Fetih Sûresi 15. Ayet Meali

Hayber ganîmetlerine işarettir.  

 Hz. Peygamber, hicretin altıncı yılında Hudeybiye’den döndükten sonra ertesi yılın başlarında Hudeybiye’ye iştirak edenlerle birlikte Hayber seferine çıkmış, orayı fethetmişti. Bu fetihten müslümanlara, çokça ganimet düşmüş, buna iştirak etmeyenler, ganimet hırsına kapılarak talepte bulunmuşlardı. Âyette bu duruma işaret edilmiş, Hz. Peygamber Hudeybiye’de bulunanlarla Hayber’e gitmiş, ganimetleri onlara taksim etmiş, geri kalanlara ganimet verilmeyeceğine, ganimete özellikle Hudeybiye’ye katılanların ortak olacaklarına dair ilâhî hükmü uygulamıştı.  

1- Savaşa katılmayanlar. 2- 9:83'teki, özürsüz savaşa katılmayanlarla ilgili hüküm. Zor ve tehlikeli savaşlara katılmamak için bahaneler üreten, ganimet elde edecekleri kolay savaş olunca da katılmak isteyen ikiyüzlü kimseler kast edilmektedir.  

(3)Âyette geçen “Allah’ın kelâmı”ndan murad, Hayber ganîmetlerinin sâdece Hudeybiye antlaşmasında bulunanlara verileceğine dâir Allah’ın va‘didir. (Râzî, c. 14/28, 91)  

(*) Daha önce Medine’ye yapılacak herhangi bir saldırıda Müslümanlarla birlikte olup Medine’yi savunacaklarına dair yaptıkları antlaşmaya rağmen yahudiler, Hendek Muharebesi’nde (Medine’ye yapılan saldırıda) Mekkeli paganlarla ittifak edip Müslümanların aleyhine dönmüşlerdi, yani yaptıkları antlaşmaya ihanet etmişlerdi. Ayrıca Mekke-Medine ve Şam ticaret yolu üzerinde Müslümanlara büyük bir tehlike oluşturuyorlardı. Bu durumu göze alan Hz. Peygamber beraberinde bulunan 1.600 kişilik ordusu ile barış antlaşmasını bozan ve Müslümanlara büyük tehlike oluşturan Hayber’deki Yahudileri kuşattı. Hazırlıksız yakalanan Yahudiler, 10 günlük kuşatmadan sonra, bazı kaynaklara göre Hz. Ali’nin etkinliği, üzerine teslim oldular. Hz. Peygamber, anlaşma yoluyla elde edilen ürünlerin yarısını vergi olarak vermeleri koşulu ile Yahudilere topraklarını iade etti…) … İşte hem Hudeybiye hem de Hayber seferine iştirak etmeyenler de, ganimet hırsına kapılarak talepte bulunmuşlardı. Âyette bu duruma işaret edilmiş, Hz. Peygamber Hudeybiye’de bulunanlarla Hayber’e gitmiş, ganimetleri onlara taksim etmiş, geri kalanlara/Hudeybiye ve Hayber seferine katılmayanlara ganimet verilmeyeceğine, ganimete özellikle Hudeybiye ve Hayber seferine katılanların ortak olacaklarına dair ilâhî hükmü uygulamıştı. (D. Vakfı Meali Açıklaması)  

[3] Hüdeybiye'de bulunanlara tahsis ettiği Hayber ganaimi hakkındaki vaad-ı Bâri'yi.[4] Biz Medine'ye gelmeden evvel veya siz Hayber seferine hazırlanmadan evvel veya Hüdeybiye'den döndüğünüz zaman.[5] «Hayber ganimeti Hüdeybiye'de bulunanlarındır, başkalarının hakkı yoktur».[6] Yoksa Allah böyle hüküm etmemiştir.  

5 Değiştirmek istedikleri hüküm; Tevbe, 9/83. ayetteki hükümdür. Çünkü orada Hz. Peygamber’le beraber özürsüz bir sefere katılmayan, diğer hiçbir sefere katılamaz ve ganimetten de pay alamaz şeklindeki hükümdür.  

Burada sözü edilenler Fetih 48:11’de ele alınan ve ikiyüzlülük yapan göçebe Araplardır.  

1 Çünkü Allah o ganîmetleri Hudeybiye de bulunanlara vâdetmiş iken, onlara katılmaya kalkışarak Allah’ın vadini değiştirmek istiyorlar. Bk. (Enfâl: 1)  

14 Lafzen, “ganimet almak için yola çıktığınız zaman”: yani, Hz. Peygamber’in kendileriyle bir antlaşma yaptığı Mekkeli Kureyş üzerine yaptığınız sefer dışındaki bir sefer için. Bu, genelde Hayber Yahudilerine karşı girişilecek savaşa (H. 7. yılda) bir atıf olarak görülmekte, ama aslında daha genel bir anlam taşımaktadır.15 Bu, 8:1’e atıftır: “Bütün ganimetler Allah’a ve O’nun Elçisi’ne aittir” -ki bu ayet ile ilgili 1. notta işaret edildiği gibi, hiçbir münferit savaşçının savaşta elde edilen ganimet üzerinde bir pay sahibi olamayacağına işaret eder. Ayrıca, ganimet için savaşmak yalnız imanın ve özgürlüğün savunulması için (karş. sure 2, not 167) girişilecek ve “baskı ve zulüm kalmayıncaya ve yalnız Allah’a kulluk edilinceye kadar” (bkz. 2:193 ve ilgili not 170) sürdürülecek “Allah yolunda savaş” prensibi ile çelişir. Ayetin devamında zikredilen Hz. Peygamber’den beklenen cevap bu prensibe atıfta bulunmaktadır.16 Yani, H. 2. yılda nazil olan Enfâl suresinin ilk ayetinde (bkz. önceki not).  

[4602] Bu ve 18. âyet, Hayber zaferine açık bir atıftır. Eğer sûre Hayber’in ardından indirilmemişse, Hudeybiye’den üç ay sonra gerçekleşen Hayber seferi ve alınan başarılı sonuç gaybî bir ihbar olarak bu âyette duyurulmaktadır. [4603] Veya: “Allah’ın emrine muhalefet edecekler”. Tebdil’in böyle fiili bir karşılığı vardır (Bkz. 2:59’a ilişkin Râzî’nin naklettiği Ebu Müslim’in yorumu). Buradaki “Allah’ın sözü” ile savaş ganimetlerinin Allah’a ve Rasulü’ne ait olduğunu ifade eden Enfâl 1 ve onu detaylandıran aynı suredeki 41. âyet kastedilse gerektir. Düşman ordusundan geriye kalan serveti ele geçirenin kişisel malı sayan çapulu andıran geleneksel ganimet anlayışı, savaş ahlâkını yok ediyor, gözünü ganimet hırsı bürümüş kural tanımaz savaşçıları ölüm makinesi haline getiriyordu. Vahiy, ganimet için savaş yerine iman, adâlet ve özgürlük için savaşı yerleştirdi (Bkz: 2:193). [4604] Parantez içi açıklama, zımnen yasağın sadece Hayber’le sınırlı olduğunu ifade eden 16. âyete dayanmaktadır. Vahyin bu konuda söyledikleriyle ilgili bkz: bir önceki 19 nolu not. [4605] Âyet insanlıkla yaşıt iki tavrı ele alıyor: Arılar ve sinekler; yani üretenler ve tüketenler. Birinci tavrı Rıdvan biatine katılanlar, ikinci tavrı savaştan kaçıp ganimete koşanlar temsil ediyor.  

Bu bedevîler Hudeybiye gazasına katılmamışlar, kaçak duruma düşmüşlerdi: Hz. Peygamber (a.s.), Hudeybiye’den hicri 6. yılın Zilhicce ayında döndü ve bu ayın geri kalan kısmı ile (7. yıla ait) muharremin ilk günlerini Medinede geçirdi. Sonra Hayber seferine çıktı. Bu sefere, sadece Hudeybiye gazasına katılanları aldı. Zira Allah Teâlâ kendisine böyle bildirmişti. Hayber’i fethedip çok ganimetler aldılar. Münafıklar, Hayber’in sonunda menfaat gördükleri için bu savaşa katılmak istediler ama, Allah’ın buyruğu gereğince alınmadılar. Âyet bu hadiseye işaret etmektedir.  

[1] Rasûl-ü Ekrem efendimiz Hudeybiye'den 'avdetlerinden biraz sonra Hayber üzerine 'azîmet buyurduklarında müşriklerin harbinden ictinâb idüb evvelce geri kalanlar bu def'a berâber gitmek istediler. Rasûl-i Ekrem kabûl itmedi.  

4883 Now comes out another motive behind the minds of the laggards. The journey for pilgrimage had no promise of war booty. If at any future time there should be a promise of booty they would come! But that is to reverse Allah's law and decree. Jihad is not for personal gain or booty: see S. 8 and Introduction to S. 8, paragraph 2. On the contrary Jihad is hard striving, in war and peace, in the Cause of Allah. 4884 Not thus: i.e., not on those terms; not if your object is only to gain booty. 4885 See 8:1, and n. 1179. 4886 The desert Arabs loved fighting and plunder, and understood such motives for war. The higher motives seemed to be beyond them. Like ignorant men they attributed petty motives or motives of jealousy if they were kept out of the vulgar circle of fighting for plunder. But they had to be schooled, and they were schooled to higher ideas of discipline, self-sacrifice, and striving hard for a Cause.