Hadîd Sûresi 11. Ayet Meali

[Not: Bu ayet başka ihtiyaç sahiplerine faizsiz kredi olarak verilsin, kendisi de yatırdığı miktar ve zaman kadar kredi kullanma hakkı elde etsin diye, fazla parasını Karz-ı Hasen cinsinden Adil Düzen’deki Devlet Bankasına yatırmaya teşviktir.]  

[609] Kard-ı hasen/güzel borç hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 32-33.  

Bkz. 2/245, 57/11, 18, 73/20“Kim Allah’a güzel bir ödünç verirse” ifadesi, sırf yardım maksadıyla, mali yükümlülüklerin dışında, Allah’ın verdikleriyle O’nun yolunda cihad edenlere ya da maddi sıkıntı içinde bulunanlara herhangi bir menfaat gözetmeden Allah rızası için karşılıksız yardımda bulunanlara işaret etmektedir. Bu cümle; “Allah için verilenin karşılığı alınacak” demektir. Çünkü borç, geri verilmek üzere alınan şeydir. İlginçtir ki; Allah her şeyin sahibi olarak pek çok nimeti lütfuyla insana emanet ediyor fakat emanet ettiklerinden infak edildiği taktirde bunu kendisine borç verilmiş olarak kabul ediyor. Teşbihte (temsilde) hata yoktur. “Birisine para emanet etmişsiniz, ondan sonra emanet ettiğiniz paranın tamamını almak yerine bir kısmını ödünç olarak geri istiyorsunuz.” İşte insanın sahip olabileceği en büyük erdemlerden bir tanesi budur. Allah’ın yardımının ve yakınlığının sonsuzluğunu ortaya koyan “ödünç verme gerçeği” O’nun ne kadar hoşgörülü, merhametli, lütufkâr olduğunu göstermektedir. Burada Allah âdeta kulunu cennete varis kılmak için bütün kapıları ardına kadar açıyor. Yoksa bizim gibi aciz kulların Rabbimize borç vermesi söz konusu bile olamaz!  

 Allah’a ödünç vermekten maksat, sırf yardım gayesiyle ve Allah rızası için maddi sıkıntı içinde bulunanlara faizsiz borç vermek ve bu borcun tahsilinde kolaylık göstermektir.  

Allah’a güzel bir borç vermekten maksat, bir mü’minin, Allah rızasını kazanmak niyetiyle, İslâm dinini yüceltmek uğrunda yapılacak cihat için veya diğer hayır yollarında canı ve malı ile fedakârlıkta bulunmasıdır.  

(2)Allah’a güzel bir borç vermek, Allah’ın kendisine verdiği malından, O’nun yolunda harcamak demektir. (Beyzâvî, c. 2, 468)  

[5] Allah uğurunda malını harceder, yoksa işitsinler, görsünler diye harcetmez.  

9 Krş. 2/245. “Karzen hasene” gerçek anlamda ihtiyaç sahibi olup da ar yüzünden isteyemeyen kimselere verilen borçlar demektir. Allah katında en değerli borç verme olayıdır. Allah’a verilmiş bir borç gibi değerlendirilir.  

[Kard-ı hasen] kavramı “güzel borç” anlamında Yüce Allah’a verilen yani karşılığı sadece O’ndan beklenen yardım demektir. Bu kavram için ayrıca bkz. Bakara 2:245; Mâide 5:12; Hadîd 57:18; Teğâbun 64:17; Müzzemmil 73:20.  

1 Karz-ı Hasen: Güzel ödünç, dinin emirlerine uygun ödünç verme yani malın en iyisini seçip, sadece Allah rızası için ihlâsla Allah’ın istediği yerlere vermektir. İnsanlar arası ilişkilerde “karz-ı hasen”, bir kimsenin bir şahsa borç vermesidir. Hiçbir maddi çıkar düşüncesi gözetmeksizin sırf Allah’ın rızasını kazanmak ve din kardeşinin sıkıntısını gidermek amacıyla nakit para, ölçülebilir, tartılabilir ve sayılabilir bir malı, mislini almak üzere karşılıksız borç vermeye karz-ı hasen denir. Nakit para, altın, gümüş, arpa, buğday, yağ, bal, yumurta ve ceviz gîbi tartılabilir, ölçülebilir ve piyasada benzeri bulunabilir şeyler arasında karz muamelesi yapılabilir. Borç veren istediği an, süresi dolmadan borç olarak verdiği şeyi geri isteyebilir. Borçlunun da hemen bunu iadesi gerekir. Ödünç alınan bir malın ödenmesi misliyle olur. Karzın rüknü “icâb ve kabul” ile bu esnada malın tesliminden ibarettir. Karz akdinin sıhhatli olabilmesi için, tarafların akıllı ve mümeyyiz olması; piyasada misli olan malın bulunması, karz muamelesi esnasında herhangi bir menfaatin şart koşulmaması gereklidir. Bakara: 245 ve benzeri ayetlerdeki; (Bakara: 245, Mâide: 12, Hadîd: 11, 18, Teğâbun: 17) “Allah’a karz-ı hasen” tabiri mecâzdır. Ancak Kur’an-ı Kerim’de karz-ı hasen ifadesini müfessirler Allah yolunda mal infakı şeklinde açıklamışlardır. Bk: (Bakara: 245) 2 Burada; “Allah’a karz-ı hasen” tabiri mecâzdır. Bir Müslüman’ın malının en iyisini seçip Allah yolunda ihlâsla vermesi ve Allah’ın da karşılığını taahhüt buyurması karz-ı hasene teşbih olunarak fiilde bir istiâre-i tebe’iyye veya genel anlamında bir istiâre-i temsiliyye vardır. (Elmalılı)  

11 Bkz. 2:245’deki benzer ifade ile ilgili not 234. Bu örnekteki anlam daha geniştir ve insanın hiçbir karşılık beklemeden, yalnızca Allah rızası için yapabileceği her şeyi kapsamaktadır.  

[4942] Zımnen: Allah için karşılıksız harcamada bulunan, O’na borç vermiş gibidir (Bkz: 18. âyet; Krş: 2:245). Burada “borç” değil “güzel borç”tan söz ediliyor. Bunun için veren içinden gelerek verecek, verdiğini hissettirmeyecek, Allah’a zaten borçlu olduğunu unutmayacak, verip başa kakmayacak ve verip karşılık beklemeyecektir.  

(9) Allah’ın verdiklerini Allah yolunda harcamak, bunun da karşılığını yine Allah’tan kat kat fazlasıyla almak. 9:111’de de, bu durum, “mü’minlerin mallarını ve canlarını Allah’ın onlardan satın alması” şeklinde tanımlanmıştır.  

5287 Cf. 2:245, n. 276.