Enfâl Sûresi 39. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 9/5-11.  

Bkz. 2/193Burada başlamış bir savaş vardır. Ve bu savaşın başlama sebebi zulümdür, baskıdır, Müslümanların yurtlarından çıkarılmaya zorlanması, mallarının yağmalanması, hayat haklarının ve özgürlüklerinin ellerinden alınmasıdır. Her iki âyetin ilk cümlesi, bunu açıkça özetlemektedir. “Dinin ve insanların kulca yönelişlerinin Allah’a adanması” demek, Müslümanların inandıklarını özgürce yaşayacak ortamı oluşturmaları ve bu konuda yapılan saldırılara karşılık vermeleri için aldıkları savaş emrini yerine getirmeleri demektir. Yoksa yeryüzündeki bütün inanç sistemlerinin yok edilmesi, hangi adla olursa olsun İslâm’ın dışında hiçbir ekolun, sistemin, düşüncenin kalmaması, kültürlerin ortadan kaldırılması için savaşmak değildir. Öyle olsaydı Kur’an, “Sizin dininiz size, benim dinim bana” (Kâfirun, 109/6) demezdi.  

* “Fitne”; Türkçede genellikle fitne kavramından, birtakım söz ve eylemler ile kargaşa çıkarmak, insanları birbirine düşürmek gibi her türlü huzur bozucu davranış biçimleri anlaşılmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’de ise kavramın geçtiği âyet-i kerîmelerin bağlamları değişik olduğu için kullanıldığı yerlerde farklı anlamları ifade edebilir. Müfessirlerimizin beyanı veçhile, bu âyet-i kerîmede geçen fitne kavramı; Müslümanlara karşı yapılan saldırı ve İslâm dininden döndürmek amacıyla, Müslümanlara uygulanan her türlü zulüm ve baskı manasında kullanılmıştır. * “… din yalnız Allah’ın oluncaya kadar”; İslâm dini hâkim oluncaya kadar manasındadır.  

1- Baskı ve zulüm. 2- Allah'ın yasalarının belirleyici ve egemen güç olması sağlanıncaya kadar. (2:193)  

(*) Burada yine, temel hak ve özgürlüklere yapılan tecavüz, din ve inançları yüzünden insanlara uygulanan şiddet, baskı, yapılan zulüm ve saldırılar söz konusudur. Bunun böyle olduğunu Buruc- 4-10, Nisa-101 ve Maide-49. ayetlerden öğrenmek mümkündür. Yani bu ayetin mesajı tamamen savunmaya yöneliktir. Bunun dışında, fetihler için izin veren tümceler bulunmuyor! Ayette geçen (فتنة)’’fitne’’ne demek? Kur’an’a göre fitne; insanları Allah yolundan uzaklaştırmak, Müslüman olmalarına engel olmak, insanları inandığı dinden ve inanç felsefesinden zorla döndürmek, insan hak ve hürriyetlerini ellerinden almak, zulüm ve kasızlık yapmak, şiddet ve baskı uygulamak, insanlara saldırmak, öldürmek, esir almak vs. gibi. İşte buradaki ayet bu tür menfi olaylara karşı fiili olarak gösterilen bir tepkidir. Bunların önlenmesi için bu emir vardır. Yoksa ayet şöyle olacaktı: (وقاتلوهم حتي يكونوا مؤمنين )‘’ve katiluhum hatta yekünü mü’minine’’ Yani ‘’İman edinceye kadar onlarla savaşın’’denilecekti. Ama ayet bu şekilde değil. Çünkü ayette ‘’fitne, (size yapılan saldırganlıklar, dininizden ve inançlarınızdan dolayı size uygulanan şiddet, bazkı, zulüm vs. gibi uygulamalar) kalmayıncaya ve din (sizin tüm dini yaşantınız) tamamıyla Allah için oluncaya kadar siz de o saldırganlarla çarpışın’’ deniliyor. Yani onları mü’min /Müslüman/ yapmak için değil… Yine dikkat edilirse ayette bütün insanlara vurgu yapılmıyor, sadece o saldırganlara vurgu yapılıyor. Bu da (هم)’’onlar’’ zamiriyle ifade ediliyor. Bu ayeti de Bakara-190,191, 192 ve 193. ayetlerle birlikte değerlendirmek gerekir. Ayrıca’’her yönüyle din Allah’ın oluncaya kadar’’şeklindeki cümlenin anlamı ise; Allah’a inanıp ibadet etmek isteyenlerin önündeki tüm engellerin kaldırılıp, serbestce Allah’a ibadet edebilmeleri, din, inanç, temel hak ve özgürlüklere yapılan her türlü saldırının son bulması’’şeklinde anlaşılır. Konuyla ilgili aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. (وَقَاتِلُوهُمْ) أي وقاتلوا المشركين إن أصرّوا على قتالكم (حَتَّى) معناها كي (لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ) منهم في الناس ، يعني كي لا يفتنوا الناس بإغوائهم وبصدّهم عن دين الإسلام. الخ (المتشابه من القران) معاني الفتنة في الكتاب والسنة : الفتنة هي الصد عن سبيل الله والرد والقتل والاسر والاضلال والعذاب : كما في قوله تعالى : (ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا فُتِنُوا ثُمَّ جَاهَدُوا الخ (النحل:110) فتنوا : أي عذبوا الإضلال : كما في قوله تعالى : ( ومن يرد الله فتنته ) المائدة / 41 ، فإن معنى الفتنة هنا الإضلال .البحر المحيط لأبي حيان ( 4 / 262 {وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين كله لله} أي: وقاتلهم حينئذ أيها الرسول أنت ومن معك من المؤمنين حتى تزول الفتنة في الدين بالتعذيب، وضروب الإيذاء لأجل تركه، كما فعلوا فيكم عندما كانت لهم القوة والسلطان في مكة، حتى أخرجوكم منها لأجل دينكم ثم صاروا يأتون لقتالكم في دا [دار الهجرة، وحتى يكون الدين كله لله، لا يستطيع أحد أن يفتنأحدا عن دينه; ليكرهه على تركه إلى دين المكره له فيتقلده تقية ونفاقا - ونقول: إن المعنى بتعبير هذا العصر: ويكون الدين حرا، أي يكون الناس أحرارا في الدين لا يكره أحد على تركه إكراها، ولا يؤذى ويعذب لأجله تعذيبا، ويدل على العموم قوله تعالى: { لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي البقرة: 256{وَقَـٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ } قال عروة بن الزبير: كان المؤمنون في مبدأ الدعوة يفتنون عن دين الله، فافتتن من المسلمين بعضهم وأمر رسول الله صلى الله عليه وسلم المسلمين أن يخرجوا إلى الحبشة، وفتنة ثانية وهو أنه لما بايعت الأنصار رسول الله صلى الله عليه وسلم بيعة العقبة، توامرت قريش أن يفتنوا المؤمنين بمكة عن دينهم، فأصاب المؤمنين جهد شديد، فهذا هو المراد من الفتنة، فأمر الله تعالى بقتالهم حتى تزول هذه الفتنة : المصادر (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير - اللباب في علوم الكتاب) قال الربيع: حتى لا يفتن مؤمن عن دينه، { معالم التنزيل – البغوي - هميان الزاد إلى دار المعاد (وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ) أي إن فتنتهم إياكم عن دينكم بالإيذاء والتعذيب والإخراج من الوطن ومصادرة المال أشد قبحا من القتل فيه، إذ لا بلاء على الإنسان أشدّ من إيذائه واضطهاده وتعذيبه على اعتقاده الذي تمكن من عقله ونفسه، ورآه سعادة له في عاقبة أمره. (وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ) أي وقاتلوهم حتى لا تكون لهم قوّة يفتنونكم بها في دينكم، ويؤذونكم في سبيله، ويمنعونكم من إظهاره والدعوة إليه. عز وجل.(لا نسخ فى القرآن الكريم)  

[6] Küfür, şirk.[7] Tevhid-i dini oluncaya kadar.[8] Ona göre muamelede bulunur.  

Bu ayet Bakara 2:190-193, 256, Nisâ 4:89-91, Tevbe 9:2-4, 12, 36, 123; Hacc 22:39, Mümtehine 60:8-9 gibi ayetlerle birlikte okunmalıdır. Ayette dikkat çeken en önemli nokta, kimlerle savaşılacağının unutulmamasıdır. Ayette geçen [hum] “onlar” zamirinin kimleri karşıladığı bilinmez ve görülmezse, durduğu yerde duran, kimseyle savaşmamış, hiç kimseyi yerinden yurdundan etmemiş kişilerle de savaşılması gerektiği sanılabilmektedir. Oysa burada ayet bir bağlam içerisinde geçmekte ve müslümanlarla savaşan, onları yurtlarından çıkaran, dahası küfür ve şirkten vazgeçmeyip bunlarda ve düşmanlıkta kararlı ve ısrarcı olan, mabetten ve Allah yolundan engelleyen söz konusu saldırgan müşrik Mekkelilerle savaşılması gerektiği hükmü verilmektedir.  

1 Peygamber (s.a.v): “Ben bütün insanlar, ‘Allah’tan başka ilâh yoktur’ deyinceye kadar onlarla savaşmakla görevlendirildim. Onlar, onu demedikçe benden canlarını kurtaramazlar.” buyurmuştur. (Müslim, Buhari, Kurtubî, Taberî)2 Yani, Allah’ın kullarını başkalarına veya başkalarının kullarına mahkûm eden bâtıl dinler ve felsefi sistemler, Allah’ın dini karşısında tamamen yok oluncaya ve yeryüzünde kimse Allah’tan başkasına itaate zorlanmayıncaya kadar, kendilerine kitap verilen ve verilmeyen kâfirlerle savaşın.3 Bu ve benzeri âyetlerden, yeryüzünün tamamının Müslümanlar için, “vâdedilen topraklar” olduğu, İslâm’ın emrettiği “cihadın bölgesel olmayıp, evrensel“ olduğu ve bunun da hiçbir mazeretle ihmal edilemeyeceği anlaşılmaktadır. Konu ile ilgili olarak Bk. (Bakara: 193, Âlu İmrân: 19, 85, Mâide: 3, Ahzab: 27, Fâtır: 39)  

39 Yani, tâ ki insan, Allah’a kulluk etmekte tamamen özgür kalıncaya kadar. Karş. 2:193’deki benzer ifade ve ilgili not. Bu iki pasaj, nefsi müdafaanın -kelimenin en geniş anlamıyla- savaşı haklılaştıran tek sebep olduğunu göstermektedir.40 Yani, O, onların saiklerini, güttükleri amaç ve niyetlerini bilmektedir ve hak ettikleri karşılığı kendilerine verecektir.  

[1363] Fitnenin “zulüm ve baskı” anlamı için bkz: 5:41, not 43 ve 9:49, not 64. [1364] Lafzen: “din tamamen Allah’ın oluncaya kadar”. Bizim âyetin dış bağlamına uygun serbest çevirimizi hemen arkadan gelen cümle doğrulamaktadır. Savaşın amacı saldırgan tarafın saldırganlığına ve inanca yönelik baskılarına son vermektir. Bunun en açık delili Mumtehane 8 ve 9. âyetlerdir.  

Burada genel tefsire göre “fitne” şirk, “din” ise itaat ve kulluktur. Fitne’nin tefsiri için Bakara, 191 âyetine bkz.  

(9) Bk. 2:191.(10) Allah’tan başkasına kulluk edilmez oluncaya kadar. Veya, insanlar, herhangi bir baskı altında olmaksızın yahut inançlarından dolayı cezaya uğrama endişesi taşımaksızın, sadece Allah için kulluk edebilecek hale gelinceye kadar.  

1207 Cf. 2:193 and n. 207. 1208 If they cease from fighting and from the persecution of truth, Allah judges them by their actions and their motives, and would not wish that they should be harassed with further hostility. But if they refuse all terms, the righteous has nothing to fear: Allah will help and protect them.