Enbiyâ Sûresi 17. Ayet Meali

Bkz. 30/8, 38/27, 44/39  

* “Farz-ı muhâl”; Gerçekleşmesi asla mümkün olmayan bir konu hakkındaki varsayım, “kesinlikle olamaz ve olmayacak fakat sayalım ki oldu” manasında.  

(*) Nitekim dünya hayatından başkasını düşünmeyen inkârcılar, bütün dünyayı kendilerine oyuncak etmek istemişler ve hatta bu duygu ile felsefe yapacağız diye neler neler söylemişler, kendi felsefi oyunlarını din diye insanlara dayatmaya çalışmışlardır. Bunun neticesinde de din ve takva adı altında Müslümanlarla oynamışlar ve oynamaya hala da devam etmektedirler. O zalimler ne kadar oynamak isterlerse istesinler, yaratılış ve din bir oyuncak olmadığı gibi, Yaratan da asla bir oyuncu, Müslümanlar da onların oyuncağı değildir. ( M. Türk Meal Açıklaması)  

Bu ayet şöyle de tercüme edilebilir: “Bir eğlence edinmek isteseydik, onu kendi katımızdan edinirdik. Yapacak olsaydık (öyle değil, böyle yapardık).”  

1 Nitekim dünya hayatından başkasını düşünmeyen kâfirler, bütün dünyayı kendilerine oyuncak etmek istemişler ve hatta bu duygu ile felsefe yapacağız diye neler neler söylemişler, kendi felsefi oyunlarını din diye insanlara dayatmaya çalışmışlardır. Bunun neticesinde de din ve takva adı altında Müslümanlarla oynamışlar ve oynamaya hala da devam etmektedirler. O zalimler ne kadar oynamak isterlerse istesinler, yaratılış ve din bir oyuncak olmadığı gibi, Yaratan da asla bir oyuncu, Müslümanlar da onların oyuncağı değildir.  

19 Lafzen, “eğer böyle yapmayı irade etseydik”: yani, Allah “bir eğlence arayacak olsaydı” (ki, mutlak manada kendine yeterli ve sınırsız kudret sahibi olduğu için, hiçbir şekilde O’nun böyle bir şeye ihtiyacı yoktur) bunu Kendi Zâtı’nda bulurdu; sırf bunun için, yani sırf kendini eğlendirmek ve deyim yerindeyse, kendi varlığının bir “yansımasını” ortaya koymak gibi farazî ve mantıken anlamsız bir amaç için ayrı bir evren yaratmaya ihtiyaç duymazdı. Kur’an’ın vecîz ifade tarzı içinde yukarıdaki pasaj Allah’ın müte‘âl olduğunu, kendisine yakıştırılabilecek beşerî her türlü duygusal ve ruhsal ihtiyaçtan (oyun, eğlence ihtiyacı gibi) uzak olduğunu dile getirmektedir.  

[2689] Bu ibâre iki şekilde de anlaşılabilir: 1) Bu görünen âlemi değil, sizin algınızın ötesinde bir âlem yaratarak onu eğlence edinirdik” 2) “Sizin eğlence ve oyun aracı gibi gördüğünüz bu âlemi, sizden önce Biz eğlence yapardık” (Krş: Elmalılı). [2690] Veya: “Tabii ki eğer yapmış olsaydık, (ama yapmadık)”. Kûfe dil okulunun büyük ismi Ferrâ, şart edatı olan in’in olumsuzluk vurgusuna da dikkat çeker (Benzer bir kullanım için bkz: 35:23). Ondan da önce bize kadar ulaşan ilk orijinal tamamlanmış tefsirin sahibi olan Mukâtil (ö. 150 h.) ibâreyi böyle anlar (Tefsir). Taberî’nin de alternatifsiz tercihinin bu olduğunu söylemeliyiz.  

Bu âyetten maksat, Allah’a eş, evlat, kız, oğul, nesil isnad eden şirk inançlarını, açıkça reddetmektir. Zira yüce âlemde melâike, hûriler gibi mahlûklar zaten vardı. Onlar dururken yeryüzünden eş, evlat edinmeye gerek olmazdı.  

Başka bir tefsîre göre: "Ama biz böyle yapanlar olmadık" .  

(2) İki katlı bir imkânsızlığı zikretmek suretiyle Allah’ın yüceliği vurgulanıyor: Bir defa, Allah hiçbir şekilde yarattıklarına muhtaç değildir; O eğlence edinmekten de sonsuz derecede yücedir. İkinci olarak, eğer böyle birşey yapmış olsaydı bile—ki asla yapmaz—yine size muhtaç olmazdı.  

2677 If such an idea as that of play or pastime had been possible with regard to Allah, and if He had wished really to indulge in pastime, He would have done it with creatures of Light nearest to Him, not with the lowly material creation that we see around us (Cf, 41:47).