Hâkka Sûresi 17. Ayet Meali

O günden maksat kıyamet günüdür. Arşın dört melek tarafından taşındığı, kıyamet günüyse sekiz meleğin taşıyacağı rivâyet edilmiştir. Sekiz saf melek diyenler de vardır.  

(*) Melekler, Allah’ın bir çeşit askerleridir. Allah, büyüklüğünü onlarla göstermiş oluyor. Dünyada Allah’ın arşını (icraatını) dört büyük melek yürütüyor: Cebrail, Mikail, Azrail, İsrafil. İnsanlık, bitki, hayvan ve cansızlar dünyaları da kıyamet günü Allah’ın onlardaki hâkimiyeti net olarak görüneceği için, o gün Allah’ın arşını sekiz melek taşımış olacak. Dört mevcut melek, artı bunların müekkel melekleri. Allah daha iyi bilir.  

Bkz. 7/54 ve dipnotu, 11/17Ayette geçen, “Rablerinin tahtı/arşı” ifadesi tamamen mecazîdir. Yani Allah’ın kudretinin ahiretteki tezahürünün bir işaretidir. İnsanların anlayış ve kavrayış tarzına göre temsili bir anlatımdır. Tefsir otoriteleri ittifakla, “taht/arş” teriminin Kur’an’da geçen bu mecazi kullanımının, Allah’ın bütün yaratıkları üzerindeki mutlak otoritesini ifade ettiği görüşündedir. Çünkü “Taht/arş” tan söz eden ayetlerin hepsinde bu ifade Allah’ın âlemleri yaratmasına ilişkin bir açıklamayla bağlantılı olarak geçmektedir.  

 «Arş» için, Hûd sûresi 7. âyetin açıklamasına bakınız.  

Olumsuzluklarla dolu olan bu dünya yedinci evren olduğundan manevi olarak Tanrı'dan çok uzaktır (7:143). Ahirette ise sekizinci evren yaratılacaktır. O, bizim yedinci evrenimizden daha da fazla uzak olacaktır ve "cehennem" olacaktır (89:23).  

1- Yaratıcının hizmetinde olan güç. 2- Allah'ın Arş'ına; nesne, yer, zaman vb. türden soyut veya somut bir anlam vermek, Kur'an'ın Allah tanımına kesinlikle uygun değildir. Allah'ın her şeye egemen olduğunu ve benzeri konuları anlatmak için bizim kullandığımız dilin kullanılmış olması bizi yanıltmamalıdır. Bu tür sözcükleri, literal anlamları ile anlamak doğru değildir. Rabb'in arşı, Allah'ın evrene mutlak egemenliğini, yönetmesini ifade etmektedir. 3- Ayette yer alan “semâniyetun” sözcüğüne, sözcüğün literal anlamı olan sekiz anlamı verildiğinden; çevirilerde, sekiz sayısına ayrıca melek sözcüğü de ilave edilerek “sekiz melek” olarak anlam verilmektedir. Oysaki bu sözcüğün kök anlamı olan “semen”, bedel demektir. Bedel ise bir şeyin kendisi ile değiştirildiği değer demektir. Dolayısı ile ayette; Rabb'in Arş'ını, yok edilen varlıkların yerine, yeni varlıkların taşıyacağı ifade edilmektedir. (Semen/bedel için bak: 2: 41)  

(*) Ayette mecâzi bir anlatım vardır. “Arş”ı Allah’ın mutlak hükümranlık ve yönetimi; meleklerin arşı yüklenmesini, Allah’ın buyruğuna eksiksiz uyarak işlerini yürütmeleri; yine bazı meleklerin arşın çevresinde bulunmalarını da Allah’a yakın olmaları, O’nun iradesini gerçekleştirmesinde araç işlevi görmeleri şeklinde açıklayanlar olmuştur (bk. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “arş” md.; Yusuf Şevki Yavuz, “Arş”, DİA, III, 408; ayrıca bk. A‘râf 7/54) Ayrıca‘’arş’’konusunda ‘’tefsirül Meraği’ ile’ el Mizan fi tefsiril kur’an’’a ait aşağıdaki metinlerine de bakılabilir. Yani tefsir otoriteleri ittifakla, “taht/arş” teriminin Kur’an’da geçen bu mecazi kullanımının, Allah’ın bütün yaratıkları üzerindeki mutlak hüküm ve iktidarını ifade ettiği görüşündedirler. Çünkü arş” tan söz eden ayetlerin hepsinde bu ifade Allah’ın âlemleri yaratmasına ilişkin bir açıklamayla bağlantılı olarak geçmektedir. Bu nedenle Rabb’in arşı, Allah’ın evrene mutlak egemenliğini, yönetmesini ifade etmektedir. Buradaki (يحمل) ‘’yahmilü’’den kasıt, söz konusu melekler ‘’… arşını (yönetim merkezinin sorumluluğunu) taşırlar. Nasıl ki cennet ve cehennemin sorumluluğunu taşıyan görevliler varsa, yüce Allah’ın ahiret alemindeki yönetim merkezininin sorumluluğunu da taşıyan melekler de var. قوله تعالى : ويحمل عرش ربك فوقهم يومئذ ثمانية قال ابن عباس : ثمانية صفوف من الملائكة لا يعلم عددهم إلا الله (تفسير القرطبي) العرش: مركز تدبير العالم كما تقدم إيضاح ذلك في سورة يونس، وقد ذهب بعض العلماء إلى أن الحمل يراد به التدبير والحفظ، وأن الحفيف والطواف بالعرش يراد به القرب من ذي العرش سبحانه، ومكانة الملائكة لديه، وتوسطهم في نفاذ أمره ( تفسير المراغي) فقوله: ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله﴾ أي الملائكة الذين يحملون العرش الذي منه تظهر الأوامر وتصدر الأحكام الإلهية التي بها يدبر العالم، والذين حول العرش من الملائكة وهم المقربون منهم (المكتبة المقروءة » الميزان في تفسير القرآن » غافر- قوله تعالى: ﴿وترى الملائكة حافين من حول العرش يسبحون بحمد ربهم﴾ إلى آخر الآية الحف الإحداق والإحاطة بالشيء، والعرش هو المقام الذي يصدر منه الفرامين والأوامر الإلهية التي يدبر بها العالم، والملائكة هم المجرون لمشيته العاملون بأمره، ورؤية الملائكة على تلك الحال كناية عن ظهور ذلك وقد طويت السماوات (الميزان في تفسير القرآن).اهل الجنة يرون الملائكة حافين من حول العرش الخ حال الملائمة أرقي من حال اهل الجنة لانهم مدبرون العالم واهل الجنة في ركن منه وهو الجنة والعالم الروحي أرقي من عالم الجسماني (تفسير طنطاوي الثالث. لاحظ قوله “يومئذ (الإنزال والتنزيل) بعد أن تقوم الساعة ويتكون كون جديد بقوانين جديدة، وما الساعة إلا بداية تغير بصيرورة مادة هذا الكون لكي يتكون منها كون جديد فيه نبعث ونحاسب، فأمر الله “عرشه” على هذا الكون الجديد-- وهذا يعنى أن عرش الله، أي سلطانه، قائم على هذا الوجود العلوي، مستو عليه.(. التفسير القرآني للقرآن) وبعضهم يرى العرش مجرد كناية عن قدرته وتدبيره واستيلائه على عالم الخلق.- إن العرش له عدة معان وإطلاقات والظاهر المراد به هنا القدرة الإلهية مركز سلطة الله (عرش الرحمن يعنى ملكوته جل وعلا وكل ما خلقه رب العزة من مواد وطاقة وذرات وخلايا و أجرام سماوية وعوالم منظورة لنا أو غير منظورة فى البرزخ ،أو السماوات والأرض وما بينهما . كما يعنى العرش أيضا أن له جل وعلا التحكم فى هذا العرش ، فله جل وعلا الخلق والأمر عرش الرحمن فى الآخرة تكون السلطة المطلقة فيه لله جل وعلا ، إذ تنتهى حرية البشر فى الحركة وفى العمل ويتعين عليهم مواجهة نتيجة أعمالهم فى الدنيا (العرش - أهل القران) وحملة العرش يقومون بتنفيذ إرادة الله الحاكمة في الخلق- أمّا حملة العرش الإلهي فهم الملائكة الذين تقع عليهم مسؤولية تدبير أمر هذا العالم بأمر الله (ما هو العرش الإلهي؟ المرجع (الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل)  

[5] Allah'ın emrine muntazır olurlar.[6] Veya sekiz saf melek.[7] Kıyamette Emr-i Bâri'nin nafiz olması, Azamet-i Bâri'yi, dünyada tahta çıkıp reayaya musallat olan bir padişah ile temsil de maksut olabilir. Zaten Nazm-ı Kerîm örf ve âdet üzere beyan ve izah eder.  

10 Allah’ın Arş’ının taşınması insanın idrak dairesi içerisinde temsili bir anlatımdır. Allah zaten insan idrakının üstünde bir Varlıktır.  

Bu ayet Zümer 39:75 ve Mü’min 40:7. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Burada geçen “sekiz meleğin arşı taşıması”nın hakikat anlamını kavrayamadığımızı itiraf etmeliyiz.  

1 Melek kelimesi cins isim olduğu için çoğul olarak tercüme edilmiştir.2 Burada (ثَمَانِيَةٌ)’nin temyizi zikredilmediği için bu sekizin ne olduğu bilinmemektedir. Bu konuda bazı fikirler yürütülmüş, rivâyetler aktarılmış ise de bunlar, sahih değildir. Ancak bunların; melek veya taşıyıcı olabileceği düşünülebilir. (فَوْقَهُمْ)’deki zamirin çoğul olması da melek cinsi veya bütün melekler demek olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak; bu âyet, müteşâbihattandır. Allah’ın taht üzerine oturacağı ve meleklerin de onu taşıyacağı şeklinde düşünülemez. Âyette de buna dâir bir ifâde yoktur. Allah, cisim ve mekândan münezzehtir.  

10 Yahut: “yanlarında”.11 Allah hem zaman hem de mekanda sonsuz/sınırsız olduğundan, O’nun “taht”ı (‘arş) tamamen mecazî bir yükleme sahiptir ve Allah’ın mevcut olan veya olabilecek her şey üzerindeki mutlak ve erişilmez derinlikteki otoritesini gösterir (karş. 7:54, not 43). Bu sebeple, O’nun kudret tahtının “taşınması”, ancak bir mecaz olabilir, yani Allah’ın kudretinin Hesap Günü’ndeki tam ve kesin tezahürünün işareti. Kur’an, bu tezahürün dayandığı “sekiz”in ne veya kim olduğu hakkında bir açıklama yapmaz. Bazı ilk dönem müfessirler, onun sekiz melek olduğunu, bir kısmı ise meleklerin sekiz derecesini gösterdiğini iddia etmişlerdir. Buna karşılık, diğer bir kısmı, burada kasdedilenin “sekiz” mi, yoksa “sekiz bin” mi olduğuna karar vermenin imkansız olduğunu itiraf etmişlerdir (Hasan Basrî, Zemahşerî tarafından nakledilmiştir). Belki de burada Allah’ın (herhangi) sekiz sıfatına yahut O’nun yaratmasının sekiz yönüne/aşamasına atıfta bulunulmaktadır: ama, Kur’an’ın başka bir yerde ifade ettiği gibi, “Allah’tan başka kimse onun kesin anlamını bilemez” (bkz. 3:7 ve ilgili not 8).  

[5283] Buradaki “sekiz”, insan idrakini aşan bir haberdir. Ayrıntısını Allah bilir. Bu tür âyetler, Âl-i İmran 7’de ifade edilen müteşabih sınıfına girer. Tıpkı “Üzerinde on dokuz vardır” (74:30) âyeti gibi, “imtihan” aracıdır (74:31).  

Bir hadis-i şerife göre kıyametten önce dört melek taşırken o gün sayıları, sekize çıkarılır. Arş Allah’ın hükümranlığının tecelli yeridir. Arş’ı sekiz meleğin taşımasının hikmetini anlamak hayli zordur. Bu âyet müteşabih âyetlerdendir.  

5650 The whole picture is painted in graphic poetical images, to indicate that which cannot be adequately described in words, and which indeed our human faculties with their present limited powers are not ready to comprehend. The angels will be on all sides, arrayed in ranks upon ranks, and the Throne of the Lord on high will be borne by eight angels (or eight rows of angels). That will be the Day when Justice will be fully established and man be mustered to his Lord for reckoning. (R).