Enfâl Sûresi 72. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 9/100-117; 59/8-9.  

11.Burada velayetle kastedilen gerek mirastan gerekse ganimetten pay alma hakkına sahip olmaktır. Yani iman edip de hicret etmeyenler size mirasçı olamayacakları ve ele geçirdiğiniz ganimetlerden pay alamayacakları gibi siz de onlara herhangibir şekilde mirasçı olamazsınız. Bu ayeti kerimede işaret edilen hüküm miras ayetlerinin gelmesinden önceki döneme aittir. Hicretten sonraki ilk yıllarda muhacirler ve ensar birbirlerine mirasçı olabilmekte idiler.  

[162] Hicret, cihâd, veli ve mîsâk kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 87-93.  

“Göçmenleri barındıranlar” ifadesi, Hz. Peygamber’den hem önce hem de sonra Mekke’den Medine’ye göç edenlere (Muhacirlere) kol kanat açıp bütün maddi ve manevi destekleriyle onların yardımlarına koşan; hiçbir maddi menfaat düşünmeden evlerini, bağlarını ve eşyalarını paylaşan Medineli Müslümanlara (Ensar’a) işaret etmektedir.  

 Bu âyete göre muhacirler ve ensar, akraba olmadıkları halde birbirlerine vâris olurlardı. Daha sonra sadece akraba olanların birbirlerine vâris olabileceğini bildiren 75. âyet inince, bazı tefsircilere göre bu âyetin hükmü kaldırılmış oldu.  

İslam, hukuğun üstünlüğünü ve barışın önemini vurgular. 16:91-92.  

Muhâcirler ile ensâr, İslâm kardeşliği ile birbirine mirasçı olurlardı. Bu durum Ahzâb Sûresi 6. âyet-i kerîmesi ve diğer miras âyet-i kerîmeleriyle yeniden hükme bağlanmıştır.  

1- Yakın olma, yanında olma, kollayıp gözetme.  

(2)Bu âyetin hükmü yine bu sûrenin 75. âyetiyle neshedildi, hükmü kaldırıldı. Ve artık, neseben akrabâ olmayanlar birbirlerinin vârisi olamadılar. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 218)  

(*) Göçmenleri barındıranlar” ifadesi, Hz. Peygamber’den hem önce hem de sonra Mekke’den Medine’ye göç edenlere (Muhacirlere) kol kanat açıp bütün maddi ve manevi destekleriyle onların yardımlarına koşan; hiçbir maddi menfaat düşünmeden evlerini, bağlarını ve eşyalarını paylaşan Medineli Müslümanlara (Ensar’a) işaret etmektedir. (C. Külünkoğlu Meali Enfal-72. Ayet Açıklaması)  

[3] İlk muhacirin ile ensar-i kiram.[4] Aralarındaki hicret ve nusrattan dolayı birbirlerine vâris oldular.[5] Aranızda miras yoktur, fakat onlar hakkında nusrat vardır.[6] Ahdi bozmak caiz değildir. Aramızda muahede bulunan kavme karşı onlara yardım olunmaz.  

Benzer mesajlar: Mâide 5:55-56; Tevbe 9:71.,Burada antlaşmalara sadık kalmanın ne kadar önemli ve toplumlar arasındaki ilişkilerde ne kadar belirleyici olduğuna dikkat çekilmektedir.,İslam fetih hareketlerinin dayandığı ayet budur ve dünyanın neresinde bulunursa bulunsunlar, eğer müslümanlar herhangi bir baskı altındaysalar ve diğer müslümanlardan yardım istemişlerse onlara yardım etmek bir din kardeşliği görevidir ve kendilerine mutlak surette yardım edilmelidir.  

1 Îman edip de hicret etmeyip, hâlâ dâr’ül-harb vatandaşı olanlar.  

77 Bkz. 2. sure, 203. not. Bu ifade, tarihsel olarak, Hz. Peygamber’le birlikte Mekke’den Medine’ye göç eden Mekkeli Müslümanlarla ilgilidir; fakat ayetin devamı açıkça göstermektedir ki, buradan çıkarsanacak tanım ve yönergeler her zaman geçerli genel bir hukukun özelliğini taşımaktadır. Bütün bunlarla birlikte belirtmeliyiz ki, burada hicret sözcüğüyle ifade edilen kavram, gayrimüslim bir diyardan İslam ilkelerine göre yönetilen bir diyara yapılan göçü işaret etmek üzere daha çok maddî (mekan değişimiyle alakalı) bir çağrışımla yüklüdür.78 Bu ifade, ilk ağızda, Medine’deki ensâra, yani, bu şehrin ihtidâ eden sakinlerine -Hz. Peygamber’den hem önce hem de sonra Mekke’den göç edenlere (muhâcirîne) kol kanat açıp bütün kalpleriyle onların yardımlarına koşan Medineli Müslümanlara- işaret etmektedir; ne var ki, hicret ve muhâcir terimlerinin yüklenmiş oldukları manevî anlama paralel olarak, ensâr terimi de ifade ettiği özel tarihî çağrışımı aşarak “zulümden kaçınıp da Allah yoluna bağlananlara” kucak açıp yardımda bulunan bütün müminleri içine almaktadır.79 Yani, şu ya da bu nedenle İslam devletinin yahut İslam cemaatinin nüfûz ve etki alanı dışında kalan Müslümanlar. Her gayrimüslim ülkenin “zulüm ve kötülük diyarı” olduğu söylenemeyeceğine göre, buradaki ve-lem yuhâcirû ibaresini “[sizin beldenize] göç etmemiş kimseler” şeklinde tercüme etmeyi yerinde bulduk.80 Lafzen, “din konusunda sizden yardım isterlerse”: Bu ifade onların, dinî inanç ve tercihlerinden ötürü zulüm ve baskı altında olduklarına işaret ediyor.81 Yani, kendileriyle ittifak ya da karşılıklı iç işlerine karışmazlık andlaşması içinde olduğunuz topluluklara karşı. Böyle bir durumda, İslam devletinin ya da cemaatinin, gayrimüslim yönetimlerin Müslüman uyrukları lehinde silahlı (yahut kuvvete başvurarak) müdahalesi mevcut andlaşmanın öngördüğü yükümlülüklerin ihlali olacağından, İslamî cemaatin soruna kuvvete dayalı bir çözüm aramasına şer‘an izin yoktur. Bu tür sorunların çözümü ya iki taraf arasında yapılabilecek andlaşmalarla ya da baskı altındaki Müslümanların İslam diyarına göç etmesi yoluyla sağlanabilir.  

[1397] Hicreti teşvik eden bu âyeti, Mekkeli Müslümanların can güvenliği üzerinde hassasiyetle duran 48:25’le birlikte mütalaa etmek gerekir.  

Müminlerin Medine’ye 622’de hicret etmelerinin hemen akabinde, Muhacirlerle Ensar arasında Hz. Peygamber (a.s.) kardeşleştirme (muahat) gerçekleştirmişti. Birbirlerine vâris oluyorlardı. Bazı tefsirlere göre, daha sonra indirilen 75. âyet bu kardeşliğin, mirasla ilgili hükümlerini kaldırarak bundan böyle müminler arasında mirasın, yalnız akrabalar arasında geçerli olacağını bildirmektedir.  

[*] Bu ayetteki velilik karşılıklı sorumluluğu, velayeti olan anlamındadır. Mekke’den göç eden göçmenler ve Medine’de onları barındıran ensarların birbirlerine karşı sorumlulukları olduğu özellikle belirtilmiştir. Ayet Bedir Savaşından sonra müslümanların Mekkeliler üzerinde açık bir üstünlük sağladığı askeri ve siyasi bir ortamda inmiştir. Bu esnada diğer müslümanlarla birlikte göç etmemiş, halen Mekke’de ikamet etmekte olan müslümanlar da vardı. Allah Teala onlar da göç edene kadar, bunlara karşı diğer müslümanların bir sorumluluğunun bulunmadığını bildirmektedir. Din konusunda ki yardım istediklerini bile aramızda anlaşma bulunan topluluklara karşı olmama şartına bağlamıştır. Sonraki ayette (73) bu emri yerine getirmediğimiz takdirde birbirine yakın dost olan kafirlerin henüz kendi yönetiminde olan müslüman azınlığa karşı çatışma ve fesat ortaya çıkaracakları açıkça belirtilmiştir. Dış politikada akıl odaklı ve ilkeli bu yaklaşıma tüm müslümanların dikkatini çekiyoruz.  

1239 The reference is to the Muhajirin and Ansar, the Emigrants and the Helpers, the people who forsook their homes and adopted voluntary exile from Makkan company with their beloved Leader, and their good friends in Madinah, who gave them asylum and every kind of assistance, moral and material. Under the magnetic personality of the Holy Prophet these two groups became like bloodbrothers, and they were so treated in matters of inheritance during the period when they were cut off from their kith and kin. 1240 The Believers (Muslims) were entitled to all assistance in matters of religion. But if they were not strong enough to suffer voluntary exile on behalf of the Cause and make the personal sacrifices which their more ardent brethren in faith made, they could not reasonably ask for political or military assistance or protection. 1241 If a community suffers voluntary exile on account of persecution and oppression, and some of its weaker brethren stay behind, holding fast to faith but not prepared for the higher sacrifice, the exiles have still a duty to help their weaker brethren in matters of religion. The exiles, being at open war against the state which oppressed them, would be free to fight against such state. But if the weaker brethren are in a state in mutual alliance with the community, the community cannot in honour interfere with that state, whether it is Muslim or not. Presumably the alliance implies that the grievances of the weaker brethren will be redressed by the state itself. But it is not honourable to embarrass your own ally.