Hadîd Sûresi 22. Ayet Meali

Bkz. 20/9Başa gelen her musibetin Allah tarafından bir kitapta (Levh-i Mahfuz’da) belirlenmiş olması, o musibetin daha önceden Allah tarafından bilinmiş olması demektir. Yani Allah’ın iradesi ve bilgisi olmadan hiçbir hadisenin vuku bulması mümkün değildir. Yoksa insan önüne konan oyunu oynayan aktör ya da aktris değildir. Allah’ın bilgisi dahilinde, cüz’i iradesiyle gerçekleştirdiği fiillerle hayat filmini oluşturan ve ona göre âhiret hayatını şekillendirecek olan akıllı bir varlıktır insan.   

22-23 Felsefi olarak özgür iradenin varlığını kabul etmek çok güç. Her şey belli deterministik yasalarla işliyor gibi. Tanrı'nın öldüğünü ilan etmekle ünlenen bir felsefecinin dediği gibi yüzlerce bilardo topunun birbirine çarpması sonucu oluşan hareketlerin yönünü kestirmek mümkün görülmeyebilir, ancak her bir topun hareketi kendisiyle çarpışan bir önceki topun momuntumu ve açısına bağlıdır. Topların tüm hareketi ilk topun hareketine ve onun da hareketi kendisine vuran istakanın açısına ve gücüne bağlıdır. Kuantum teorisinin atomdan küçük parçalar düzeyinde gözemlenen belirsizlik konusundaki spekülasyonları bir yana bırakırsak, genetik yapısını ve doğduğu çevreyi seçmeyen bir insanın (zaten böyle bir şey mümkün değil; varolmadan önce seçim sözkonusu değil) özgür bir iradeye sahip olduğunu felsefi olarak savunmak çok zorlu bir iş. Bu konuda pek kafa yormamış sözde ateistlerin "insanın özgür iradesi" olduğundan kuşku duymamaları ve müslümanları kaderci olmakla suçlamaları gariptir. İnsanın seçme özgürlüğüne sahip olduğuna inanmak ancak Allah'a ve O'nun Mesajına inanmakla mümkün. Yarattığı bir yaratığa, yaratandan bağımsız olarak seçimde bulunabilme gücü verebilen bir Yaratıcı olmadan özgür iradenin olması mümkün değildir. Müslümanlar olsa olsa, insanların seçme özgürlüğüne inanmakla suçlanabilir. Bak 6:110; 13:11; 18:29; 42:13, 48; 46:15; 57:22.  

* “Şüphesiz bu, Allah’a kolaydır”; Allah Teâlâ için zor, kolay, çok zor ya da daha kolay gibi mahlûkata ait hâller söz konusu değildir. Kolaylık ve zorluk gibi durumlar bize göredir. Yüce Allah bunlardan münezzehtir. Bu âyet-i kerîmeden anlaşılması gereken mana, Allah Teâlâ’nın, her şeyi yapmaya kâdir olduğudur.  

1- Kötülük, sıkıntı. 2 - Bize rağmen, Bizim dışımızda, İznimiz olmadan meydana gelmez. Ayette geçen “en nebree-hâ” sözcüğüne “yaratma” anlamı verilmektedir. Bu doğru bir anlam değildir. Doğru anlam, “gerçekleştirmek”tir. Sapkın bir anlayış olan “kadercilik” anlayışı, sıklıkla bu ayeti referans göstermektedir. Onlara göre, yeryüzünde ve insanın hayatında olup bitenlerin tamamı Allah tarafından yapılmaktadır. Dolayısı ile olup bitenlerde insanın hiçbir rolü bulunmamaktadır. Oysaki insan, “kendi fiilinin yaratıcısı değil, failidir, yani öznesidir. İnsan, yaptıklarından ve tercihlerinden sorumlu tutulan bir varlıktır. Her şeyi Allah yapıyor olsaydı, bizzat bu sure de dâhil, baştan sona Kur'an'ın tamamında neden insana emirler verilmekte, neleri yapması ve nelerden kaçınması gerektiği gösterilmekte ve irade sahibi bir varlık olarak dilediğini seçebileceği, istediği gibi davranabileceği ifade edilmektedir? Madem her şeyi Allah belirliyorsa, o zaman insan ne diye yaptıklarından ve tercihlerinden dolayı sorumlu tutulsun ki? Kaldı ki ayette, yeryüzünde ve insanın hayatında meydana gelen musibetlerin tamamının Allah tarafından yaratıldığından değil, olup biten her şeyin Allah'ın bilgisi dâhilinde olduğundan söz edilmektedir. 3- Ezeli İlmimizde. Koyduğumuz yasalarda. Bilgimiz çerçevesinde.  

(2)“Evet, ma‘nen terakkī etmeyen (yükselmeyen) avam (sıradan halk) içinde kaderin cây-ı isti‘mâli(kullanılma yeri) var. Fakat o da mâziyât (geçmişte) ve mesâibdedir (musîbetlerdedir) ki, ye’sin(ümidsizliğin) ve hüznün ilâcıdır. Yoksa maâsî (isyan) ve istikbâliyâtta (geleceğe âid şeylerde) cârî (geçerli)değildir ki, sefâhete (günahlara) ve atâlete (boş durmaya) sebeb olsun. Demek kader mes’elesi, teklif ve mes’ûliyetten kurtarmak için değildir, belki fahır ve gururdan kurtarmak içindir ki, îmâna girmiş. Cüz’-i ihtiyârî(insanın cüz’î irâdesi), seyyiâta (günahlara) merci‘ olmak içindir ki, akīdeye (inanç esaslarına) dâhil olmuş. Yoksa mehâsine masdar (iyiliklere kaynak) olarak tefer‘un etmek (fir‘avunlaşmak) için değildir.” (Tılsımlar, 26. Söz, 79)  

(*) Basılı nüshada 22 ilâ 29. ayetlerin meali bulunmuyor.  

[2] Kıtlık, ziyan; hastalık, ölüm gibi hiçbir musibet.[3] Yerin —musibetlerin— nefsinizin yaratılmasından.  

15 Halk arasında “alın yazısı” diye inanılan, vâki olmadan önce alına yazılmış olarak kabul edilen inanç ise Kur’an’a zıttır. Kur’an bunu evrensel yasalar kapsamında ele alır. Bu ayetleri şöyle açıklayabiliriz: Bütün olaylar yani musibetlerin/belâların veya nimet ve lütufların hangi şartlarda meydana geleceği Levh-i Mahfûz’da yani Cenab-ı Hakk’ın ilminde kayıtlıdır, bellidir. Bunlar Allah tarafından konmuş yasalardır. Yazılı olan, bu yasalardır. Bunlar insanın alnında değil, Cenab-ı Hakk’ın katındaki kitaptadır. Hayata her an müdâhil olan Allah, daha varlığı ve hayatı yaratmadan önce evrensel yasalarını koymuştur. İşi tesadüfe, şansa ve kör talihe bırakmamıştır. Şartlar hâiz olduğunda yasalarla belirlenen bu musibetler veya olaylar meydana gelir. Şartları oluşmazsa meydana gelmez. Gerek yeryüzünde ve gerekse insanların başına gelen musibetler ise, ancak şartların oluşmasıyla meydana gelir. İnsan da bazen tutum ve davranışlarıyla bu şartları oluşturur ve neticesine katlanır. 21, 22, 23’üncü ayetlerde anlatılmak istenen husus ve verilmek istenen mesaj şudur: Allah’tan bağışlanma ve cennete doğru yarış hâlinde iken, başınıza bir belâ geldiğinde, buna üzülmenize veya bir nimet geldiğinde de şımarmanıza gerek yoktur. Bunları birer sınav olarak kabul edip gerekli muhasebeyi yaparak hatalarınızı ve sevaplarınızı görerek yolunuza yani Allah yolunda yarışa devam etmelisiniz.  

(Buna göre gerek yeryüzünde gerek insanın kendisinde, hatta bu ayetin indiği günkü ilk muhataplarının kişiliklerinde meydana gelen her iyi ve kötü olay yeryüzünde ve insanlarda henüz meydana gelmeden önce, henüz somut biçimi ile ortaya çıkmadan önce yüce Allah’ın katında bulunan “ezeli” bir kitapta kayıtlıdır. “İyi ve kötü olay” dedik; çünkü ayetin orijinalindeki musibet sözcüğü, sözcük anlamı ile geneldir, hem iyi, hem de kötü hadiseler için kullanılabilir.)  

Yüce Allah her şeyi yaratmadan önce bir kitapta yazmıştır. Bu “kitap” aslında Yüce Allah’ın kanunlarıdır. Bu yüzden Nisâ 4:78’de de bazıları iyilikleri Yüce Allah’a, kötülükleri ise Hz. Muhammed’e atfedince Yüce Allah hepsinin Allah’tan olduğunu yani ilahi ya­salar çerçevesinde gerçekleştiğini bildirmektedir. Bazı âlimlerimiz buradaki kastı “Levh-i Mahfûz”, “Ümmü’l-Kitâb” olarak yorumlamışlardır ki bu ifade Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisidir. Her şeyin tâbi kılındığı bir yasası vardır ve hayat bu yasalara göre şekillenmektedir. Genel çerçevesi çizilmiş olan bu yasalar içerisinde insan kendi iradesiyle tercihte bulunur; o yasalar içerisinde irade ifade edebilir ve seçtiği şey yaratılmadan önce o yasaların işleyişi kendileri için belirlenmiş kural ve yasa ile gerçekleşir.  

1 Arzdaki musibet; Arzda herhangi bir zarar ve yıkıma sebep olan afetlerdir. Kuraklık, kıtlık, hasılat veya hayvanata ârız olan afetler, arazi kaybı, zelzele v.s. her türlü zararlara şamil olur. Nefislerdeki musîbet de; ölüm, hastalık, yara, işkence, açlık, susuzluk, züğürtlük gibi canlara isabet eden acılardır. Tatlı başarılar Allah’ın lütfu olduğu gibi bütün musîbetler de Allah’ın ilm-i ezelîsinde veya Levh-i mahfuz’da yazılmış bir takdiridir. O nasıl mümkün olur denilmesin zira o, Allah’a göre kolaydır. Çünkü Allah madde ve müddetten müstağnidir. Takdir olunan musîbetten ise kaçmakla kurtulunamaz. O yazılmış ise kaçanlara veya oturup rahatına bakanlara dahi gelir çatar. Bu hususta böyle itikat etmelidir. (Elmalılı)  

35 Yani, “yeryüzüne veya bütün insanlığa yahut münferit olarak herhangi birinize”: tabii yahut beşerî/insan-ürünü anî altüst oluş ve çöküşe; ve hastalıktan, ahlakî yahut maddî yoksunluktan doğan münferit sıkıntılara işaret.36 Yani, Allah’ın bir olayı dilemesi ve onu gerçekleştirmesi.  

[4964] Yani: “hayat için koyduğumuz yasalar”. Buradaki “daha önceden kayıt altına alma”, başka bazı âyetlerde yer alan “Allah’ın izni” istisna cümlelerine benzemektedir (Bkz: 64:11, not 11). [4965] Allah hayata her an müdahildir. Daha hayatı yaratmadan önce onun yasalarını yaratmış, hayatı şansa veya kör rastlantıların eline bırakmamıştır. Fakat insan zamansızlığı idrak edemeyeceği için Allah’ın zamandan bağımsız irade ve meşietini kavrayamaz. Bu yüzdendir ki öncelik ve sonralığın ilâhî faaliyet için geçmediğini anlamakta da zorlanır.  

Bu sûrenin indirildiği dönemde müminler kâfirlerin tehditleri altında yaşıyorlardı. Onlar Medine şehrine sıkışmış olup, bütün Arap yarımadası aleyhte idi. Kâfirler Müslümanların azlığını, akılları sıra onların yanlış yolda olduklarına delil sayıyorlardı. Medine münafıkları ise bu durumu fırsat bilerek müminlerin morallerini bozuyor, kalplerinde şüphe uyandırmaya çalışıyor, böylece kendi şüphelerinin yerinde olduğunu ispatlamaya çalışıyorlardı. Müminlerin birçoğu ise, bu ağır şartlara tahammül ediyordu. Fakat bu musîbetlere devamlı sûrette sabretmek kendilerine ağır geliyordu. İşte Allah Teâlâ bu hallerine vâkıf olduğunu, fakat hikmeti icabı müminleri irşad etmek, eğitmek ve büyük görevi yüklenmeye hazırlamak istiyordu. Allah Teâlâ, müminlerin dikkatlerini bu ilahî kanuna çekerek onları teselli ediyor.  

[*] Âyette geçen مُّصِيبَةٍ musibet, savb (صوب) kökündendir. Mucemü mekâyîs'il-luğa'ya göre savb, bir şeyin nüzulü ve yerine yerleşmesi anlamına gelir. Bu sebeple âyete, ister iyi ister kötü olsun 'olan her şey' anlamını verdik. Sonraki âyet de bu anlamı doğrulamaktadır.  

5308 External disasters or misfortunes may strike people's eye or imagination, but there are worse crises and misfortunes in the spiritual world, which are of equal or greater importance to man's future. All this happens according to the Will and Plan of Allah. Even where we are allowed the exercise of our own wills, the consequences that follow are in accordance with the laws and Plan decreed by Allah beforehand. 5309 For bara'a, 'to bring into existence', and other words denoting Allah's creative energy, see n. 120 to 2:117; n. 916 to 6:94; and n. 923 to 6:98.