Hacc Sûresi 25. Ayet Meali

25.İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Resulullah (a.s.), Abdullah bin Enis`i biri muhacirlerden diğeri ensardan iki adamla birlikte gönderdi. Bunlar birbirlerine karşı soylarıyla övünmeğe başladılar. Bunun üzerine Abdullah bin Enis sinirlendi ve ensardan olan adamı öldürdü. Sonra da İslâm`dan dönerek Mekke`ye kaçtı. Bu ayeti kerime de onunla ilgili olarak indirildi.Neysaburi ve Fahruddin Razi`nin bildirdiklerine göre de bu ayeti kerime, Resulullah (a.s.)`ı ve ashabını Mescidi Haram`ı ziyaret etmekten, Harem`de kurban kesmekten alıkoyan Ebu Süfyan ve arkadaşları hakkında indirilmiştir.  

Bu âyet, Hudeybiye Barış anlaşmasından önce Mekkeli müşriklerin Hz. Peygamberin ve arkadaşlarının Mescid-i Harama gitmelerini engellemeleri üzerine nâzil olmuştur.  

1- Mescid-i Haram'ı.  

(*) Bu âyette Mescid-i Harâm’ın bulunduğu yerde ikamet edenlerin orayı kendilerine özgü kılma haklarının bulunmadığı, dolayısıyla Mescid-i Harâm’ın mahallî değil evrensel bir merkez olduğu belirtilmekte; inkârcılar, özellikle insanları Allah yolundan ve böyle bir ibadet yerinden alıkoymaya çalışanlar ağır bir dille eleştirilmekte, acı veren bir azapla tehdit edilmektedirler.  

13 Mekke’de oturanlar kastedilmektedir.  

Bu ifade mabedlerde herkesin eşit olduğunu, ayırımın ortadan kaldırıldığını, mescitlerin en önemli fonksiyonlarından birisinin de “eşitlik” göstergesi oluşturduğu mesajını içermektedir.  

1 Buna göre Mescid-i Haram yerli veya misafir tüm Müslümanların ortak mescididir. Müslümanların bu mescide ulaşmalarına; yasaklar, vizeler, engeller ve sınırlar koyanlar inşaallah bu ayetin kapsamına girdiklerinin farkındadırlar.2 Bu âyetten; Mekke’de, uygulamaya konulmayan kötü niyetin dahi Allah katında sorumluluğunun olduğu anlaşılmaktadır. 3 Bu âyetin, Hudeybiye senesi Mekkeli müşriklerin Rasûlullah’ın (a.s.) ve arkadaşlarının Mescid-i Harama gitmelerini engellemeleri üzerine nâzil olduğu rivâyet olunmaktadır. Bk. (Bakara: 217)  

31 Bu ifade, önceki ayette geçen “bütün övgülere layık Olan’a götüren yol” ifadesiyle bağlantılıdır.32 Lafzen, “orada sapıkça eylemler (ilhâd) amaçlayan” -dinî ilkelerden yana ortaya konan her türlü sapmayı ifade eden bir terim.33 İbni ‘Abbâs’a dayanarak İbni Hişâm’ın kaydettiğine göre bu ayet Hicret’in 6. yılının sonuna doğru, yani Kureyşli Müşriklerin Medine’den hac için gelen Hz. Peygamber ve arkadaşlarının Mekke’ye girip Kâbe’yi (Mescid-i Harâm’ı: “Dokunulmaz Mescid’i”) tavaf etmelerine karşı çıktıkları zaman vahyedilmiştir. Fakat bu görüş doğru olsa da, olmasa da -ki her iki yönde de elde tarihî bir delil bulunmamaktadır- yukarıdaki ayetin ulaştırdığı mesaj şu ya da bu tarihî durumla kayıtlı olmayıp, inananları dinlerinin simgesel merkezini ziyaret etmekten alıkoymak yahut onun saygınlığına, dokunulmazlığına gölge düşürmek amacıyla, fiilî ya da zihnî mahiyetteki her türlü girişimi işaret etmektedir.  

[2821] Buradaki sevâen (benzer bir kullanım için bkz: 21:109, not 112) “eşit, benzer, denk” anlamına gelir (Râğıb). Bu bağlamdaki en uygun karşılığı olan “ayrım gözetmeden” ifadesi, cahiliyye dönemindeki “ayrımcı” uygulamaya da bir atıftır. Mekke’yi elinde tutan Kureyş, İbrahimi bir gelenek olan hac ibadetini, diğer kavim ve kabilelere üstünlük taslama fırsatı olarak değerlendiriyordu. Yine İbrahimi geleneğe dayanan ve mukaddes bölgenin sınırlarını ifade eden harem-hıll ayrımını, onlar Kureyş için ayrıcalığa dönüştürdüler. Mesela, kendileri vakfe için Müzdelife’ye kadar çıkıyorlar, bunu harem’de yaşayanlara tanınmış bir ayrıcalık olarak görüyorlar, Arafat’a kadar gitme şartının dışardan (hıl) gelenleri bağladığını düşünüyorlardı. Yine kendileri elbiseleriyle tavaf ediyorlar, dışardan gelenlerin elbiseleriyle tavaf etmesini uygun görmüyorlardı. Bu da orada yaşayanlardan elbise kiralama gibi oldukça kârlı bir sektöre dönüşüyordu. Aslında bu âyet, dinî değerlerin istismarı gibi, insanlığın en kadim problemlerinden birini gündeme taşımaktadır. [2822] İlhâd, “amacından sapmak” anlamına gelen lahd kökünden türetilmiştir (Mekâyîs). [2823] Mekkeli olmayı sapıklığa ve zulme nasıl alet ettiklerinin örneği için bir önceki nota bkz. [2824] ‘Azab için muhtemelen ilk kullanıldığı 68:33’ün ilgili notuna bakınız.  

Mekke’de arazi ve ev satmanın hükmü, keza evleri kiraya vermenin hükmü, bu âyet vesilesi ile fakîhler arasında farklı içtihadlara konu teşkîl etmiştir. İmam Ebû Hanife gibi bazı imamlar, hac mevsiminde kiralamayı mekruh saymışlardır. Evinde yer olan Mekkelilerin, hacıları misafir etmesi gerektiğini söylemişlerdir. Tafsilat için tefsirlere ve fıkıh kitaplarına bakılabilir.  

2796 All these were enormities of which the Pagan clique in power in Makkah were guilty before and during the Hijrah.