müslümanlara yardım etmeyerek aralarındaki antlaşmaya uymazlar. Uhud savaşı sonrası da ahitlerini bozarlar. Ve Rasulullah (s.a.v)’e bir suikastta bulunurlar. Reisleri Ka’b b. Eşref kırk süvari ile Mekke’ye gider, Ebu Süfyan ile yeminleşerek bir ittifak yapar. Cebrail bunu Rasulullah (s.a.v)’e vahy ile haber verir. Rasulullah da Ka’b’ın sütkardeşi Muhammed b. Mesleme’yi, onu katletmekle görevlendirir, o da onu öldürür. Sonra da Rasulullah (s.a.v), köylerini muhasara eder ve: “Medine’den çıkın gidin” der. O sırada Kâ’b için matem tutuyorlardı: “bizi on gün bırak da felâketimize ağlayalım” diye on gün mühlet isterler, müsaade edilir. Bu müddet zarfında harb için hazırlığa koyulurlar. Abdullah b. Übey gibi münafıklar da gizlice haber göndererek: “çıkmayın, çarpışın, çarpışırsanız biz de sizinle beraber size yardım ederiz. Çıkarılırsanız beraber çıkarız” diye teşvik ederler. Yine bu müddet zarfında Rasulullah (s.a.v)’e iki defa daha suikast tertip ederler. İçlerinden bir kadın Müslüman olan biraderiyle Rasulullah’a onlardan evvel gizlice haber yetiştirir, Rasulullah da muhasarayı kuvvetlendirir. Nihayet kalplerine korku düşer ve Münafıkların yardımından da ümidi keserler. Sonunda her üç ev bir deveye silâhtan başka yükletebildikleri metaı yükletip götürmek ve çıkıp gitmek üzere anlaşırlar. Çokları Şam’a, Eriha’ya, Ezreat’a, ba’zıları Hiyre’ye, bir kaç hane de Hayber’e gider. Bıraktıkları mallarını ve silâhlarını Rasulullah (s.a.v) ganimet olarak alır. (Elmalılı)  

1 Bu ve bundan sonraki tarihî atıflar için bkz. bu surenin giriş notu. Benî Nadîr kabilesi -ki, Yahudi olmaları hasebiyle doğal olarak ehlu’l-kitâb (“geçmiş vahyin mensupları”) olarak tanımlanırlar- burada “hakikati inkara şartlanmış olanlar” (ellezîne keferû, bkz. 2:6, not 6) olarak vasıflandırılmışlardır, çünkü daha önce Hz. Peygamber’in gerçekten kendi kutsal metinlerinde bildirilen (Tesniye xviii, 15 ve 18) Allah’ın Elçisi olduğunu kabul etmiş olmalarına rağmen daha sonra ihanet ederek o’na karşı çıkmışlardı.2 Lafzen, “[imkan dahilinde] görmedikleri bir yerden”: Abdullah b. Ubeyy’in son anda, beklenmedik bir şekilde onların yardımına gelmekten vazgeçmesine işaret.3 Giriş notunda açıklandığı gibi, Benî Nadîr, başlangıçta İslam toplumu ile karşılıklı olarak birbirlerine karışmama ilkesine dayalı bir antlaşma yapmışlardı ve buna göre Medine’de Müslümanlar ile dost olarak yaşayacaklardı. Ancak daha sonra, Müslümanlara açık bir düşmanlık beslemeye başladıkları ve (bu nedenle) göç etmeye zorlandıkları zaman bile tarlalarının mülkiyetini muhafazaya izin verilmişti. Ama ardından, ihanetleri sebebiyle, hem vatandaşlık haklarını hem de toprakları üzerindeki mülkiyet haklarını kaybettiler ve böylece “yurtlarını kendi elleriyle yok ettiler”.  

[5006] Nadîroğulları kabilesinin geçmiş ve geleceğine dair çok özel ve özgün bilgi için bkz: İbn Âşûr, et-Tahrîr ve’t-Tenvîr. [5007] İ’tibar, iftiâl babının yapısı gereği, eşyanın hakikatini, sebep, sonuç ve gerekleriyle birlikte kavrayıp icabını yerine getirmek demektir. Bir başka açıdan, lafzı meale, meali mânaya, mânayı maksada, maksadı hakikate perde yapmamak, satırların sadırlarına geçmektir.  

Fiilin kendilerine isnad edilmesi, bu yıkıma kendilerinin sebeb olmalarındandır.  

[1] Medîne'ye hicret-i nebevî esnâsında Rasûlullah ile mu'âhede 'akd idüb sonra nakz-ı 'ahid iylediklerindden dolayı diyârlarından ihrâc olunan "Benî Nadîr" nâm yahûdî kâbilesi [2] "Benî Nadîr" muhâsara olunub terk-i diyâr idiniz diye emir olunduklaarı zamân "Nereye gidelim?" dimişler ve Rasûlullah "Mahşere gidiniz" diye emir itmişdi. Onlar içün o hurûc, birinci haşr oldı.  

[1] Kitaplarında uzman olan kişiler [2] Allah'ın onayı olmadan hiç bir şey meydana gelmez. Bkz: En'am 6/59, Hadid 57/22 [3] Allah, kişi ile kalbinin arasına girer. Bkz Enfal 8/24 [*] Geri dönme umutlarını yitirdikleri için böyle yapıyorlardı.  

5369 This refers to the Jewish tribe of Banu al Nadir whose intrigues and treachery nearly undid die. Muslim cause during the perilous days of the battle Uhud in Shawwal, A.H. 3. Four months after, in Rabi' al Awwal, A.H. 4, steps were taken against them. They were asked to leave the strategic position which they occupied, about three miles south of Madinah, endangering the very existence of the Ummah in Madinah. At first they demurred, relying on their fortresses and on their secret alliances with the Pagans of Makkah and the Hypocrites of Madinah. But when the Muslim army was gathered to punish them and actually besieged them for some days, their allies stirred not a finger in their aid, and they were wise enough to leave. Most of them joined their brethren in Syria , which they were permitted to do, after being disarmed. Some of them joined their brethren in Khaybar: see n. 3705 to 33:27. Banu al Nadir richly deserved punishment, but their lives were spared, and they were allowed to carry away their goods and chattels. 5370 That is, without actual hostilities, and the shedding of precious Muslim blood. 5371 They had played a double game. Originally they were sworn allies of the Madinah Muslims under the Prophet, but they secretly intrigued with the Makkah Pagans under Abu Sufyan and the Madinah Hypocrites. They even tried treacherously to take the life of the Prophet while he was on a visit to them, breaking both the laws of hospitality and their own sworn alliance. They thought the Pagan Quraysh of Makkah and the Hypocrites of Madinah would help them, but they did not help them. On the contrary the eleven day siege showed them their own helplessness. Their supplies were cut off: the exigencies of the siege necessitated the destruction of their outlying palm trees; and the unexpected turn in their fortunes disheartened diem. Their hearts were struck with terror and they capitulated. But they laid waste their homes before they left: see next note. 5372 Their lives were spared, and they were allowed ten days in which to remove themselves, their families, and such goods as they could carry. In order to leave no habitations for the Muslims they demolished their own houses and laid waste their property, to complete the destruction which the operations of war had already caused at the hands of the besieging force of the Muslims.