Enbiyâ Sûresi 98. Ayet Meali

Ayette geçen “Allah’tan başka kulluk ettikleriniz ve siz cehennem yakıtısınız” ifadesi, kulluk edenlerin de edilenlerin de insan olduğuna işarettir. Put, sadece cahiliye döneminde olduğu gibi elle yapılan yontma taşlar değil, aynı zamanda gerek Allah’a ulaşmak için aracı edilen ve gerekse dünyalık menfaat için karşılarında sus pus durulan, sorgulamadan, düşünmeden biat edilen bütün varlıklardır. İnsanın putu tanıması için sadakat gösterdiği varlığın alnına put yazması gerekmiyor. Kişiyi Allah’tan koparan ve Ondan daha sevimli gelen ya da Allah’ın nitelikleriyle anılan, eş değer görülen her şey puttur. Eğer bir insan parayı her şeyin başı olarak görüyorsa para onun ilahıdır. Eğer bir insan şifa veren olarak doktoru düşünüyorsa şirke giriyor demektir. Eğer bir insan işverenini rızık veren olarak düşünüyorsa patronu putlaştırılmış demektir. Yine bir insan servetini, eşini, çocuklarını, annesini babasını Allah’ın önüne geçiriyorsa bu da şirktir. Bu anlam örgüsü içinde, önceki ve sonraki ayetlerde de görüldüğü gibi insanlara tanrısal nitelikler yükleyerek onların önünde eğilmek yani kula kulluk etmek putçuluğun farklı bir versiyonudur. Allah’la beraber tapınılan bütün objeler sadece sahte tapınma nesnelerini değil, aynı zamanda düzmece dinî otoriteler tarafından uydurulan sahte ahlakî değerleri de ihtiva etmektedir.   

(*) Not: Ayette geçen (وَمَا تَعْبُدُونَ) ‘’şuurlu ve akıllı olmayan putlar kast edilmektedir. Yani bunlar meleklerden ve insanlardan olmayan putlardır. Ama insan gibi akıllı ve şuurlu varlıklardan da putlar olabilir. Bu nedenle Allah’tan başka kendilerine tapılan ve yalvarılan Putlar, sadece cahiliye döneminde olduğu gibi elle yapılan yontma taşlar değil, aynı zamanda gerek Allah’a ulaşmak için aracı edilen ve gerekse dünyalık menfaat için karşılarında sus pus durulan, sorgulamadan, düşünmeden biat edilen veya kendisine mutlak itaat ve teslimiyet gösterilen bütün varlıklardır. İnsanın putu tanıması için sadakat gösterdiği varlığın alnına put yazması gerekmiyor. Kişiyi Allah’tan ve doğru yoldan koparan ve Ondan daha sevimli gelen ya da Allah’ın nitelikleriyle anılan, eş değer görülen her şey puttur. Eğer bir insan parayı her şeyin başı olarak görüyorsa para onun ilahıdır. Eğer bir insan doktoru şifanın sebebi değil, şifayı veren olarak düşünüyorsa şirke giriyor demektir. Eğer bir insan işverenini rızık veren olarak düşünüyorsa patronu putlaştırılmış demektir. Yine bir insan servetini, eşini, çocuklarını, annesini babasını Allah’ın önüne geçiriyorsa bu da şirktir. Bu anlam örgüsü içinde, önceki ve sonraki ayetlerde de görüldüğü gibi insanlara tanrısal nitelikler yükleyerek onların önünde eğilmek yani kula kulluk ve kölelik etmek putçuluğun farklı bir versiyonudur. Türbelerden, ruhlardan, manevi şahsiyetlerden, velilerden, azizlerden vs. Allah’ın dışında manevi güçlerden medet ummak, şifa beklemek, dilekte bulunmak vs. birer şirktir. Yani Allah’la beraber tapınılan, kendilerine dua edilip yalvarılan bütün objeler puttur, bunları yapanlar da müşriktir. Çünkü Allah’ın yanı sıra kendisine tanrısal nitelikler yakıştırılan her şey puttur. Ayrıca putperestler, tanrılarının da kendileriyle birlikte cehennemde yandığını görünce hatalarının büyüklüğünü daha iyi anlayacaklar; böylece hem vicdanen hem de bedenen azap çekecekler; ağır hasta ve yaralılar gibi inim inim inleyeceklerdir. Yani bu cansız ve şuursuz putların cehenneme atılması azap ve eziyet görmek için değil, çünkü bu cansız putlar acı çekmezler. Ama putperestler, bu tanrılarının da kendileriyle birlikte cehennemde yandığını görünce hatalarının büyüklüğünü daha iyi anlayacaklar; böylece hem vicdanen hem de bedenen azap çekecekler; ağır hasta ve yaralılar gibi inim inim inleyeceklerdir. (Câmi’ul ahkâm) Ayrıca bu ayette vurgusu yapılan putlardan kasıt melek ve insanlardan olmayan taştan, tahtadan, betondan vs. canlı, akıllı ve şuurlu olmayan putlardır. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. { إنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّـمَ } إنـما أريد به ما كانوا يعبدونه من الأصنام والآلهة من الـحجارة والـخشب، لا من كان من الـملائكة والإنس (تفسير الطبري) وقال العلماء: لا يدخل في هذا عيسى ولا عزير ولا الملائكة صلوات الله عليهم؛ لأن «ما» لغير الآدميين. فلو أراد ذلك لقال: «ومن».الخ (الجامع لاحكام القرآن)  

96 Lafzen, “ona varmak zorundasınız”. “Allah yerine tapınıp durduğunuz bütün o düzmece şeyler” ifadesi sadece sahte tapınma nesnelerini değil, düzmece dinsel otoriteler tarafından vaz‘ ve telkin edilen sahte ahlakî değerleri de içine almaktadır; bütün bunlar ve bunlara dayandırılan sistemler, hepsi “cehennem yakıtı”ndan ibarettirler.