Fâtır Sûresi 18. Ayet Meali

[458] Suçun ferdîliği hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 494-496.  

Bkz. 6/164, 17/15, 39/7, 53/38Bu ayetten anlıyoruz ki; bazı Hıristiyanların “Hz. Âdem’in işlediği günahtan dolayı onun soyundan gelenlerin de günahkâr olarak dünyaya geldiği ve Âdem’in suçundan bir miktar taşıdığı ve bu suçun nesilden nesile geçtiği ve insanlığı bu suçtan kurtaranın çarmıhta can vererek kendisini feda eden Hz. İsa olduğu” şeklindeki asılsız iddiası, hem Hz. İsa’ya atılan acımasız bir iftira, hem de Allah’ın adâleti konusunda insanları şüpheye düşüren bir aldatmacadır. Ayetten anlaşıldığına göre, ahlakî sorumluluğun bir başkasıyla paylaşılmasının imkânsız olduğu hesap gününde, en yakın akraba bile olsa kimsenin kimseden bir şeyler transfer etmesi ya da birinin bir başkasının günah yükünü yüklenmesi mümkün olmayacaktır. İnsanların işlediği günahlar ve bu günahların sorumluluğu yalnız kendilerine aittir. Ancak işlenen günahlar başkalarının günah işlemesinin önünü açacak şekilde örnek teşkil edecekse o takdirde sorumluluk bir kat daha artacak ve günahlar da ikiye katlanmış olacaktır. Aynı şey güzellikler için de geçerlidir.  

 Bu âyet-i kerimede herkesin kendi günahından sorumlu olacağı, hiç kimsenin bir başkasının günahından sorumlu tutulmayacağı ifade edilmektedir. Ancak, kötülükte çığır açanlar hem kendi günahlarından sorumlu, hem de o günahı işleyenlerin kötülüğünden sorumlu olur. Nitekim Peygamberimiz, «Kim bir kötü âdet çıkarırsa, ona, hem onun günahı, hem de onu işleyenlerin günahı vardır» buyurmuştur.  

1- Hiçbir günahkâr bir başkasının günahını taşımaz. 2- Sorumluluk kişiseldir, hiç kimse yakını da olsa başkasının yaptığından sorumlu değildir. Ve hiç kimsenin bir başkasına yardım etmesi; hiç kimsenin başkasının günahını yüklenmesi de mümkün değildir. 3- Şirkten arınmış bir bilinçle Allah'a yönelmek; ibadete layık yegâne ilahın Allah olduğuna inanmak. 4- Arınma/Tezkiye; kişinin, kendisini şirk, günah, pislik, cehalet, kötü duygu ve düşüncelerden temizlemesidir.  

(2)“Ayn-ı adâlet (adâletin ta kendisi) olan bu semâvî ve kudsî وَلَاتَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَا اُخْرٰي [Hiçbir günahkâr, başkasının günâhını yüklenmez] nass-ı kat‘îsiyle (kat‘î ve açık hükmüyle) Kur’ân’ın bir kānûn-ı esâsîsi (temel kānûnu) muhabbet ve uhuvvet-i hakīkıyeyi (hakīkī sevgi ve kardeşliği) te’mîn eden ve bu millet-i İslâmiyeyi ve memleketi büyük tehlikeden kurtaran bu kānûn-ı esâsî ki: ‘Birisinin hatâsıyla başkası mes’ûl olamaz.’ Kardeşi de olsa, aşîreti ve tâifesi de olsa, partisi de olsa o cinâyete şerîk (ortak) sayılmaz. Olsa olsa o cinâyete bir nevi‘ tarafgirlikle yalnız ma‘nevî günahkâr olup âhirette mes’ûl olur; dünyada değil.” (Emirdağ Lâhikası-II, 110)Ayrıca bakınız; (Mektûbât, 22. Mektûb, 92)  

(*) Bkz. 6/164, 17/15, 39/7, 53/38) Bu ayetten anlıyoruz ki; bazı Hıristiyanların “Hz. Âdem’in işlediği günahtan dolayı onun soyundan gelenlerin de günahkâr olarak dünyaya geldiği ve Âdem’in suçundan bir miktar taşıdığı ve bu suçun nesilden nesile geçtiği ve insanlığı bu suçtan kurtaranın çarmıhta can vererek kendisini feda eden Hz. İsa olduğu” şeklindeki asılsız iddiası, hem Hz. İsa’ya atılan acımasız bir iftira, hem de Allah’ın adâleti konusunda insanları şüpheye düşüren bir aldatmacadır. Ayetten anlaşıldığına göre, ahlakî sorumluluğun bir başkasıyla paylaşılmasının imkânsız olduğu hesap gününde, en yakın akraba bile olsa kimsenin kimseden bir şeyler transfer etmesi ya da birinin bir başkasının günah yükünü yüklenmesi mümkün olmayacaktır. İnsanların işlediği günahlar ve bu günahların sorumluluğu yalnız kendilerine aittir… (C. Külünkoğlu Meali Fatır-18. Ayet Açıklaması) Ancak bir insan, başkasını günaha sürükler veya günah işlemesine sebep olursa, o zaman bu kişi de ayrıyeten bir günah işlemiş sayılır. Yani günah işleyenin günahından bir şey ona geçmez, ama o da günaha sebep olduğu için kendisi de günahkâr olur.  

14 Bu aynı zamanda şefaat anlayışını çökerttiği gibi Hıristiyanlığın temel inanç esaslarından biri olan “İlk günah” doktrinini de yıkar. Buna göre; Hz. Âdem cennetten günah işleyerek yeryüzüne kovulduğu için, doğan her çocuk Âdem’in günahını çekmek için günahkâr doğmaktadır. Hz. İsa çarmıha gerilmeye razı olarak her insanın günahını yüklenmiş ve cezalarını vekâleten ödemiştir. İşte bu inanç Kur’an tarafından reddediliyor.  

Bu mesaj Bakara 2:134, 141, 272, 286, En‘âm 6:52, 164, İsrâ 17:13-15, Lokmân 31:33, Zümer 39:7, Fussilet 41:46, Câsiye 45:15, Necm 53:38-39 ve Zilzâl 99:7-8. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Benzer mesajlar: Bakara 2:48, 123; En‘âm 6:164; İsrâ 17:15; Lokmân 31:33; Zümer 39:7; Zuhruf 43:67; Duhân 44:40; Necm 53:38; Mümtehine 60:3; Me‘âric 70:10 Benzer mesajlar: Enbiyâ 21:49; Yâsîn 36:11; Kâf 50:33; Mülk 67:12.  

1 Vizr: Ağırlık, ağır yük, ağır günâh, vebal ve günâhın cezâsının ağırlığı demektir. Herkes kendi günâhından sorumludur ve kendi günâhının cezâsını çeker. Günâhı ağır basan birisi, bir başkasını günâhını yüklenmesi için çağırsa, bu yakını, dostu, hocası, şeyhi bile olsa bu mümkün değildir. Ancak bir kimse, böyle yaparak diğerini bir günâha sokarsa o boynuna aldığı günahı çekmeyecek değildir. Ancak sevk ettiği kimseyi kurtarmış olmayacak, onun çekeceğini çekmeyecektir. Bu durumda birisi aldandığının cezâsını, diğeri de aldattığının cezâsını çekecektir. Buna göre; “günahım falancanın boynuna” diyerek günah işlemenin veya birisine, “şu işi yap günahın benim boynuma” demenin doğrulukla hiçbir ilgisi yoktur. Bk. (En’am: 164, İsrâ: 15, Zümer: 7, Necm: 38) Âyetin bu bölümü “Hiç bir günâhkâr bir başkasının günâhını çekemez…” şeklinde de tercüme edilebilir.  

15 Yani, Hesap Günü -çünkü “insanların işlediği [kötü] fiiller yalnız kendilerini ilgilendirir” (6:164, ki yukarıdakine benzer bir cümle ile devam etmektedir).16 Böylece, ahlakî sorumluluğun başka bir kişiye devredilmesinin imkansız olduğu gösterilmektedir. Yukarıdaki ifadenin birinci bölümü Hristiyanlıktaki “ilk günah” doktrininin reddi anlamına gelirken, ikinci bölümü, o günahın kefaretinin Hz. İsa tarafından “vekaleten ödendiği” anlayışını kesin bir dille çürütmektedir. (Ayrıca bkz. 53:38 ve ilgili not 31.)17 Bi’l-ğayb’ın bu şekildeki çevirisinin izahı için bkz. sure 2, not 3. Bu ifadenin anlamı şudur: yalnızca, “insan idrakinin ötesindeki şeylerin varlığına inananlar”, önceki ifadede gizli bulunan “uyarı”dan ders alabilirler. (Ayrıca bkz. 27:80-81 ve 30:52-53.)  

[3902] Hz. Âişe, “Ölü ailesinin ağlamasıyla azap çeker” hadisini bu âyete arzederek, kasıtsız olarak tahrif edildiği sonucuna varır ve reddeder (Buhari, Cenâiz, 32). Bu değerlendirmeye göre bunu kabullenmek, bir kimsenin bir başkasının sorumluluğunu yüklenmesi anlamına gelir. [3903] “Salâtı ikâme”yi bu şekilde çevirimiz için bkz: 20:14 not 16 ve ilk kullanıldığı 87:15, not 15.  

“Bi’l-gayb” hakkında başka muhtemel tefsirler de vardır: 1.İnsanlardan uzak, yalnız iken de Allah’ı tazim ederler. 2.Azabını görmedikleri halde, Rab’lerinin azabından korkarlar.Bu âyet 29,13 âyetine aykırı değildir. Çünkü o âyet sapmadan başka, başkalarını saptırmak günahının cezasını bildirmektedir. Saptırma günahı da, sapma günahı gibi insanın kendi günahı olduğundan kendisine yüklenecektir.  

3900 Bearer: waziratun: feminine in Arabic, as referring to the soul (nafs), as in 6:164 and 53:38. 3901 Natural relationship may be considered as a reasonable cause or opportunity for bearing each other's burdens. For example, a mother or a father might offer to die for her or his child, and vice versa. But this does not apply to spiritual matters. There the responsibility is strictly personal and cannot be transferred to another. In 29:13 we are told that the misleaders "will bear other burdens along with their own": but the context shows that the "other" burdens are the burdens of deluding the others with their falsehoods. Both sins are their own, viz., their original sin, and the sin of deluding the others. But the responsibility will be doubled. (Cf. n. 1019. n. 1515. and n. 3773). 3902 B'il ghayb: unseen in the adverbial sense. The man, who, though he does not see Allah, so realises Allah's Presence in himself as if he saw Him, is the man of genuine Faith, and for him Allah's Revelation comes through many channels and is always fruitful. (Cf. 36:11). 3903 Prayer is one of the means of purifying ourselves of lower motives in life, for in prayer we seek the Presence of Allah; but the purity which we seek is for our own souls: we confer no favour on Allah or on any Power in the spiritual world, as some imagine who make "gifts" to Allah. In any case the destination of all is to Allah.