Enfâl Sûresi 27. Ayet Meali

27.Said bin Mansur`un ve daha başkalarının Abdullah bin Ebi Katade`den rivayet ettiklerine göre bu ayeti kerime Ebu Lübabe bin Abdilmünzir hakkında indirilmiştir. Bu rivayetten ve daha başka rivayetlerden anlaşıldığına göre Resulullah (a.s.) Hendek savaşındaki ihanetlerinden ve Müslümanlarla yapmış oldukları anlaşmayı bozmalarından dolayı Kurayza oğulları yahudilerini kuşatma altına alınca onlar Resulullah (a.s.)`tan kendilerine (bugünkü Filistin topraklarında bulunan) Eriha`ya göçetmeleri için izin vermesini istediler. Ama Resulullah (a.s.) buna izin vermedi ve sahabeden Sa`d bin Muaz (r.a.)`ın hükmüne razı olmalarını istedi. Kurayza oğulları yahudileri de Resulullah (a.s.)`tan, istişare için sahabeden Ebu Lübabe (r.a.)`yi yanlarına göndermesini istediler. Ebu Lübâbe (r.a.)`nin malı ve çoluk çocuğu yahudilerin yanında olduğundan onlarla iyi ilişkileri vardı. Resulullah (a.s.) Ebu Lübâbe (r.a.)`yi yanlarına gönderdi. Yahudiler onunla istişare edince Ebu Lübâbe (r.a.), Sa`d bin Muaz (r.a.)`ın hükmünün boğazlarının kesilmesi olduğunu anlatmak için eliyle boğazına işaret etti. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi. Bu ayeti kerime indirilince Ebu Lübabe (r.a.) yaptığına pişman oldu ve kendini Mescid`de direğe bağladı, tevbesi kabul edilinceye kadar da böyle kalacağını bildirdi. Yedi gün sonra Resulullah (a.s.) tevbesinin kabul edildiğini bildirdi ve direkten çözdü.  

[157] Emanet ve hıyanet kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 549-550; V, 183-188.  

deMedine’deki Yahudi kabilelerinden Kurayza oğulları bir savaşta Hz. Peygamber’le daha önce yapmış oldukları antlaşmayı bozarak müşrikleri desteklemişti. Bu olay üzerine Hz. Peygamber onların kalelerini kuşatarak hesap sormuştu. Uzlaşma için Yahudiler hakem olarak Sa’d’ı seçmişti. Sa’d’ın vereceği hüküm hakkında bilgi almak üzere eski dostlarından Müslüman olmuş Ebu Lübabe’yi görevlendirmişti. O da aldığı görüşü Yahudilerin lehine çevirerek bildirmişti. Bu ayette Ebu Lübabe’nin yaptığının bir ihanet olduğu ve inananların ihanet etmemeleri gerektiği anlatılıyor. Böylece Ebu Lübabe’nin şahsında bütün insanlığa mesaj veriliyor.Bu emanetler bir sonraki ve Nisa suresi 4/75. ayetlerde de ifade edildiği gibi kişiye Allah’ın lütfettiği kendi vücutları, ilahi öğretiler, maddi ve manevi nimetler, insani ve ahlakî değerler, verilen kamu görevleri, doğal zenginlikler, koruması altında olan eşi, çocukları, yaşlılar, çaresiz ve âciz kimselerdir.  

 Medine’de bir yahudi kabilesi olan Kurayza oğulları bir savaşta, Peygamber’le daha önce yapmış oldukları antlaşmayı bozarak müttefik müşrik ordularına yardım ettiler. Müşrik Arap orduları çekilip gittikten sonra Resûlullah onların kalelerini kuşattı. Barış isteklerini de reddetti. Yalnız seçecekleri bir hakemin vereceği hükme razı olacağını bildirdi. Yahudiler de hakem olarak Sa’d’ı seçtiler. Sonra da Sa’d’ın vereceği hüküm hakkında bir fikir edinmek üzere Ebu Lübâbe ile konuşmak istediler. Ebu Lübâbe gitti. Sa’d’ın hükmünün ne olacağını ona sordular. O da yahudilerin kesileceklerine işaret olarak boğazını gösterdi. İşte bu âyet Ebu Lübâbe’nin bu davranışına işaret ederek onu kınamaktadır. Bunun üzerine Ebu Lübâbe, kendisini mescidin direğine bağlayıp, ölünceye, ya da Allah tarafından affedilinceye kadar yeyip içmeyeceğine dair yemin etti. Yedi gün sonra bayılıp düştü. Bunun üzerine affedildiğine dair bir âyet indi.  

(*) Hıyanet “emanete riayet etmemek, genellikle sahibinin bilgisi dışında hak yemek, hukuku çiğnemek, ödev ve görevi hakkıyla yapmamak”tır. Allah’a karşı kulluk ödevlerini yapmayanlar O’nun hakkını çiğnemiş, kullarına emanet ettiği yükümlülüklere hıyanet etmiş olurlar. Resul aynı zamanda ilk İslâm toplumunun lideri ve devletinin başkanıdır. Onu hakkıyla desteklemeyenler, devlet sırlarını yabancılara açanlar, şahsî menfaatlerini ümmetin/toplumun menfaatine tercih edenler de ona hıyanet etmiş sayılırlar. İnsanlar arasında güvene dayalı alışveriş ve diğer ilişkilerde güveni kötüye kullananlar, başkalarının bilmeme ve görmemelerinden yararlanarak haklarını çiğneyenler de hemcinslerine hıyanet etmiş olurlar. Hıyanet bir ahlâkî kusurdur, ayıptır, yerine göre günahtır ve İslâm’da şiddetle yasaklanmıştır. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 2 Sayfa: 681-682)  

Bu ayet “Ey iman edenler! Bilerek Allah’a, Elçi’ye ve emanetlerinize ihanet etmeyin!” şeklinde de tercüme edilebilir.   

27 Lafzen, “bile bile emanetlerinize ihanet etmeyin”. Emânet’in anlamı hakkında bir açıklama için bkz. 33:72’de 87. not.  

[1356] Bu ibarenin, takdirî bir ilave olmaksızın anlamı budur. İbn Abbas ikinci tehûnû’nun başında bir nehy la’sı takdir ederek okumuştur. Hemen arkadan gelen 29. âyetin ‘insanlık’ durumuyla ilgili evrensel mesajı, bu pasajın anlamını tarihsel olanla sınırlandıran tüm yaklaşımları geçersiz kılmaktadır. Aslında âyette geçen emânât, başta 33:72’de geçen ve en doğru yorumla insanın seçme yeteneğine tekabül eden “emanet” olmak üzere, korumakla yükümlü olduğu fıtrî, aklî, iradî, fizikî, imanî olmak üzere maddî ve mânevî tüm değerleri içerir. Zımnen: İnsanın Allah’a ve O’nun Elçisi’ne ihaneti kendi doğasına ihanetle eşdeğerdir.  

Allah'ın Elçisi(s.a.v.)in, andlaşmalarını bozup, Kureyş ordusuyla işbirliği yaparak müslümanlara hiyânet ettiklerinden dolayı kuşattığı Kurayza yahûdî kabîlesi, barış istediler. Bunlar, müslümanları silip yok etmek üzere gelen birleşik Arap ordusuyla birleşmişlerdi.. Böylece, daha önce soydaşları olan başka bir yahûdî kabîlesinin, yine benzeri bir hiyânetlerinden ötürü yurtlarından sürülüp çıkarılmış olmasından da ders almamış, müslümanların düşmanlarıyle birleşip, yardım edeceklerine söz verdikleri müslümanlara en büyük hiyâneti yapmışlardı. Birleşik Arap orduları çekilip gittikten sonra Allah'ın Elçisi, müslümanlara hiyânet etmiş olan bu yahûdî kabîlesinin kalesini kuşattı, barış isteklerini de kabul etmedi. Yalnız, kendi istekleriyle seçecekleri bir hakemin vereceği karara razı olacağını bildirdi. Sa'd'ı hakem seçen yahûdîler, bu arada konuşup danışmak üzere çağırdıkları Ebû Lübâbe'ye, Sa'd'ın vereceği karar hakkındaki düşüncesini sordular. O da boğazını göstererek teslîm oldukları takdirde boğazlanacaklarına işâret etti. İşte âyet, Ebû Lübâbe'nin bu yanlış davranışına işâret etmektedir. Sonra bu yaptığına son derece pişman olan Ebû Lübâbe, kendisini mescidin direğine bağlatıp, ölünceye, ya da Allah tarafından affedildiği bildirilinceye dek yeyip içmeyeceğine yemîn etti. Yedi gün sonra bayıldı. Sonra Allah, onun affedildiğine dair bir âyet indirdi.  

[1] "Benî Kureyza" yigirmibirgün muhâsarada kaldıkdan sonra "Benî Nadîr" ile olan sulh gibi Şam diyârına hicret itmek üzere mesâliha talebinde bulundılar. Rasûl-ü Ekrem buna muvâfakat buyurmayub "Sa'd bin Mu'az'ın re'yine mürâca'at idelim" didi. Benî Kureyza da bunı istemediler ve "Ebû Lübâbe'yi bize gönder" didiler. "Ebû Lübâbe"nin malı ve evlâd ve 'iyâli "Benî Kureyza" nezdinde oldığından ondan kendilerine fâide olacağını ümîd idiyorlardı. Hazret-i Rasûl "Ebû Lübâbe"yi onlara gönderdi. Yahûdîler ondan Sa'd'ın re'yine râzı olalım mı? diye sorduklarında "Ebû Lübâbe" eliyle boynuna işâret idüb katl idilmeleri içün re'y vireceğini anlatdı. Derhâl yapdığı bu hıyânete nâdim olarak Mekke'ye gelüb kendini Mescid-i Harâm'da bir direğe bağladı, ölünceye kadar ve yâhud taraf-ı Bârî'den 'afv idilinceye değin bir şey yimemek ve içmemek içün yemîn itdi. Bu halde yedi gün geçdi, o da açlığından bayılub kaldı. O zamân tevbesinin taraf-ı ilâhîden kabûl buyuruldığı haber virildi ve Cenâb-ı Rasûl gelüb onı bağlı oldığı yerden çözdi. Bu âyet-i kerîme onun hakkında nâzil olmuşdur.  

[1] Bu emanetler kişinin bakım ve koruması altında olan eşi, çocukları, yaşlılar ve hastalardır.Bir sonraki ayet bu anlamın doğru olduğunu onaylamaktadır. Ayrıca Bkz: Nisa 4/75 [2] bile bile hainlik: Tehdidi ve tehlikeyi görüp duyarsız kalmak, gerekli cesaret ve basireti gösterememek, ölüm korkusuna kapılmak. Bkz.: (Nisa 4/71-78)  

1200 Trusts maybe of various kinds: (1) property, goods, credit, etc.; (2) plans, confidences, secrets, etc.; (3) knowledge, talents, opportunities, etc., which we are expected to use for our fellow men. Men may betray the trust of Allah and His Prophet by misusing property, or abusing the confidence reposed in them, or the knowledge or talents given to them. On that special occasion, when the plans for the protection of Allah's worshippers against annihilation were of special importance, the Prophet's trust and confidence had to be guarded with special care. Occasions for scrupulously respecting the trust and confidence of our fellow men occur every day in our life, and few of us can claim perfection in this respect. Hence the special distinction of the Prophet of Allah, who earned the title of AlAmin, the one who was true to every trust reposed in him.