Enfâl Sûresi 1. Ayet Meali

Bu sûre; Bedir savaşını örnekleyerek, savaşlardan sonra ortaya çıkan meselelere hükümler ge-tirir. Müslümanlara Allah düşmanları ile savaşırken uymaları gereken ilâhî uyarıları ve bir çok harp kanunla-rını bildirir. Savaş, barış, esirlik ve ganimet ilkelerini ele alır ve antlaşmalara sadâkâti vurgular.Ve müslümanlara savaşta, barışta her an hazırlıklı ve düşmana karşı bir bütün halinde olabilme-leri için, uyumlu bir ilişki içinde olmaları öğütlenir.Bedir savaşından bahsedildiği için “Bedir” sûresi de denir.  

1.Ebu Davud, Nesai, İbnu Hibban ve Hakim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre bu ayeti kerime sahabiler arasında Bedir savaşı ganimetlerinin paylaştırılması konusunda çıkan tartışma üzerine indirildi. Ancak bu tartışmanın mahiyeti konusunda birbirinden farklı rivayetler nakledilmiştir. Bir rivayete göre gençlerle yaşlılar arasında tartışma çıkmış ve her bir grup ganimetlerde kendilerinin daha çok hak sahibi olduğunu ileri sürmüştür. Bir başka rivayete göre Resulullah (a.s.)`ın savaşta daha çok etkinlik gösterenlere normal paylarından fazla ganimet vermesi üzerine tartışma çıkmıştır. Bir rivayete göre de mazeretleri dolayısıyla savaşa katılamayan Hz. Osman (r.a.), Talha (r.a.) ve Said bin Zeyd (r.a.) gibi bazı sahabilere Resulullah (a.s.)`ın ganimetlerden pay ayırması üzerine tartışma çıkmıştır. Rivayetlerin her birinin savaş sonrası ortaya çıkan gelişmelerden herhangi birine işaret ediyor olması mümkündür.Bu surenin 41. ayeti kerimesinde ganimetlerin nasıl paylaştırılacağına dair hüküm bildirilmiştir.  

[152] Enfâl sûresi hakkında genel bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 491.[153] Enfâl/ganimet hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 494-495.  

Bkz. 8/41İlk dört ayet Medine’de Bedir Savaşından hemen sonra nazil olmuştur. İslam’dan önce savaşta elde edilen ganimetler savaşa katılanlar arasında bölüşülürdü. Hz. Peygamber, Bedir Savaşından elde edilen ganimetlerden, mallarını ve mülklerini Mekke’de bırakıp hicret etmek zorunda kalan fakat meşru mazeretleri nedeniyle savaşa katılamayan ihtiyaç sahibi muhacir Müslümanlara da pay verilmesini uygun görmüştü, buna karşı çıkan bazı Müslümanların itirazı ve hoşnutsuzluğu üzerine bu ayet nazil olmuştur.  

 Ganimetlerin Allah’a ait olması demek, savaşta alınan mal ve mülkün İslâm devletine ait olması demektir.  

Bak: 8:41.  

1- Enfâl; nfl (nafile) kökünden gelmektedir. Mastar olarak; karşılıksız vermek, bağışta bulunmak anlamına gelmektedir. Nfl; zorunlu yapılması gereken bir şeye, ayrıca gönüllü olarak fazladan ilave yapmaktır. Savaşta elde edilen ganimetler, savaşın değeri/önemi yanında, ancak nafile türünden bir öneme sahiptir. Bu kavramla yapılan vurgu; savaşın, ganimet için değil cihat maksadıyla yapıldığınadır. Sözcük olarak, Türkçede “boş” anlamında kullanılan “nafileyi“, Kur'an yukarıda verilen anlamda kullanmaktadır. 2- Korunma; Allah'ın buyruklarına içtenlikle uyarak; o buyruklarla, kötü ve zararlı şeylere karşı kendisini korumaya, güvenceye alan.  

(1)“Evet Cenâb-ı Hakk’a îmân eden, elbette O’na itâat edecek. Ve itâat yolları içinde en makbûlü ve en müstakīmi (istikāmetlisi) ve en kısası, bilâ-şübhe (şübhesiz) Habîbullâh’ın (Allah’ın sevgilisi olan Hz. Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın) gösterdiği ve ta‘kīb ettiği yoldur.” (Lem‘alar, 11. Lem‘a, 54)Ayrıca Resûlullah (asm)’ın sünnet-i seniyesine tâbi‘ olmanın ehemmiyeti için, bakınız; (Lem‘alar, 11. Lem‘a, 51-62)  

(*) Enfâl hakkında her ne kadar farklı yorumlar varsa da bizce aşağıdaki tefsir metinlerinde de belirtildiği gibi (الأَنفَالِ) ‘’enfâl’’ savaşsız elde edilen gelirlerdir, buna aynı zamanda fey de denir. Yani enfâl, savunma savaşında elde edilen ganimet değildir. Bu gelir ise kamuya/ devlet bütçesine/ aittir. Bu nedenle mevcut meallerin (أنفال)’’enfâl’’ kelimesini savaş ganimetleri olarak çevirmeleri doğru değildir. Zaten ganimete yine (غنيمة)’’ganimet’’ denir. Eğer her ikisi aynı şey olsaydı, ona iki farklı isim verilmezdi, çünkü anlamları bile birbirlerinden farklıdır. Yine bu sûrenin 41. ayetinde ganimetlerin beşte biri (1/5) nasıl ve kimlere taksim edileceğine dair hükümünün buradaki enfal hükmünden farklı olarak zikredilmesi, ikisinin aynı şeyler olmadığının bir göstergesidir. Zira buradaki 1. ayette göre enfâl, Allah ve Resülüne (yani kamuya, bütün halka) aittir, sadece belirli gruplara dağıtılmaz, ama 41. ayette göre ganimet belirli gruplara dağıtılır. İşte bundan kesin ve net anlaşılıyor ki enfâl ve ganimet aynı şeyler değildir, yoksa her ikisi için aynı hüküm söz konusu olurdu. Ayrıca enfâlın, savaşsız elde edilen gelirler olduğunu söyleyenler arasında İbn Abbas, Müfessir Âta ve İmam Cafer es- Sadık gibi âlimler de bulunuyor. Yine ‘’el Mizan fi tefsiril Kur’an’’adlı tefsirde ‘’Enfâldan şu örnekler veriliyor: Dağların başları, vadiler ve harabe diyarlar, terk edilmiş yurtlar, mirasçısı olmayan terekeler gibi sahibi olmayan ve"fey’"adı verilen şeylere denir. Bunlar; kimsenin özel mülkü olmayan kamu malıdır. ولعلماء التفسير عدة أقوالٍ في معنى كلمة الأنفال الواردة في الآية السابقة، وهي على النحو التالي : أن الأنفال هي كل ما ناله وأصابه المسلمون من المشركين بغير قتال، من متاع، أو دواب، و أسلحة، أو ما شابه ذلك، وهو ما يسمى عند العلماء بـ (الفيء) وقيل: هو ما يحصل للمسلمين بغير قتال، وهو الفيء (معنى الْأَنفَالُ في القرآن ) رُوِي أنّ ابن عباس ذهب إلى القول في بعض الروايات: إنّ المرادُ بالأنفال أنّها ما شذَّ عن المشركين وانتقل إلى المسلمين بلا قتال من أموالهم، وقال إنّ أمر تلك الأموال عائدٌ إلى النبي صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّم يضعها حيثُ يشاء وكيفما شاء- المصدر: (ما هي الأنفال - موضوع) وأما الاحتمال الثاني: وهو أن يكون المراد من الأنفال شيئاً سوى الغنائم، فعلى هذا التقدير في تفسير الأنفال أيضاً وجوه: أحدها: قال ابن عباس في بعض الروايات: المراد من الأنفال ما شذ عن المشركين إلى المسلمين من غير قتال (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير)  

[1] Medine'de nâzil olmuş yetmiş beş âyettir.[2] Ganimet mallarından.[3] Ona başkası karışmaz.  

1 Ganimetlerin Allah’a ve elçisine ait olması demek onların kamuya ait olması demektir. Yani milletindir veya millet adına devletindir. Devlet yönetimi tarafından kullanılır ve dağıtılır. Ganimetlerin dağıtımı konusunda bu sûrenin 41. ayetine bkz.  

(Medine’de nazil olmuştur ve 75 ayettir. Enfâl, ziyade manasına gelen “nefl” kelimesinin çoğuludur. İslâm dinini savunmak için yapılan savaşlarda elde edilen sevaba ek olarak alınan ganimet malına da “nefl” denilmiştir. Surenin birinci ayetinde savaştan elde edilen ganimetlerin Allah ve Resulü’ne ait olduğu ifade edildiği için sureye bu ad verilmiştir.)(Bu ayet aynı zamanda savaş ganimetlerinin paylaştırılması ile ilgili olarak büyük bir devrim yaptı. Önceleri bu ganimetler, ya onları ele geçiren askerlerin, ya kumandanın ya da tüm orduya sahip olan kralın malı olurdu. Birinci durumda askerlerin bencilliği şiddetli bir rekabete, hatta bazen de çok acıklı sonuçlara yol açan bir savaşa neden olurdu. İkinci durumda ise askerler, kendilerini hırsızlar seviyesine düşüren çalma ve aşırma eylemine başvururlardı. Kur’an, savaş ganimetlerinin Allah ve Resulü’ne ait olduğunu ve daha sonra 41. ayette ganimetlerin eşit olarak paylaştırılacağını ilan ederek, bu kötü adetlere bir son verdi.)  

Medîne döneminde, hicretin ikinci yılında meydana gelen Bedir savaşından hemen sonra indirilmiştir. Adını, birinci ayette geçen “enfâl: ganîmetler” kelimesinden almıştır. 75 ayettir.  

Yüce Allah’a ve Elçi’ye itaatle ilgili benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:32, 132; Nisâ 4:59; Mâide 5:92; Enfâl 8:20, 46; Nûr 24:52, 54; Ahzâb 33:71; Muhammed 47:33; Fetih 48:17; Mücâdele 58:13; Teğâbun 64:12.  

1 Yani savaş ganîmetleri hakkında hüküm vermek Allah’a ve Rasûlüne aittir. Bunda kimsenin görüş bildirme hakkı yoktur. Allah ve Rasûlü nasıl emrederse hüküm odur.2 Enfâl: Harp ganimetleri demektir. Aynı zamanda nimet, bir asla yapılan fazlalık manalarına gelen “nefl” kelimesinin çoğuludur. Savaş ganimetleri denilen “ganâim” kelimesi yerine “enfâl” kelimesinin vahyedilmesi, ganimetler üzerinde kendi hakları olduğunu indî olarak savunan mü’minlere, ganimetin paylaşımının ve hükmün ancak Allah ve Rasulü’ne ait olduğunu hatırlatmak içindir. Enfâl suresi, Bedir savaşında ele geçirilen ganimetlerin paylaşımında ihtilâf çıkması üzerine, bir diğer görüşe göre, genç Müslümanların daha fazla ganimet istemeleri, ihtiyarların da eşit seviyede bölüşüm istemeleri üzerine inmiştir. Yahut Bedir savaşına katılamayan sekiz kişiye Rasulullah (s.a.v)’in hisse vermesi yüzünden bazı ashâbın, bunların ganimeti hak etmediklerini söylemeleri üzerine nâzil olduğu da rivayet edilmektedir. Savaş ganimetleri hakkındaki hüküm ise, 41. âyette gelecektir.  

1 Nefl (çoğulu enfâl) terimi, salt linguistik anlamıyla, “bir kimsenin hakkının ya da alacağının ötesinde fazladan aldığı şey” yahut “kişinin yükümlülüğü üstünde fazladan verdiği şey” demektir (ki bu sonrakinden salâtu’n-nefl yani “nafile namaz: yükümlü olmaksızın kişinin kendiliğinden kıldığı namaz” kavramı türemiştir). Sözcüğün çoğulu olan enfâl Kur’an’da yalnız bir kere, yukarıdaki ayette geçmekte ve “savaşta düşmandan ele geçirilen mal, erzak ve mühimmat, yani, ganimet anlamında kullanılmaktadır. Ganimet, cihad yapan kimsenin (yani Allah yolunda vuruşan kimsenin) gütmesi öngörülen asıl amacın üstünde ve ötesinde arızî bir şey, bir fazlalık olduğuna göre anlam olarak enfâl terimiyle çakışıyor demektir. “Bütün ganimetler, Allah’a ve O’nun Elçisi’ne aittir” ifadesi, savaşta elde edilen ganimet üzerinde kişisel olarak hiçbir savaşçının hak iddia edemeyeceğini bildiriyor: Çünkü ganimet, Kur’an’da ve Hz. Peygamber’in öğretilerinde (Sünnetlerinde) yer alan ilkelere göre kamu malıdır ve İslamî devlet (ya da cemaat) yönetimi tarafından kamunun yararına kullanılır ya da dağıtılır. Ganimetlerin dağıtımı konusunda daha ayrıntılı bilgi için bkz. bu surenin 41. ayeti. Bu surenin ilk ağızda nüzul sebebi, Müslümanların Bedir Savaşı’nda ele geçirdikleri ganimetlerle ilgili sorun olmuştur, fakat yukarıda bildirilen ilke (ganimetlerin kamuya ait olduğu ilkesi) bütün çağlarda ve bütün şartlarda geçerlidir.2 Lafzen, “aranızdaki ilişkiyi düzgün tutun (ya da düzeltin)” -yani, “din kardeşi olduğunuzu, aynı şeylere inandığınızı aklınızda tutun ve aranızdaki bütün uyuşmazlıkları, ayrılıkları bir kenara bırakın”.  

[1322] Enfâl: “Kişinin alması gereken miktara ilave olarak fazladan aldığı şey” ya da “vermesi gereken miktara ilave olarak fazladan verdiği şey”. Bu niteliğinden dolayı farz namazlar dışındaki namazlara da “nafile” adı verilmiştir. Enfâl, büyüğün küçüğe merhamet ve şefkatinin ifadesidir. Bu bağlamda “cihat sayesinde elde edilen lütuf ve nimet” vurgusu taşır. Şöyle sorulabilir: Niçin “ganimetler” anlamına gelen ğanâim değil de “bağış ve bahşiş” anlamına gelen enfâl? Ayrıca bir de “zahmetsiz savaş gelirleri” anlamına gelen ve fey’ adı verilen bir kalem vardır ki, fey’ hukuku Haşr 6-7’de dile getirilmiştir (İlgili notlara bkz). Bu sualin cevabı, âyetlerin vermek istediği dersle doğrudan alâkalıdır. Teknik olarak ganimetlerden söz edilmeye 41. âyetle başlanacaktır. Burada ise konunun ahlâkî boyutu, Allah-insan ilişkileri açısından ele alınmaktadır. Esasen mü’minler tarafından savaşta elde edilen mallar, bir ganimet değil bir tazminat ve tahsilattır. Çünkü onlar Müşrikler tarafından vatanlarını terke zorlanmışlar, onlar da yurtlarını terk ederken tüm mallarını Mekke’de bırakmışlardı (Krş: 22:40). [1323] Bu kalıp ifade, siyasal ve hukuki olgular çerçevesinde “kamu”ya tekabül eder. Burada ganimetin Allah’a ait kılınmasının anlamı budur. Bununla adeta, kamunun hukukunun Allah’ın güvencesinde olduğu, O’nun bu hukuku korumak için Allah Rasûlü’nü görevlendirdiği îmâ edilir. [1324] Zımnen: Can sınavından geçenler mal sınavında sınıfta kalmamalıdır.  

(Resulullah zamanında vahiy devam ediyor, yeni yeni şeyler emir ediliyor, bildiriliyordu. Bu bakımdan ashabın imanları artıyor, yani iman edecek şeyler çoğalıyordu, Peygamberden sonra dini hükümler kesinleşmiş olduğundan, imanın bu yönden artması söz konusu değildir, iman edilecek hükümler açısından her müminin imanı diğerine eşittir.)  

[2] Ganâyimden bahs olunması sebeb-i tesmiyedir. [3] Bedir'de mü'minlerin gençleri harb itdikleri halde ihtiyâr ve müsinn olanlar da geride râyet-i İslâm'ın etrâfında kuvvetu'z zahr olarak kalmışlardı. Galebeden sonra ganâyimin taksîminde ihtilâf itdiler. Gençler: "Biz bi'l fi'il harb itdik, ganâyim bizimdir", ihtiyârlar da "Bizim de hakkımız vardır" didiler. Nihâyet bu ihtilâfın halli içün Hazret-i Rasûl'den sordılar.  

(1) Ganimetlerle ilgili hükmü Allah ve Resulü verir.  

1178 The occasion was the question of the division of the booty after the battle of Badr. See Introduction to this Surah. 1179 Booty taken in a lawful and just war does not belong to any individual. If he fought for such accessory rewards, he fought from wrong motives. It belongs to the Cause, in this case the Cause of Allah, as administered by His Messenger. Any portion given out to individuals are accessory gifts, windfalls from the bounty of the Commander. The chief thing is to remain staunch to the Cause of Allah, and have no differences among those who stand for the Cause. Our internal relations must be kept straight: they must not be disturbed by cupidity or worldly considerations of gain, for any windfalls of this kind should be outside our calculations.