Enfâl Sûresi 70. Ayet Meali

70.Taberani`nin el-Mu`cemu`l-Evsat`ta Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Abbas (r.a.) bu ayeti kerimenin kendi hakkında indirildiğini bildirmiştir. Bu rivayete ve daha başka rivayetlere göre Abbas, Bedir`de savaş giderlerine harcamak üzere yanına aldığı yirmi ukiyye altınla birlikte esir edildi. Sonra gerek kendinin gerekse kendiyle beraber esir olan bazı müşriklerin fidyesi olarak bu altınları verdi. Resulullah (a.s.), Abbas`tan kardeşinin oğlu Ukeyl ile Nevfel`in fidyelerini de ödemelerini istedi. Abbas parasının olmadığını ileri sürünce, Resulullah (a.s.) hanımı Ummu`l-Fadl`a bıraktığı altınları hatırlattı. Abbas, bu altınları hanımına gizlice vermişti ve kimsenin haberi yoktu. Resulullah (a.s.) onları hatırlatması karşısında şaşırarak: "Bunu sana kim haber verdi?" diye sordu. Resulullah (a.s.): "Rabbim haber verdi?" deyince, onun peygamberliği hakkında şüphesi kalmadı ve Müslüman oldu.Abbas Müslüman olduktan sonra kendisinin verdiğinin çok daha fazlasına kavuştuğunu, Resulullah (a.s.)`ın kendisine yirmi köle verdiğini ve bunların her birinin kendi hesabına ticaret yaptığını bildirmiştir. Böylece Yüce Allah`ın: "Eğer Allah kalplerinizde bir hayır olduğunu bilirse size, sizden alınandan daha hayırlısını verir ve sizi bağışlar" sözündeki vaadi de gerçekleşmiş oldu.  

Bedir savaşında alınan esirler arasında Hz. Peygamberin amcası Abbas ile yeğenleri Ebu Talip’in oğlu Âkil ve Nevfel de vardı. Hz. Muhammed Abbas’ı ve yeğenlerini diğer esirlerde olduğu gibi fidye karşılığı serbest bırakabileceğini önermişti. Abbas ise, fakir olduğunu ve fidye verecek gücünün olmadığını söylemişti. Oysa Mekke ordusunun iaşesini üstüne alan zenginlerden biriydi. Bunun üzerine Hz. Peygamber amcası Abbas’a; savaşa çıkarken ne olur ne olmaz geri dönmeyebilirim düşüncesiyle başkalarına emanet ettiği altınlarının yerini söyleyince, Abbas hayrete düşmüş ve Hz. Muhammed’in risaletini kabul etmişti.   

 Rivayete göre bu âyet, Hz. Peygamber’in amcası olup Bedir savaşından sonra müşrik esirler arasında bulunan Abbas hakkında inmiştir. Hz. Peygamber, Abbas’a hem kendisi, hem de iki kardeşinin çocukları olan Akîl ve Nevfel için fidye teklif etmiş; Abbas ise, fakir olduğunu söylemiş ve «Ömrüm boyunca Kureyş’e el açıp dileneyim mi?» demişti. Hz. Peygamber, «Bedir savaşına katılırken Ümmü Fâzıl’a emanet ettiğin altınlara ne demeli?» deyince Abbas, Hz. Peygamber’in bunu bilmesine hayret etmiş ve Resûlullah’ın Peygamberliğini tasdik etmişti.  

1- Kendinizde, doğru yola yönelme isteği, gerçeği bulma arzusu olursa.  

(1)Bu âyet Hz. Abbâs (ra) hakkında nâzil olmuştur. (Râzî, c. 8/15, 211)“Gazve-i Bedir’de, Hazret-i Abbâs (ra) sahâbelerin eline esir düştüğü vakitte fidye-i necât (kurtuluş fidyesi) istenilmiş. O da demiş: ‘Param yok!’ Hazret-i Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm fermân etmiş ki: ‘Zevcen Ümm-i Fadl yanında, bu kadar parayı, filan yere bırakmışsın!’ demiş. Hazret-i Abbâs tasdîk edip: ‘İkimizden başka kimse bilmediği bir sır idi!’ O vakit kemâl-i îmânı (tam bir îmânı) kazanıp İslâm olmuş.” (Zülfikār, 19. Mektûb, 19)  

(*) Yani, “Eğer Allah gönüllerinizde O’nun mesajını anlayıp kabul etme yönünde bir yatkınlık bulursa size iman ve dolayısıyla öteki dünyada da mutluluk bahşedecektir: ki bu da savaşta yenilmenizi de dost ve yakınlarınızı kaybetmenizi de fazlasiyle tazmin etmiş olacaktır size”. Bu sözler öncelikle Bedir Savaşı’nda esir düşen Kureyşli müşriklere hitab ediyor ise de savaşta müminlerin eline düşen inkârcı düşmanlara karşı benimsenecek İslamî tutumu iyi hulasa etmektedir. (M. Esed Meali Enfal 70. Ayet Açıklaması)  

[1] Peygamberimizin amcası Abbas hakkındadır.  

Yüce Allah Bedir savaşı sonrasında müslümanların ellerinde bulunan esirlerle ilgili olarak Hz. Muhammed’in onlara bir hakikati iletmesini emretmektedir. Bu çerçevede Yüce Allah onların kalplerinde hak ve hakikate yani imana ve İslam’a dair bir meyil olduğunu bilirse, Bedir’de kaybettiklerinden, verdikleri fidyelerden, ellerinden alınmış olan mal, servet ve ganimetlerden, yitirdikleri itibarlarından çok daha hayırlılarının kendilerine verileceği bildirilmektedir. İşte bu ifade, savaşta ele geçirilen tutsakların öldürülmemesi gerektiğinin en net gerekçesini ortaya koymaktadır. Çünkü içlerinden birilerinin tevbe edebileceği, bu durumda Bedir’de kaybettiklerinden daha fazlasının onlara hem dünyada hem de mahşerde verileceği müjdelenmektedir.  

1 Bedir savaşında, Peygamberimizin amcası Hz. Abbas da esirler arasındaydı. Hz. Abbas, Müslüman olmasına rağmen bu savaşa, orduya yemek vermek üzere katılmıştı. Fakat sıra kendisine gelmeden esir düştü. Yanında yirmi okka altın vardı. Peygamberimizin huzuruna getirildiğinde, Abbas: “Ben Müslüman idim fakat bana zorlama yaptılar” deyince, Peygamberimiz: “Dediğin doğruysa Allah, sana karşılığını verir fakat yaptığın işe göre sen, bizim aleyhimizdesin” dedi. Üzerindeki altın alındıktan sonra Peygamberimiz, onun Akil b. Ebi Tâlib ve Nevfel b. Haris’in fidyelerini de ödemesini istedi. Abbas: “Ey Muhammed! Beni Kureyş’ten dilenecek bir halde bıraktın” dedi. Rasulullah (s.a.v): “Hani, Mekke’den çıkarken eşin Ümm’ül-Fadl’e teslim ettiğin ve ederken de başımıza ne musibet geleceğini bilemem. Şayet bana bir şey olursa bu senin, Abdullah’ın, Ubeydullah’ın ve Fadl’ındır dediğin altın nerede?” deyince Abbas: “Bunu sen ne biliyorsun?” dedi. Peygamber (s.a.v): “Rabbim haber verdi” buyurdu. Abbas: “Şehadet ederim ki sen sadıksın ve Allah’tan başka ilah yoktur ve sen onun kulu ve Rasulüsün. Vallahi bunu Allah’tan başka kimse bilmiyordu. Ben onu gece karanlığında teslim etmiş idim. Ben senin peygamberliğin hakkında şüphe ediyordum, şimdi mademki bunu haber verdin artık şüphem kalmadı” dedi. Daha sonra Hz. Abbas: “Allah, bana o altınların yerine daha hayırlısını verdi, şimdi yirmi kölem var. Bir de Allah, bana Zemzemi verdi ki karşılığında Mekke’nin bütün mallarını verseler istemem.” dedi. Bu âyet bu olay üzerine indirilmiştir. (Özetle Kurtubî, Taberî, Vâhidî)  

74 Yani, “Eğer Allah kalplerinizde O’nun mesajını anlayıp kabul etme yönünde bir yatkınlık bulursa size iman ve dolayısıyla öteki dünyada da mutluluk bahşedecektir: ki bu da savaşta yenilmenizi de, dost ve yakınlarınızı kaybetmenizi de fazlasiyle tazmin etmiş olacaktır size”. Bu sözler öncelikle Bedir Savaşı’nda esir düşen Kureyşli müşriklere hitab ediyor ise de, savaşta müminlerin eline düşen inkarcı düşmanlara karşı benimsenecek İslamî tutumu iyi hulasa etmektedir. Savaş esirleri sorunu hakkında bir tartışma için bkz. 47:4.  

[1395] 19. âyette müşrikleri de muhatap alan “Siz, ey fetih isteyenler; işte fetih ayağınıza gelmiştir!” hitabının devamı sadedinde.  

Peygamberimizin amcası Abbas, Bedir savaşında esir edilmiş, hürriyetine kavuşmak için hem kendisinin, hem de yeğenleri Akîl ile Nevfel’in fidyelerini vermesi istenmişti. O da imkânı olmadığını ifade etmişti. Oysa Mekke ordusunun iaşesini üstüne alan on Kureyşli zenginden biri idi ve harcama sırası kendisine gelmeden savaş sonuçlanmıştı. Peygamberimiz bu maksatla harcayacağı parayı kendisine bırakmayacağını ifade etti. O: “Geri kalan ömrüm boyunca Kureyşin eline mi bakayım?” diye acındırmak isteyince Peygamberimiz: “Savaşa çıkarken hanımın Ümmü’l-Fadl’a teslim ettiğin altınlar var.” deyince “Hiç kimsenin bilmediği bu olay karşısında mûcizeyi görmüş ve Peygamberimizin risaletini içinden kabul etmişti. Sonra serveti iyice artmış olan Hz. Abbas (r.a) şöyle demiştir: “Allah’ın, alınandan daha fazlasını verme vâdi gerçekleşti. Umarım affı da gerçekleşir.”  

[2] Bu âyet-i kerîme Bedir'de esîr idilen Abbas bin Abdulmuttalib hakkında nâzil olmuşdur. Esîrlerle berâber huzûr-u risâlete geldikde Fahr-i Kâinâat ona kendi fidyesiyle berâber birâderzâdeleri 'Akîl bin ebî Tâlib ve Nevfel bin ebî Hâris'in fidyesini virmeği de emr itdi. Bunun üzerine Abbas: "Yâ Muhammed ister misin ki ölünceye kadar Kureyş'e el açub geçineyim. Bu üç fidyeyi virirsem elimde bir şey kalmaz" didikde Fahr-i Risâlet: "Mekke'den çıkar iken eğer bu seferde ölür de 'avdet itmezsem bu seninle oğullarımın olsun diyerek Ümmü'l Fazl'a virdiğin altun ne oldı?" buyurdı. Abbas hayretle: "Bunı sana kim haber virdi" dimekle Rasûl-ü Ekrem "Rabbim bildirdi" cevâbını virdi. Bunun üzerine Abbas İslâm oldı. Kendi ve birâderzâdeleri içün virdiği fidye yigirmi vekiyye (vekiyye 66 dirhemdir) altun idi. Sonra Cenâb-ı Hak ona o kadar servet ve sâmân virdi ki Kureyşîlerde en zengîn o idi.  

1237 This is a consolation to the prisoners of war. In spite of their previous hostility, Allah will forgive them in His mercy if there was any good in their hearts, and confer upon them a far higher gift than anything they have ever lost. This gift in its highest sense would be the blessing of Islam, but even in a material sense, there was great good fortune awaiting them, e.g., in the case of al 'Abbas, (see n. 1235). Note how comprehensive is Allah's care. He encourages and strengthens the Muslims, at the same time condemning any baser motives that may have entered their minds. He consoles the prisoners of war and promises them better things if there is any good in them at all. And He offers comfort to those who have left their homes in His Cause, and knits them into closer fellowship with those who have helped them and sympathised with them.