Fetih Sûresi 14. Ayet Meali

“Dilediğine ceza verir” ifadesi, “cezayı hak ettiği halde isterse affeder, isterse hak edilen cezayı verir” demektir. Yoksa “istediğini yakar, istediğini cennete koyar” demek değildir. Yani kişi cezayı hak edecek bir suç işler, Allah da bu suçun cezasını isterse verir isterse vermez anlamındadır.  

Mü’min ya da kâfir bir kul, henüz hayatta iken, yapmış olduğu itikâdî ya da amelî günahlarına kalben, samimi bir şekilde tövbe ederse, tövbe ettiği o günahları Allah Teâlâ tarafından bağışlanır. Amelî günahlarına tövbe etmeden ölen mü’min bir kulun, âhiretteki durumu; Allah Teâlâ, âhirette o mü’min kula, ya lütfuyla muamele ederek amelî günahlarını bağışlar ya da o mü’min kula adaleti ile muamele ederek amelî günahlarının karşılığı olarak geçici bir süre cehennem azabına uğratır. Küfrü mucip olmayan itikâdî günahlarına tövbe etmeden ölen mü’min bir kulun, (Ehl-i Bidatin) âhiretteki durumu; Küfrü mucip olmayan itikâdî günahları sebebiyle âhirette affa uğramaz, itikâdî günahlarının karşılığı olarak geçici bir süre cehennem azabı gördükten sonra cennete girecektir. Kâfirlerin âhiretteki durumu; Kâfir olarak ölenler, âhirette affa uğramazlar. Yerleri ebedî cehennemdir.  

1- Yani, kişinin seçimine göre uygun olan karşılığı vererek. Azabı gerektirecek “şey”ler” yapana azap eder; bağışlanmayı gerektirecek “şey”ler” yapanı bağışlar.  

(*) Yani, insanın seçimine göre uygun olan karşılığı vererek, azabı gerektirecek kötü işleri yapana azap eder; bağışlanmayı gerektirecek iyi işleri de yapanı bağışlar. Bu nedenle ‘’dilediğine azap verir, dilediğini de bağışlar’’ şeklindeki tüm mealler maalesef hatalıdır. Çünkü (يشاء) deki zamirler, kendilerine en yakın olan (من)’’men’’ e, yani ’’o kimse’’ye gider, Allah’ın lafzına değil. Aşağıdaki açıklamalara bkz: يعذب من يشاءُ: و هنا يأتي السؤال ، هل يشاء تعود إلى الله أم إلى من (أي الي الإنسان) ؟ هل تعني الآية : يعذب (الله) من يشاء الله ، أم يعذب الله من يختار من البشر الضلالة والانكار ويعمل الاعمال الموجيبة للنار؟؟منطقياً ، الآية تقول : يعذب (الله) من يختارمن البشرالضلالة والانكارويعمل الاعمال الموجيبة للنار ، و هو في المقابل غير مهتم للهداية و الرغبة الحقيقية لمعرفة (الله) و لكن الله يرحم من يبحث (فعلياً) عن الهداية والايمان ويعمل الاعمال الموجيبة للرحمة ،ولم يقل الإمام الماتريدي في تفسيره “تأويلات القرآن” وهو من أقدم التفاسير أن المشيئة بمعنى الإرادة. وتفسيره للآية الرابعة من سورة إبراهيم على النحو التالي: وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء (يضل اللَّه من آثر سبب الضلال، ويهدي من آثر سبب الذي به يهتدي؛ يهديه ذلك) وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ. (أبو منصور الماتوريدي، تأويلات القرآن، جـ. 7، صـ . 458.29  

Bu cümle “Allah dilediğini (layık olanı) bağışlar, dilediğine (layık olana) ise azap eder” şeklinde de tercüme edilebilir. Benzer mesajlar: Bakara 2:284; Âl-i İmrân 3:129; Mâide 5:18, 40; ‘Ankebût 29:21.  

13 Allah’ın, en katı günahkarları bile gerçekten pişmanlık duyup yollarını değiştirmeleri halinde affedebileceğini anlatmaktadır: Hz. Peygamber’in 16. ayete göre söylemesi gereken söze işaret.  

[4601] Men ile birlikte gelen yeşâ’ fiileri biri insan (men) diğeri Allah (gizli huve) olan iki faili birlikte görür. Çevirimizin gerekçesi budur. Cümlenin bu dilsel yapısına rağmen ibareyi “Allah istediğini bağışlar, istediğini cezalandırır” diye çevirmek, iki özneye birden gören yeşâ’ fiilinin iki gözünden birini kör etmektir. Bununla da kalmayıp, “dosdoğru bir yol üzeredir.” (11:56) ve “takva/sorumluluk ehli olan” (74:56) Allah’ın keyfi ve sorumsuz davrandığını iddia etmektir. Hâşâ Allah’ı, gücünü keyfine göre kullanan, aklına eseni yapan, hiçbir ilkesi ve prensibi olmayan bir zorba kral ve tiran gibi tasavvur eden böyle bir anlayış, İsrailoğulları’nın Tanrı tasavvurunun bazı kelâmcılar eliyle İslam’a taşınmasından başka bir şey değildir. Zaten Kur’an vahyinin mücadele ettiği anlayışlardan biri de buydu. Dahası, “Rahmân ve Rahîm” sıfatlarını her sıfatının önüne alan bir Allah hakkında, bundan daha olumsuz bir tasavvur geliştirilemezdi. Bu âyetin zımnen sormamızı istediği soru şudur: Allah’ın bağışlama ve cezalandırmada gözettiği bir ilke yok mudur? Elbette vardır: Bu ibarenin bağlamında yer alan tüm insan eylemleri, onun affının ya da cezasının sebebidir.  

Hz. peygamber (s.a.v), Hicretin altıncı yılında Hudeybiye'den döndükten sonra ertesi yılın başlarında Hudeybiye'ye katılanlarla birlikte çıktığı seferde Hayber'i fethetti. Bu fetihten müslümanlara hayli ganîmet düştü. Sefere katılmayanlar, tamah ettiler. Âyet, ileride vukubulacak bu durumu anlatıyor.  

4882 Evil must inevitably have its punishment, but there is one way of escape, viz., through repentance and the Mercy of Allah. Allah's Justice will punish, but Allah's Mercy will forgive; and the Mercy is the predominant feature in Allah's universe: "He is Oft-Forgiving, Most Merciful."