En'âm Sûresi 74. Ayet Meali

Azer, bâzılarına göre İbrahîm Peygamberin babasının adıdır. Fakat bâzıları İbrahîm'in babasının adı Târeh'tir, Azer değildir demişlerdir. Azer ve Târeh, söyleyiş farkıdır, her iki ad aynıdır diyenler de vardır. Hattâ bâzıları Azer, bir putun adıdır demişlerdir. Kur’ân'da geçen "eb" kelimesi, Arapçada ananın babasına ve amcaya denir. Bu bakımdan Azer, İbrahîm Peygamberin anasının babasıdır diyenler, bilhassa İbrahîm'in, 14. sûrenin 41. âyetinde babasıyla anasının mümin olarak anıldığını nazarı dikkate almışlardır.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 19/41-48.  

Bkz. 19/42, 43/26Hz. İbrahim, Irak’ta yaşayan Keldânîler’e peygamber olarak gelmiştir. Keldânîler, yıldızlara, gök cisimlerine taptıkları gibi aynı zamanda elleriyle yonttukları putlara da taparlardı. Hz. İbrahim babasının ve kavminin bu durumunu görünce tebliğ işine onları uyarmakla başlamıştı.  

 Hz. İbrahim’in kavmi Irak’ta yaşayan Keldânîler idi. Yıldızlara, gök cisimlerine taptıkları gibi putlara da taparlardı. Hz. İbrahim babasının ve kavminin putlara taptıklarını görünce onları sert bir dille kınadı, putların tapılmaya lâyık olmadıklarını, Allah ile insanlar arasında vasıta olamayacaklarını hatta onlardan hiçbir fayda ve zararın gelemeyeceğini bildirdi.  

(*) Gelecek bölümde Hz. İbrâhim (a.s.)’ın Allah’ın varlığını ve birliğini delillere dayanarak ortaya koyması anlatılmaktadır. Müfessirlerin çoğuna göre, Hz. İbrâhim, muhataplarını irşad ve onlara istidlâl, yani delillere dayanarak tahkikî imana ulaşma yolunu göstermek için bu diyaloğa girmiştir. 78. âyette nakledilen ve onun şirkten berî olduğunu bildiren sözü de buna delildir. (S. Yıldırım Meal Açıklaması) Not: Aşağıdaki tefsir metninde de belirtildiği gibi bazılarına göre Âzer, Hz. İbrahim’in babasının lakabıdır bazılarına göre atasının adıdır, bazılarına göre amcasının ismidir ve mecaz olarak amca ve dedeye de ‘’eb’’ denilir. Âzer, Eski Ahid’e göre Terah, Eusebius’a göre Aser (Athar) olarak geçer. İbn Aşür’e göre de Hz. İbrahim’in babasının ismi Terah’ tır, Azer ise, onun lakabıdır. Oğlu İbrahim’le birlikte Harran’a gelip yerleşmiş ve daha sonra orada ölmüştür. Ona Âzer lakabını Harran ehli vermiş olabilir. Belki de Harran halkı, Azer bölgesinden geldiği için ona Azar diyorlardı. İbrahim’in kendisini hak dine davet ettiğinden bahsedilmektedir. Bkz: (التحرير والتنوير) Tekvin-12. fasıldan da anlaşıldığına göre, babası hayatta iken Hz. İbrahim peygamber olmuştur. (الله اعلم). Hz. İbrahim’in kavmi ise, Irak’ta yaşayan Keldânîler idi. Yıldızlara, gök cisimlerine taptıkları gibi putlara da taparlardı. Hz. İbrahim babasının ve kavminin putlara taptıklarını görünce onları sert bir dille kınadı, putların tapılmaya lâyık olmadıklarını, Allah ile insanlar arasında vasıta olamayacaklarını vs. bildirdi. (D. V.Meal Aç…) واختلف الذاهبون إلى ذلك فمنهم من قال : إن آزر لقب لأبيه عليه السلام، ومنهم من قال : اسم جده، ومنهم من قال : اسم عمه، والعم والجد يسميان أبا مجازا، (تفسير الألوسي) والذي يظهر لي أنَّه: أنّ (تارح) لُقِّب في بلد غربة بلقب (آزر) باسم البلد الذي جاء منه، ففي «معجم ياقوت» ـــ آزر ـــ بفتح الزاي وبالراء ـــ ناحية بين سوق الأهواز ورامهرمز. وفي الفصل الحادي عشر من سفر التكوين من التوراة أنّ بلد تارح أبي إبراهيم هو (أور الكَلْدَانيين). وفي «معجم ياقوت» (أور) ـــ بضم الهمزة وسكون الواو ـــ من أصقاع رامهرمز من خوزستان». ولعلّه هو أور الكلدانيين أو جزء منه أضيف إلى سكّانه. وفي سفر التكوين أنّ (تارح) خرج هو وابنه إبراهيم من بلده أور الكلدانيين قاصديْن أرض كنعان وأنهما مرّا في طريقهما ببلد (حَاران) وأقاما هناك ومات تارح في حَاران. فلعلّ أهل حاران دعَوه آزر لأنَّه جاء من صقع آزر. وفي الفصل الثاني عشر من سفر التكوين ما يدلّ على أنّ إبراهيم نُبِّىء في حاران في حياة أبيه. (التحرير والتنوير) ويجوز أن تكون الرؤية علمية ( الوسيط في تفسير القرآن الكريم - التحرير والتنووير)  

1 Âzer: Hz. İbrahim (a.s)’ın babasıdır. Bazı rivâyetlerde amcası olduğu söylenmişse de buna müfessirlerce itibar edilmemiştir. Zâten âyetin metni de buna manidir. Âzer, putlara tapan bir kâfirdir. Hakkında söylenilen şeylerin tamamına yakını, Yahûdî kaynaklı olduğu ve bunların da İslâm nazarında hiçbir önemi olmadığı için bu rivâyetlere yer verilmemiştir.  

66 Bundan sonraki pasaj (74. ayet ve devamı), tahkiye yoluyla Allah’ın birliğini ve benzersizliğini ortaya koymaya devam eder. Kitâb-ı Mukaddes’de Hz. İbrahim’in babasının adı Âzer değil, Têrah olarak (ilk Müslüman şecerecilere göre Târah veya Târakh) verilmiştir. Ancak onun, tümü de kaynak ve anlam yönünden belirsiz olan daha başka bazı adlarla (veya lakaplarla) anıldığı da bilinmektedir. Bu meyanda, birçok Talmud hikayesinde Zârah olarak anılırken, Eusebius Pamphili (Milattan sonra üçüncü yüzyılın sonları ile dördüncü yüzyılın başına doğru yaşamış olan kilise tarihçisi) onun adını Aser (Athar) olarak belirtir. Kur’an tefsirinin amacı açısından ne Talmud ne de Eusebius bir otorite olarak kabul edilemiyecekleri halde, Âzer lakabının (Kur’an’da yalnızca bir defa geçmektedir) İslam öncesi döneme ait Asar veya Zârah isimlerinin Arapçalaştırılmış şekli olması mümkündür.  

[1073] Âzer, Eski Ahid’e göre Terah, Eusebius’a göre Aser (Athar) olarak geçer. Yaklaşık MÖ. 2100 (veya 2300) civarında Ur’da yaşamış bir saray heykeltıraşı. Bir Keldani devleti olan Ur, Ur-Nammu tarafından kurulmuştu. Muhtemelen “Nemrud” ismi de buradan mülhemdi. Urluların binlerce putu arasında “Ay Tanrısı” olan Nannar ve “Güneş Tanrısı” olan Şamaş en ünlüleri idi. Ayrıca yıldızlara da perestiş ediyorlardı. Pasajın ilerleyen âyetlerinde Hz. İbrahim’in “yaratan” değil “yaratılan” olduğunu isbat ettiği ay-güneş-yıldız teslisi, işte içinden çıktığı toplumun putlaştırdığı bu unsurlardı.  

Gelecek bölümde Hz. İbrâhim (a.s.)’ın Allah’ın varlığını ve birliğini delillere dayanarak ortaya koyması anlatılmaktadır. Müfessirlerin çoğuna göre, Hz. İbrâhim, muhataplarını irşad ve onlara istidlâl, yani delillere dayanarak tahkikî imana ulaşma yolunu göstermek için bu diyaloğa girmiştir. 78. âyette nakledilen ve onun şirkten berî olduğunu bildiren sözü de buna delildir.