En'âm Sûresi 76. Ayet Meali

(1)“Güzel değil batmakla gāib (kayıp) olan bir mahbub (sevgili)! Çünki, zevâle (ayrılığa) mahkûm hakīkī güzel olamaz. Aşk-ı ebedî (ölümsüz bir aşk) için yaratılan ve âyine-i Samed (Samed olan Allah’ın aynası) olan kalb ile sevilmez ve sevilmemeli. Bir matlûb (taleb edilen şey) ki, gurûbda gaybûbet etmeye(batmakla kaybolmaya) mahkûmdur; kalbin alâkasına, fikrin merâkına değmiyor. Âmâle (emellere) merci‘ olamıyor. Arkasında gam ve kederle teessüf etmeye lâyık değildir. Nerede kaldı ki, kalb ona perestiş etsin (çok sevsin) ve ona bağlansın kalsın. Bir maksud (maksad olan şey) ki, fenâda (yoklukta)mahvoluyor; o maksûdu istemem. Çünki fânîyim, fânî olanı istemem; neyleyeyim? Bir ma‘bud (ibâdet olunan) ki, zevâlde defnoluyor (gömülüyor); onu çağırmam, ona ilticâ etmem (sığınmam). Çünki nihâyetsiz muhtâcım ve âcizim. Âciz olan, benim pek büyük dertlerime devâ bulamaz. Ebedî yaralarıma merhem süremez.” (Sözler, 17. Söz, 71)  

(*) Âyetin bu bölümü tefsirlerde ve meâllerin büyük çoğunluğunda; “işte bu benim Rabbim!” şeklinde tercüme edilmiş veya anlaşılmaya çalışılmıştır. Ancak bu âyetin bu şekilde anlaşılması doğru değildir. Çünkü: (Bakara: 135, En’am: 75, 79-81, 161, İbrahim: 35, Nahl: 123, Saffat: 84-96.) âyetleri incelenirse, Hz. İbrahim’in böyle bir şey söylemesinin imkânsız olduğu anlaşılır. Birçok müfessirin, bu âyeti bu şekilde tercüme ettikten sonra, bir de bunu izah etmeye çalışması da oldukça anlamsız bir manzara olarak karşımıza çıkmaktadır. Âyetin bu bölümünün “soru edatı hazf olunan ve soru şekli ses tonuyla verilen bir soru cümlesi” olarak tercüme edilmesi, en doğrusu olacağından yukarıdaki tercüme uygun görülmüştür… (M. Türk Meali 76. Ayet Açıklaması) Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. . وعليه، فإِنّ عبارة (هذا ربّي) تعني: هذا ما تعتقدون أنّه ربّي، أو أنّه قالها بلهجة الإِستفهام: "هذا ربّي؟".( تفسير الأمثل في كتاب الله المنزل) (الوجيز في تفسير الكتاب العزيز للواحدي:) ﴿ فلما جنَّ ﴾ أَيْ: ستر وأظلم ﴿ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي ﴾ أَيْ: في زعمكم أيُّها القائلون بحكم النَّجم وذلك أنَّهم كانوا أصحاب نجومٍ يرون التدبير في الخليقة له....والوجه الثاني في التأويل أن نقول قوله : ( هذا ربي ) معناه هذا ربي في زعمكم واعتقادكم ، ونظيره أن يقول الموجد للمجسم على سبيل الاستهزاء : إن إلهه جسم محدود أي في زعمه واعتقاده (التفسير الكبير) قال الزجاج : والجواب عندي أنه قال هذا ربي على قولكم ( تفسير الفرطوبي )  

[3] Etrafını karanlık sarınca.[4] Zühre veya Müşteri yıldızı.[5] Bu söz teslim tariki iledir, zuumları üzeredir, istidlal suretini göstermektedir.  

24 Hz. İbrahim kavmine basit de olsa bir kıyas yolu gösteriyor. Bu nevi muhakemeler bugün için de geçerlidir. Çok basit kıyaslar bazen büyük sorunları çözer. Hz. İbrahim bu kıyaslarla zevali olmayan bir varlığın delilini arıyor. Bazı müfessirler, Hz. İbrahim’in bu ve müteakip ayetlerdeki  

1 Âyetin bu bölümü tefsirlerde ve meâllerin büyük çoğunluğunda; “işte bu benim Rabbim!” şeklinde tercüme edilmiş veya anlaşılmaya çalışılmıştır. Ancak bu âyetin bu şekilde anlaşılması doğru değildir. Çünkü: (Bakara: 135, En’am: 75, 79-81, 161, İbrahim: 35, Nahl: 123, Saffat: 84-96.) âyetleri incelenirse, Hz. İbrahim’in böyle bir şey söylemesinin imkânsız olduğu anlaşılır. Birçok müfessirin, bu âyeti bu şekilde tercüme ettikten sonra, bir de bunu izah etmeye çalışması da oldukça anlamsız bir manzara olarak karşımıza çıkmaktadır. Âyetin bu bölümünün “soru edatı hazf olunan ve soru şekli ses tonuyla verilen bir soru cümlesi” olarak tercüme edilmesi, en doğrusu olacağından yukarıdaki tercüme tarafımızca uygun görülmüştür. Bu şekildeki tercümeyi Elmalılı her ne kadar meâlinde vermemişse de tefsirinde tercih etmiş ve “bu benim Rabbim ha!” diye ifâde etmiştir. Bazı akl-ı evveller de olaya akılcı bir mantıkla yaklaşarak bazı izahlar yapmaya çalışmışlarsa da büyük ihtimalle ne dediklerini kendileri bile anlamamışlardır.  

[1075] Farklı kelâm ekolleri, kendi savundukları ‘tenzih’ ve ‘ismet’ doktrinleri doğrultusunda bir anlam üretebilmek için bu ibareyi soru formuna çevirerek, alternatif anlam arayışına girmişlerdir. Bu ibare her türlü teolojik tartışmadan ve mülahazadan uzak bir biçimde okunduğunda bu anlama gelmektedir. Kaldı ki, Allah Rasûlü’nden bunun aksi bir anlamı destekleyen herhangi bir rivayet de nakledilmemiştir. Metnin görünen anlamını destekleyen Taberî’nin naklettiği İbn Abbas kaynaklı rivayet, bazı müfessirler tarafından sırf Eş’ari doktrinine aykırı olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir (Bkz: Râzî). Ne ki, bu ibareyi soru formuna taşımak bizi daha başka problemlerle yüz yüze getirecektir. 77. âyetin sonundaki “batınca dedi ki: ‘Doğrusu, eğer Rabbim beni doğru yola iletmezse, ben de kesinlikle sapıtan kimselerden olurdum!” ifadesi, “benim Rabbim bu” ibarelerini “istifhâmî” ya da “inkârî” yapmaya yetmez, ancak Hz. İbrahim’in, kendisini dinleyen bir gruba gerçek Allah inancını öğretebilmek için, tek kişilik bir temsil sergilediği akla gelebilir. Bu âyetlerin Hz. İbrahim’in imana davetini dile getiren 74 ve 75. âyetlerin ardından gelmesi, onun bu ilâhî yöntemi yine bir sevk-i ilâhî ile uyguladığını gösterir. 83. âyette geçen huccetunadan (isbat yöntemimiz) yola çıkarak, bu yöntemin Allah’ın kendi zâtına ait bir yöntem olduğunu anlıyoruz. Dolayısıyla bunun doğruyu bulmak için entelektüel bir muhakeme ve görünenlerden görünmeyene ulaşma yöntemi olduğu da anlaşılmış olmaktadır. Buradan hareketle, uluhiyyet ve vahdaniyyeti kavramak ve isbat etmek için kullanılan bu muhakeme tekniğiyle amaçlanan sonuca bakmak en doğru yaklaşım olacaktır. [1076] “Ben batanları sevmem”in zımnî karşılığı şudur: iman etmek sevmektir; inandığınızı sevgi dünyanıza dahil etmek, hatta hâkim etmektir.  

898 This shows the stages of Abraham's spiritual enlightenment It should not be supposed that he literally worshipped stars or heavenly bodies. Having seen through the folly of ancestral idol worship, he began to see the futility of worshipping distant beautiful things that shine, which the vulgar endue with a power which does not reside in them. A type of such is a star shining in the darkness of the night. Superstition might read fortunes in it, but truer knowledge shows that it rises and sets according to laws whose author is Allah. And its light is extinguished in the broader light of day. Its worship is therefore futile. It is not a Power, much less the Supreme Power. According to some commentators the whole thrust of Abraham's reasoning in verses 76-78 is directed against the superstitious beliefs of his people and demonstrates the folly of worshipping stars and other heavenly bodies. As such his statements may be seen as premises of his arguments against Polytheism rather than as stages in his spiritual enlightenment. (R).