Furkân Sûresi 77. Ayet Meali

(*) Celaleyn.  

[375] Duanın etkinliği, imam ve selam kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIII, 556-557; Dua için ayrıca bk. XII, 355-358; XIII, 556-557.Furkân sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIII, 560-562.  

Bu ayette hitap tamamen inanmayanlaradır. Öyle sanıldığı gibi birinci cümlesi “Duanız olmasa, Rabbim size ne diye değer versin!” şeklinde mü’minlere, ikinci cümlesi “Sizler Allah'ın ayetlerini yalanladığınız için azap hiçbir zaman yakanızı bırakmayacaktır.” Şeklinde inkârcılara. Bu doğru değildir. “Ya’be’u” kelimesi, “yapmak, etmek, harekete geçirmek” anlamındaki “ab’” kökünden türemiştir. Buna “değer, kıymet” manası vermek doğru olmaz. Doğru olan; “Şayet başkalarını kulluk etmezseniz Rabbim size ne diye azap etsin ki!” Yani “Allah size azap edecekse, şirk koştuğunuz için edecek” demektir. Bu ayetin, Nisa suresi 4/147 ayetiyle bağlantısını kurarsak konuyu daha iyi anlarız: “Eğer görevlerinizi yerine getirir ve inanıp güvenirseniz, Allah size niçin azap etsin? Allah, kıymet bilendir, her şeyi bilir.” 71. Ayetten itibaren mü’minlerin vasıflarından ve elde edecekleri nimetlerden bahsedilirken sonunda şirkten uzak durmaları konusunda inkârcılara da bir hatırlatma yapılıyor.  

1- “Başkasına yönelmez, onlardan yardım istemezseniz Allah sizi ne diye cezalandırsın!” Bak: Nisa 147  

(2)“Evet kudret, insanı çok dâirelerle alâkadâr bir vaziyette yaratmıştır. Hem en küçük ve en hakīr(ehemmiyetsiz) bir dâirede, insanın eli yetişebilecek kadar insana bir ihtiyâr, bir iktidar vermiştir. Ferşten(yerden) arşa, ezelden ebede kadar en geniş dâirelerde insanın vazîfesi, yalnız duâdır. Evet قُلْ يَعْبَؤُابِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعآَؤِكُمْ [De ki: Eğer duânız olmasa, Rabbim size ne diye ehemmiyet versin?] âyet-i kerîmesi, bu hakīkati tenvîr (aydınlatmaya) ve isbâta kâfîdir. Öyle ise, çocuğun eli yetişemediği bir şeyi pederinden ve vâlidesinden istediği gibi; abd (kul) de, acz ve fakrıyla Rabbisine ilticâ eder (sığınır) ve Hâlikından(yaratıcısından) ister.” (Mesnevî-i Nûriye, Habâb, 96)  

(*) Bu ayette hitap tamamen inanmayanlaradır/putperestleredir. Öyle sanıldığı gibi birinci cümlesi “Duanız olmasa, Rabbim size ne diye değer versin!” şeklinde mü’minlere, ikinci cümlesi “Sizler Allah’ın ayetlerini yalanladığınız için azap hiçbir zaman yakanızı bırakmayacaktır.” Şeklinde inkârcılara. Bu doğru değildir. “Ya’be’u” kelimesi, “yapmak, etmek, harekete geçirmek” anlamındaki “ab’” kökünden türemiştir. Buna “değer, kıymet” manası vermek doğru olmaz. Doğru olan; “Şayet başkalarına kulluk etmezseniz Rabbim size ne diye azap etsin ki!” Yani “Allah size azap edecekse, şirk koştuğunuz için edecek” demektir. Bu ayetin, Nisa suresi 4/147 ayetiyle bağlantısını kurarsak konuyu daha iyi anlarız: “Eğer görevlerinizi yerine getirir ve inanıp güvenirseniz, Allah size niçin azap etsin? Allah, kıymet bilendir, her şeyi bilir.”71. Ayetten itibaren mü’minlerin vasıflarından ve elde edecekleri nimetlerden bahsedilirken sonunda şirkten uzak durmaları konusunda inkârcılara da bir hatırlatma yapılıyor. Kaynak: (C. Külünkoğlu Meali 77. Ayet Açıklaması) Yani “Başkasına yönelmez, onlardan yardım istemezseniz Allah sizi ne diye cezalandırsın!” Bkz: (Nisa 147) (Erhan Aktaş Meali 77. Ayet Açıklaması) Ayrıca: İsra-70: (وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَن۪ٓي اٰدَم الخَ) ‘’ Gerçekten biz insanoğullarına çok değer verdik…’’şeklindeki ayete göre yüce Allah (ister iman etsin, ister inkâr etsin) bütün insanlara değer, onur ve şeref vermiştir. Yani bu ayetten; ‘’İnsanın/ kulun inancı ve ameli ne olursa olsun, yine kul ve insan olma hasebiyle Allah katında çok değerli bir varlıktır’’ şeklinde bir mesaj çıkmaktadır, ama o iman etmemekle değerini bilmezse sonucuna katlanacaktır. Bu nedenle mevcut meallerde ‘’De ki: "İbadetiniz (duanız) olmasa Rabbim size ne diye değer versin? (Furkan-77) şeklindeki ayetin çevirisi hem hatalı olup hem de maalesef İsra-70. ayette geçen ‘’Gerçekten biz insanoğullarına çok değer verdik’’ şeklindeki ayetin mesajıyla çelişmektedir أي {ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم} الأصنام آلهة دونه فإن ذلك يوجب تعذيبكم (المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز).، وقال البلخي: معناه لولا كفركم وشرككم ما يعبأ بعذابكم، (التبيان الجامع لعلوم القرآن) وقيل: الدعاء عبادة الاصنام اي ما يعبأ بعذابكم ربي لولا عبادتكم الاصنام أو غيرها من دون الله فالخطاب ايضا للكفار (هميان الزاد إلى دار المعاد) أو ما يعبأ بتعذيبكم لولا دعاؤكم الأصنام آلهة (البحر المحيط) وَقِيْلَ: معناهُ: ما يفعلُ بكم يا أهلَ مكَّة لولا عبادتُكم غيرَ اللهِ،( التفسير الكبير وضمير الخطاب في قوله: {دعاؤكم} موجّه إلى المشركين بدليل تفريع {فقد كَذّبتم} عليه وهو تهديد لهم، أي فقد كذبتم الداعي وهو الرسول عليه الصلاة والسلام. وهذا التفسير هو الذي يقتضيه المعنى، ويؤيده قول مجاهد والكلبي والفراء.( التحرير والتنوير)  

[3] Veya imanınız, şükrünüz.  

Ayetin ilk cümlesinde muhataplar müslümanlar ise tercüme mealde verdiğimiz gibidir. Eğer muhataplar müşrik iseler, bu ayet bağlama uygun olarak şöyle de tercüme edilebilir: “Allah’tan başkasına yalvarmanız olmasa, Allah sizinle uğraşmaz (sizi cezalandırmaz); siz (Kur’an’ı, Allah’ın emirlerini, ilkelerini) yalanladınız; onun için azap yakanızı bırakmayacaktır.”  

1 Yukarıda (مَا) olumsuzluk harfi olarak düşünülmüştür. Ancak bu (مَا)’nın soru harfi olarak düşünülmesi de mümkündür. Bu durumda âyetin bu bölümünün tercümesi, “(Ey insanlar!) Eğer sizin kulluğunuz olmasaydı, Rabbim size hiç değer verir miydi?” şeklinde olabilir.  

57 Lafzen, “dualarınız için değilse”. Du‘â’ sözcüğünün, bu anlam akışı içinde, İbni ‘Abbâs (Taberî’nin kaydettiğine göre) “inanç”la eş anlamlı olduğunu söylemektedir.58 Yani, “tevbe etmedikçe, bu günah sizin öte dünyadaki ruhanî geleceğinizi tayin edecektir”.  

[3165] Bu âyet, çatısını değiştiren bir biçimde “De ki: (Allah’tan başkasına) duanız olmasa Rabbim sizi niçin cezalandırsın?” şeklinde anlaşılabilir mi? Allahu a’lem hayır. Bu yorumun tek yararı bir sonraki âyetle uyum sağlamasıdır. Ama bu “uyum”, uğruna ödenen bedelle mütenasip değildir. Zira ‘abee (el-’ıb’) kelimesinin “yük, değer, kıymet” dışında ayrıca bir “ceza” mânası yoktur. Buna ilaveten “Allah’tan başkasına” gibi metinde olmayan bir takdir gerektirir. Dua insanın Allah karşısındaki esas duruşudur. Âyet duanın insanın varlık sebebi olduğunu söyler. Bu yüzden “dua ibadetin iliğidir”. Zımnen: Dua etmek, bizatihi kabul olmuş bir duadır. Ey insan! Duanın kabul olup olmadığına değil, dua edip etmediğine bak! Zira dua eden kalp, Allah’la diyalog halindedir. [3166] İbn Abbas’a dayanarak (Taberî). [3167] Veya: “Eğer kulluğunuz olmasaydı..” Son iki âyette dua ile yalanlama zıt kutuplarda durmaktadır. Zımnen: Allah’a dua etmek O’nu tasdik etmenin, duadan kaçmak ise O’nu yalanlamanın tezahürüdür.  

3136 Let not the wicked think that it causes Allah any annoyance or uneasiness if they do not serve or worship Him. He is high above all needs. But He turns in His Mercy to all who call on Him. For those who arrogantly reject Him, the evil consequences of their rejection are inevitable, and must soon come to pass. (R).