Hacc Sûresi 78. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/128; 6/161.  

5.Yani daha önceki kitaplarda.  

[349] Cihâd hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIII, 163-165; III, 68-75; VIII, 272-274; XIII, 133-134.Hacc sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIII, 170-172.  

Ayette, bütün ilahi dinlerin temelde bir olup, ortak adlarının İslam olduğu ifade edilmektedir. İslam, teslim olmak demektir. “Müslim” hakka teslimiyeti ifade eder. Bu ismi ilk kullanan Hz. İbrahim’dir. Nitekim Kur’an’ın birçok yerinde Hz. İbrahim’den övgüyle bahsedilirken “Müslüman” ifadesi kullanılmaktadır. Daha sonra bu isim, Hz. Muhammed’in ümmetine “özel isim” olmuştur. Ancak Müslümanların bu ismi kimlik olarak kullanmak yerine Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed gibi gerçek manada Müslüman olmaları ve onların yolundan samimiyetle gitmeleri gerekir.  

Bu âyette, bütün ilâhî dinlerin temelde bir oldukları, ortak adlarının İslâm olduğu vurgulanmaktadır. Nitekim Kur’an’ın birçok yerinde Hz.İbrahim, müslüman diye nitelenmektedir.  

 İslâm’da insanın tabiatına aykırı düşen, fıtratını zorlayan hiçbir güçlük yoktur. İbadet ve yükümlülüklerde bir azimet (yani normal şartlardaki genel hükmün) yanında, bir de ruhsat yani mazereti sebebiyle kolaylık vardır. Ayrıca, günahlar için tevbe, keffâret vb. kurtuluş ve arınma yolları açık tutulmuştur.  

Tüm elçiler, "Sadece Allah'a kulluk ediniz," ortak mesajını bildirmişler ve Allah’a teslim olduklarını yani “müslüman” olduklarını ilan etmişlerdir. Evrendeki herşey (bazı yaratıkların bilinçli veya bilinçsiz inkarları hariç) müslümandır, yani Allah’ın yasalarına uygun bir tavır içindedir (41:11). Örneğin Nuh, İbrahim, Musa, Süleyman, İsa ve onlarla birlikte olan inananlar bu nitelemeyle tanımlandılar (10:72; 2:128; 10:84; 27:31; 5:111; 72:14). İslam dininin ibadetleri ise İbrahim yoluyla bildirildi (16:123; 21:73). Ayrıca bak 3:19.  

1- Gayret gösterin, çaba harcayın; bütün gücünüzle çalışın. 2- Yolu, sünneti, inanç sistemi, yaşam biçimi. 3- “Salatı ikame etmek, Zekâtı vermek” terkibi, ibadete layık yegâne ilah olarak Allah'a inanmak; kulluğu, Allah'a yönelmeyi, dua ve ibadeti şirkten arındırılmış bir bilinçle ve arınmış, temizlenmiş arı duru hale gelmiş bir benlikle yapmak; yardımlaşmayı, destek olmayı canlı ve diri tutmak demektir. Zekât sözcüğü birçok ayette daha temiz, daha iyi, arınmak, temizlenmek, aklanmak, yüceltmek anlamında kullanılmıştır. (Örneğin 2:151; 3:77; 4:49; 9:103; 19:13; 20:76; 24:21; 35:18; 53:32; ; 62:2; 80:3; 91:9 ) 4- Yakın olan, yardım eden, koruyan, yol gösteren. Mevla yalnızca Allah'tır. Allah'tan başkasına Mevla, Mevlâna demek şirktir. Veli sözcüğünün eş anlamlısıdır.  

(3)“Acabâ yirmi üç saatini şu kısacık hayât-ı dünyeviyeye sarf eden ve o uzun hayât-ı ebediyeye bir tek saatini sarf etmeyen, ne kadar zarar eder, ne kadar nefsine zulmeder, ne kadar hilâf-ı akıl(akılsızca) hareket eder. Zîrâ bin adamın iştirâk ettiği bir piyango kumarına yarı malını vermek, akıl kabûl ederse; hâlbuki kazanç ihtimâli binden birdir. Sonra yirmi dörtten bir malını, yüzde doksan dokuz ihtimâl ile kazancı musaddak (tasdîk edilmiş) bir hazîne-i ebediyeye vermemek, ne kadar hilâf-ı akıl ve hikmet hareket ettiğini, ne kadar akıldan uzak düştüğünü, kendini âkıl (akıllı) zanneden adam anlamaz mı?” (Sözler, 4. Söz, 10)(4)Bakınız; (Bakara, sahîfe 1, hâşiye 4)  

(*) Ayrıca şu kesindir ki bugün Müslümanların paramparça olmalarının yegâne sebebi; Müslümanların yüce Allah’ın gönderdiği İslam dinini ve Müslümanlığı sadece Allah’ın mesajlarını içeren Kur’an’ı Kerim’den alıp öğrenmeleri ve yalnız Kur’an’ı Kerim’i tek rehber ve tek hidayet kaynağı olarak kabul edip etrafında kenetlenmeleri gerekirken, maalesef, bugün Müslüman kimliğini taşıyanların (kahir ekseriyeti) hadis adı altında uydurulmuş rivayetleri, değişik ad altında üretilmiş fıkhı mezhepleri, tarikat ve meşrepleri ve bunların içtihat ve görüşleri adeta Kur’an yerine koymuş olmalarıdır. Bunun bariz bir örneği de şudur: Yüce Allah Hac -78. Ayette (هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ) ‘’O (Allah), sizleri bundan önce de bundan (bu vahyin, Kur’an’ın gelişinden) sonra da Müslümanlar olarak adlandırdı ki…’’ şeklinde buyurmasına rağmen, bugünkü Müslümanlar kendilerine Müslüman demekten ziyade kimisi Sünniyim, kimisi Şiiyim, kimisi Âleviyim, kimisi Hanefiyim, kimisi Şafiiyim, kimisi Malikiyim, kimisi Hanbeliyim, kimisi Caferiyim, kimisi Zeydiyim… Kimisi Kadiriyim, kimisi Nakşibendiyim vs. diyerek daha nice adlar altında herkes mensup bulunduğu mezhebiyle, meşrebiyle ve tarikatıyla övünmekte olup diğerlerini ise, adeta sapık saymaktadır. İşte bütün bunlar Müslümanların paramparça olmalarının yegâne sebepleridir. Ne zaman ki Müslümanlar kendilerine sadece Müslüman adını verip, tek hidayet rehberi ve kayanğı olan Kur’an’ı Kerimi bilip, hiçbir şeyin/söz konusu oluşumların etkisi altında kalmadan Kur’an’ı, yine Kur’an’dan öğrenmeye ve hayatını sadece Kur’an’a göre düzenlemeye çalışırlarsa, işte o zaman bütün Müslümanların bir araya gelip, huzur, barış, uhuvvet ve ümmet şuuru ile birlik ve beraberlik içinde yaşama imkânı bulacaklardır… Yüce Rabbimden niyaz ve temennim bütün Müslümanlara bu inanç ve şuru lütfetmesidir.  

[6] Ancak Allah için duruşun, bunu yalnız ibadet olmak üzere yapın. Yoksa şöhret, ganimet için yapmayın.[7] Veya o din İbrahim dinidir. Veya İbrahim dini gibi dininize genişlik vermiştir.[8] Kıyamette peygamber tebliğ ettiğini tasdik ettiğinize şehadet edecek, siz de peygamberlerin nâs'a tebliğ ettiklerine şehadet edeceksiniz.[9] Yardımı ondan isteyin, her hususta ona tevekkül ve itimat edin.  

Allah uğrunda gerçek cihad (fedakârlık) Kur’an’ı anlatarak yapılandır Benzer mesajlar: En‘âm 6:51, 70; İbrâhîm 14:52; Enbiyâ 21:45; Furkân 25:52; Sebe’ 34:50; Kâf 50:45.,Dinde zorlama yoktur; ancak zorunluluklar elbette vardır. Bu görevler insan zorlamasıyla değil, Allah rızası için yapılmalıdır. Benzer mesajlar: Bakara 2:185, 256; Mâide 5:6.,Benzer mesajlar: Bakara 2:135; Âl-i İmrân 3:95; Nisâ 4:125; En‘âm 6:79, 161; Nahl 16:123; Hacc 22:78 Bu ayet Âl-i İmrân 3:19, 85 ve Fussilet 41:33. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Vahye uymayla ilgili ayetler için bkz. Âl-i İmrân 3:103, dipnot 1.  

1 Yani kendi meşrebinize göre uydurup adına da cihad dediğiniz uyduruk yöntemlerle değil!2 Cihâd: Kelime anlamı; çalışmak, uğraşmak, gayret etmek demektir. Terim olarak ise; İslâm’ın yükselmesi, korunması ve yayılması için ilmî, fikrî ve fiilî çalışmada bulunmak, gayret etmek ve bu yolda gerekirse Allah tarafından verilmiş olan bedenî, malî ve zihnî kuvvetleri Allah yolunda kullanmak suretiyle sıcak ve soğuk savaşa girmek demektir. “Cihad, hoşunuza giden bir iş olmasa da savaş, size farz kılındı.” (Bakara: 216) emriyle farz kılınmıştır. Bu cihad, fiilî cihaddır. Buna “kıtâl” de denilir. Bu cihadın boyutu, fitne tamamen ortadan kalkıp, Allah’ın dini (yeryüzüne) hakim oluncaya kadar, (kâfirlerle) savaşmak şeklindedir. (Bakara: 193). Bu savaş, kendilerine kitap verilenlerden, Allah’a ve âhiret gününe inanmayan, Allah’ın ve Peygamberinin haram kıldığını haram kabul etmeyen ve hak din olan (İslâm’ı) din edinmeyen kimselerle; zelil olup, himâye altına girmelerinin karşılığı olarak cizye verecek hale gelinceye kadar (Tevbe: 29) sürecektir. Onların Müslümanlarla topyekûn savaştıkları gibi Müslümanlar da onlarla topyekûn savaş içerisinde olacaktır. (Tevbe: 36) Peygamber (a.s) da: Ben, bütün insanlar, ‘Allah’tan başka ilâh yoktur’ deyinceye kadar onlarla savaşmakla görevlendirildim... buyurmuştur. (Müslim, Buhârî) En faziletli ibadet olan cihad ibadeti, Müslümanlar içerisinden bir grup, Müslümanların din, yurt, mal, namus ve haysiyetlerini kâfirlere karşı koruyabiliyorsa o gruba, yok fert fert gücü yeten her Müslüman’ın kâfirlere karşı koyma gereği varsa o zaman da tüm Müslümanlara farz olur. Cihâdın gayesi, intikam, öldürme, yağma ve zulüm değil, yeryüzünden fitneyi kaldırmak ve hakkı yüceltmektir. Vâdedilen toprak hükmü İsrail oğulları için kaldırılmış ve Müslümanlar için genişletilmiştir. Ve bu topraklara Müslümanlar vâris kılınmıştır. Bu topraklar ise, yeryüzünün tamamıdır. (Enfâl: 39) Yeryüzü de Müslümanlar için mescid kılındığından, kâfirlerin orada ancak korkarak dolaşmaları gerekir. (Bakara: 114) Bu da ancak sürekli cihadla mümkündür. Müslümanlar, kâfirleri; önce İslâm’a davet ederler. Kabul ederlerse savaşmazlar. Şayet İslâm’ı kabul etmezlerse İslâm devletine cizye vermelerini isterler. Bunu da kabul etmezlerse o zaman savaşırlar. Sivil halka, o belde savaş beldesi olarak ilan edilip duyurulmadan savaş açılmaz. Barış ise ancak İslam devleti için uygun olduğu zaman yapılır. Müslümanların kâfirlere karşı yumuşak davranmaları, eziyetlerine katlanmaları, sadece öğüt vererek İslâm’a davet yolunu takip etmeleri ile emrolundukları ayetler, İslâm’ın ilk devrelerine aittir. Çünkü o zaman Müslümanların kâfirlere karşı koyacak güçleri yoktu. Bu dönemde sadece davet cihadına müsaade edilmişti. Müslümanların adedi ve kuvveti kâfirleri yenecek seviyeye gelince de kıtal cihadı (savaş) emredildi. (Hacc: 39, Bakara: 190). Her ne kadar Peygamberimizin, Hakiki mücahid nefsine karşı cihad açan kimsedir (Tirmizî) buyurduğu nefs’e karşı yapılan cihad, en güç cihad ise de sofilerin yaptığı gibi fiilî cihadı neredeyse terk edip, hayatın tamamını buna adamak ve kaynağı kendilerinden menkul şekillerle Müslümanları oyalamak, kitap ve sünnetten dayanağı olmayan bir yöntemdir. İlim ile yapılacak cihadda en büyük silah, Allah’ın kitabıdır. Rabbimiz, peygamberimize Medine döneminde henüz elinde, Kur’an’dan başka silâh yokken, büyük cihadı, “O halde, (sakın) kâfirlere boyun eğme ve bu (Kur’an) ile onlara karşı olanca gücünle büyük bir savaş ver!” (Furkan: 52) şeklinde emretmiştir. Mal ile cihad ise, Allah’ın insana ihsan etmiş bulunduğu mal ve servetin yine Allah yolunda harcanması demektir. Yani Müslümanların, İslâm’ın yücelmesi, hakkın galip gelmesi için her türlü mal, servet ve paralarını bu yolda fedâ etmeleri mal ile cihaddır. Bu hususta Rabbimiz: “Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmamak ve hep iyilik yapmak için (mallarınızı,) Allah yolunda harcayın. Şüphesiz Allah, iyilik yapanları sever” (Bakara: 195) buyurmuştur. Çağımızda birileri her ne kadar savaşsız bir dünya özlemindeyseler de bu, hiç bir zaman, savaş gerçeğini değiştirmemiştir. Hatta bu, sadece Müslümanları avutma ve kanlarını dökme aracı olarak kullanılmıştır. Müslümanların, kanlarının daha az dökülmesini sağlamak için cihada sıkı sarılmaları, kâfirlerin kendilerine saldırmalarını engelleyecek savaş gücüne sahip olmaları ve bunu her an hazır durumda bulundurmaları en önemli görevleridir. Bugün için asıl önemli görevleri ise, bu emirlere iman edecek ve bunları tereddütsüz uygulayacak imana sahip nesiller yetiştirmeleridir. İhlâs ve samimiyetle yapıldığı zaman, sonunda cennetin garanti olduğu tek ibadet; cihad edip Allah’ın emaneti olan mal, beden ve rûhu, Onun yolunda harcamak yani şehadettir. “Ey îman edenler! Size, sizi acı bir azaptan kurtaracak bir ticaretin yolunu, göstereyim mi? (İşte o,) Allah’a ve Onun Elçisi’ne îman ederek, mallarınızla ve canlarınızla, Allah yolunda cihad etmenizdir. Eğer bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. (Böyle yapın ki Allah da) sizin günâhlarınızı bağışlasın ve sizi, zemîninden ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel konaklara yerleştirsin. İşte en büyük kurtuluş, budur.” (Saff: 10-12) Selâm olsun o mübârek kullara… 3 Yani gerçek cihadın, dinin ve Müslümanlığın nasıl olacağını Peygamber size öğretsin, siz de ona uyarak bütün insanlara örnek olun diye. 4 Kur’an’a göre, önceki hak dinlerin tamamının adı “İslâm,” bu dinlere tabi olanların tamamının adı da “Müslüman”dır.  

92 İslam dininde “zorluğun, güçlüğün” olmamasını birkaç yönde değerlendirmek gerekiyor: (1) İslam, Kur’ânî öğretinin anlaşılmasını zorlaştıracak yahut sağduyuyla çelişebilecek dogmatik ve mistik unsurlardan uzaktır; (2) günlük hayatı gereksiz sınırlamalarla güçleştiren karmaşık törensel ve biçimsel yükümlülükler yahut tabusal sistemler içermemektedir; (3) insan tabiatına kaçınılmaz biçimde ters düşen kendine-eziyetçi, çileci tüm yaklaşımlara kapalıdır (karş. bu konuda 2:143’ün ilk cümlesi hk. 118. not); (4) “insanın zayıf yaratılışlı bir varlık” olduğunu (4:28) her konuda hesaba katmaktadır.93 Hz. İbrahim, burada sadece -izleyicilerine bu pasajda hitab edilen- Peygamber Muhammed (s)’in soyca atası olduğu için değil, fakat aynı zamanda “kendini bilinçli olarak Allah’a teslim eden” herkes için bir öncü, bir prototip olduğu (ve dolayısıyla muvahhidlerin manevî “atası” olduğu) için de “atanız” olarak nitelendirilmektedir (bkz. bir sonraki not).94 Müslim terimi “kendini Allah’a teslim eden” anlamına gelmektedir; buna göre, islâm da “Allah’a teslim olmak/Allah’a boyun eğmek” demektir. Her iki terim de Kur’an’da Tek Tanrı’ya inanan ve bu inancı, O’nun vahyettiği mesajları şeksiz şüphesiz kabul ederek doğrulayan, teyid eden herkes için kullanılmaktadır. Kur’an bu ilahî mesajların sonuncusu ve en evrensel olanı olduğu için tüm inananlar onu tebliğ eden Son Peygamber’in gösterdiği yolu izlemeye ve böylece bütün insanlığa örnek olmaya çağrılmaktadırlar (karş. 2:143 ve ilgili 119. not).  

[2884] Bu âyet açıkça müslüman ve islâm adlandırmasının son vahiy ve son peygamberle sınırlı olmadığını ifade eder. Tüm vahiyler islâm vahyi, o vahiylerin aslına uyan tüm mü’minler müslümandır. İslâm, ezelî ve biricik hakikatin tüm zamanlardaki tezahürünün, bir başka ifadesiyle, insanlığın değişmez değerlerinin öbür adıdır. Her zaman ve zeminde yaşayan islâm cemaati için Allah’ın seçip beğendiği isim “müslüman” ismidir. [2885] Şehîd, hem “şahit olan” (şâhid) hem de “şahit olunan” (meşhûd) anlamlarını birlikte taşır. Bu bağlamda örneklik ve rol modelliğe delâlet eder. Zaten “örnek kişi”, örnek aldığı kişinin şâhidi, kendisini örnek alanların ise meşhûdudur. Mü’minin görevi hayatı imana şahit kılmaktır. Zira insan bu cihana, sahip olmak için değil şahit olmak için gelmiştir. Mü’minin bu şahitliği, hem tanıklığı hem de modelliği kapsar. [2886] Öyle bir efendi ki, insanı köle değil kul edinir. Dahası, kulunun özgürlüğünü kıskanmayan tek efendi O’dur.  

Cihad, düşmana karşı bütün gücünü harcamak demek olup üç kısımdır. Birincisi; açıkça kendisini belli etmiş düşman ile yapılan cihad. İkincisi; şeytan ile yapılan cihad. Üçüncüsü; Nefisle yapılan cihad. Buradaki emir bu üç kısmı da kapsamaktadır. Zira âyette mücahede tabiri kullanılmış olup mukatele (savaşmak) kavramından daha geneldir. Allah’ın elçisi yeryüzünde Hakkın şahididir. Rabbine olan muazzam iman ve güveni, adalet, takvâ, mükemmel ahlâk örneği olması, yaşayan bir Kur’ân olması ile Allah’ın rızasının tecessüm etmiş şeklidir. Onu gören Hakkı görmüş gibi olur. Kendisinden sonra da müminler bu hususta onu örnek almalıdırlar. Müminlerin hallerine davranışlarına bakanlar, bunda Allah’ın varlığının delillerini, müminlerin de O’nun varlığına ve birliğine şahitliklerini okumalıdırlar. Hülasa hakkıyla cihad yapmanın, dine uymanın ve Müslümanlığı yaşamanın nasıl olacağını Peygamber size bizzat gösterip öğretsin. Hakkın şahidi, peşinden gidilecek bir örnek olsun. Siz de ona uymak sûretiyle, bütün insanlar için, Hakkın örnek tutulacak birer şahitleri olasınız.  

Yahut: Sizin dîninizi, babanız İbrâhîm'in dîni gibi kapsamlı yaptı, daraltmadı.  

[1] Bakınız Bakara 2/218 ve ilgili dipnot [2] Ahzab 33/21  

2861 As far as the striving is concerned with Jihad in the narrow sense, see the limitations in n. 204 to 2:190 and n. 205 to 2:191. But the words are perfectly general and apply to all true and unselfish striving for spiritual good. 2862 The Jews were hampered by many restrictions, and their religion was racial. Christianity, as originally preached, was a hermit religion: "sell whatsoever thou hast" (Mark 10:21): "take no thought for the morrow" (Matt. 6:34). Islam, as originally preached, gives freedom and full play to man's faculties of every kind. It is universal, and claims to date from Adam: father Abraham is mentioned as the great Ancestor of those among whom Islam was first preached (Jews, Christians, and Arab Quraysh). 2863 Before: see Abraham's prayer in 2:128. In this revelation: in this very verse, as well as in other places. 2864 See 2:143, and notes 143 and 144. As the Prophet is a guide and witnesses among us, so Muslims ought to be witneses amongst mankind. The best witness to Allah's Truth are those who show its light in their lives.