En'âm Sûresi 145. Ayet Meali

17.Bizim "taşkınlık etmeden" anlamını verdiğimiz "ğayre bağin" ibaresiyle ne kastedildiği konusunda tefsirlerde değişik açıklamalarda bulunulmuştur: Bazı müfessirlere göre bu ibare "kendisi gibi çaresiz kalmış birinin hakkına tecavüz etmeden" anlamındadır. Bazı müfessirler ise "başkasının payına el uzatmadan" anlamı vermişlerdir. Bir başka açıklamaya göre bu ibare "haram şeyden lezzet alma veya haramı helal sayma düşüncesiyle olmaksızın" anlamındadır.  

Bkz. 2/173, 5/3, 16/115Allah’ın, yenmesini yasakladığı şeylerin neden yenmediğini bilmek zorunda değiliz. Müslümanlıkta aslolan; ister hikmeti bilinsin, isterse bilinmesin, emrettiği şeyde Allah’a itaat etmek, yasakladığı şeyi de derhal terk etmektir. Derinliği ve hikmeti belli olmasa bile bir şeyin helal ya da haram olarak Kur’an’da kayıt altına alınmış olması, o şeyin bağlayıcı tarzda şer’î bir hüküm olması için yeterlidir. Bu ayette yasaklananların dışında kalanlarla ilgili toplumsal tercihlere ve alışkanlıklarına bakmak lazım. Çünkü Kur’an’ın yasakladığı yiyecekler, aralarında belli zaman geçmesine rağmen geçtiği yerlerin tamamında değişme görülmemektedir. (Bakara 2/173, Maide/53, Nahl 16/115)Yalnız bu, her bulduğunuzu yiyebilirsiniz demek de değildir. Nitekim Bakara suresinin 2/168. ayetinde “Ey insanlar! Yeryüzündeki helâl ve temiz şeylerden yiyin!” buyrulmaktadır.  

Darda kalan kimsenin, haram kılınan yiyeceklerden yiyebileceği ile ilgili olarak ayrıca, bu sûrenin 119. ve Bakara sûresi, 173. âyetlerine bakınız.  

 Bu âyetin açıklaması için aynı suredeki 119. âyetin açıklamasına bakınız.  

145-146 Kuran, yenmesi yasaklanan maddeleri açıklamış ve onların dışındakilerin haram olmadığını belirtmiştir. Domuzun etini haram kılan Kuran, 146. ayette dolaylı olarak, Tanrı'nın et ile yağı ayırabildiğini yağı da haram etmek istese bunu ifade edebileceğini bildirir. Ancak Allah'ı gereği gibi değerlendire-miyenler, bu ayetlere rağmen, birbiriyle çelişen yüzlerce haramı Kuran'ı ileten ve izleyen Muhammed peygambere iftira etmektedir. Bak 10:59-60; 16:112-116.  

Müşrikler koyun, keçi, deve ve sığırların bazen erkeklerini bazen dişilerini bazen de bunların yavrularını, harâm sayıyorlar ve bu hayvanların, Allah Teâlâ tarafından harâm kılındığını söyleyerek Allah Teâlâ’ya iftira atıyorlardı. 143, 144 ve 145. âyet-i kerîmeler, müşriklerin bu çirkin tutumlarını, yalan ve iftiralarını bildirmektedir.  

(1)“*اِنَّ الضَّرُورَاتِ تُب۪يحُ لْلَحْظُورَاتِ*kāidesi yani zarûret (mecbûriyet) haramı helâl derecesine getirir. İşte şu kāide ise, küllî (umûmî) değil. Zarûret, eğer haram yoluyla olmamış ise, haramı helâl etmeye sebebiyet verir. Yoksa sû-i ihtiyârı ile (irâdesini kötüye kullanmakla), gayr-ı meşrû‘ (haram)sebebler ile zarûret olmuş ise, harâmı helâl edemez, ruhsatlı (izinli) ahkâmlara (hükümlere) medâr olamaz, özür teşkîl edemez. Meselâ bir adam, sû-i ihtiyârıyla haram bir tarzda kendini sarhoş etse, tasarrufâtı(yaptığı işler) ulemâ-i şeriatça (fıkıh âlimlerince) aleyhinde cârîdir (geçerlidir), ma‘zur (özürlü) sayılmaz. Tatlîk etse (boşasa) talâkı (boşaması) vâki‘ olur. Bir cinâyet etse, cezâ görür. Fakat sû-i ihtiyâriyle olmazsa talâk vâki‘ olmaz, cezâ da görmez. Hem meselâ bir içki mübtelâsı, zarûret derecesinde mübtelâ olsa da diyemez ki, zarûrettir, bana helâldir.” (Sözler, 27. Söz, 155)  

(*) Bu ayet konusunda iki görüş vardır. 1. İbn Abbas ve Hz. Aişe’ye ait görüştür ki, bunlara göre burada zikredilenlerden başkası haram değildir. 2. Cumhurun görüşüdür ki, bu görüşe göre, bunların dışında sünnetle belirtilenlen her şey de haramdır. Bk: (Maverdi Tefsiri) Ayrıca ayette (قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا)’’ifadesiyle burada zikredilenlerden başka haram olmadığı anlaşılır, çünkü helal ve haram ancak vahiyle bildirilir, oysa burada zikredilenlerden başka vahiyle haram kılanan bir şey yoktur. O zaman sünnetle etinin yenilmesi nehyedilenler ya muvakkat bir nehidir, (Hayber günü merkep etinden nehyedilmesi gibi…) ya da kerahetendir. Bu da’’dört ayaklı hayvanların azı dişi olanların ve pençesiyle av yapan kartal cinsinden olanlar gibi’’ İşte bunları yemek haram değil, kerahattan nehyedilmiştir. Ayrıca Kur’an’ın genel bir ifadesi olan (وكلوا حلالا طيبا) ’’Allah’ın size rızık olarak verdiğinden helâl, temiz (sağlıklı) olarak yiyin…’’ şeklindeki müteaddit ayetlerde belirtildiği gibi, Kur’an’da haram kılınmayan ve temiz olup insan sağlığına zararlı olmayan hayvan etleri dâhil bütün gıdalar helâl sayılır. Bu nedenle Kur’an’da haram kılınan veya insan sağlığına zararlı olan her şey haramdır. İlmen zararalı olmayan ve Kur’an’da haram kılınmayan her şey de helâldır. Ayrıca Kur’an’da geçenlerin dışında hangi hayvan etinin insan sağlığına zararlı olup olmadığına ve dolayısıyla haram olduğuna dair karar verebilecek olanlar sadece konunun uzmanlarıdır, yani gıda ve bilim insanlarıdır. (الله اعلم) وفي هذه الآية قولان: أحدهما: أنها مشتملة على جميع المحرمات فلا يحرم من الحيوان ما عدا هذا المذكور فيها ، وهذا قول ابن عباس ، وعائشة. والثاني: أنها تشتمل على تحريم ما تضمنها وليست مستوعبة لجميع [ ص: 183 ] المحرمات لما جاءت به السنة من تحريم كل ذي ناب من السباع وذي مخلب من الطير ، وهذا قول الجمهور (تفسير الماوردي) فقوله تعالى : ( قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما ) إلا هذه الأربعة مبالغة في بيان أنه لا يحرم إلا هذه الأربعة وذلك لأنه لما ثبت أنه لا طريق إلى معرفة المحرمات والمحللات إلا بالوحي ، وثبت أنه لا وحي من الله تعالى إلا إلى محمد عليه الصلاة والسلام ، وثبت أنه تعالى يأمره أن يقول : إني لا أجد فيما أوحي إلي محرما من المحرمات إلا هذه الأربعة كان هذا مبالغة في بيان أنه لا يحرم إلا هذه الأربعة (التفسير الكبير) فقد روى ابن أبي شيبة والبخاري عن ابن عمر قال: « نهى النبي ﷺ عن لحوم الحمر الأهلية يوم خيبر وما صح من الأحاديث في النهي عن طعام غير هذه الأنواع الأربعة فهو إما مؤقت لعارض وإما للكراهة فقط، ومن الأول تحريم الحمر الأهلية» ومن الثاني (اي الكراهة) ما رواه البخاري ومسلم عن أبي ثعلبة الخشني: أن رسول الله « نهى عن كل ذي ناب من السباع وكل ذي مخلب من الطير (تفسير المراغي )  

Yüce Allah yiyecek, içecek vs. şeylerle ilgili olarak insanların bazen kendi iradeleri dışında gelişebilecek birtakım durumları da hatırlatmaktadır. İfadenin edilgen getirilmesinin nedeni de bu olsa gerektir. Böyle mecburiyetlerin ve kaçınılmaz durumların yaşandığı anlarda daha önce haram kılındığı belli olan hükümlerin askıya alınabileceğini, bu yasak hükümlerin o zamanlarda uygulanmayabileceğini haber vermekte, benzer sıkıntılı durumlarda, yaşanabilecek çaresizlik hallerinde müminlere ruhsat vermektedir.,Benzer mesajlar: Bakara 2:173; Mâide 5:3; Nahl 16:115. Bu ayette, bir sonraki ayette de ifade edildiği üzere, yahudilerin azgınlıkları nedeniyle kendilerine haram kılınan tırnaklı hayvanlar ve başka bazı etlerle yağlar konusundaki kabulleri reddedilmektedir. Ayetteki bilgi yahudi algısını redde yöneliktir; yoksa bütün haramlar burada sayılıyor değildir. Nitekim, içki, rüşvet, yolsuzluk, hırsızlık, her türlü batıl kazanç, üzerine Allah’ın adı anılmadan kesilen hayvanların yenmemesi gibi hususlar başka ayetlerde yer almaktadır.  

1 Konunun teferruatı için Bk. (Mâide: 3)2 Yani yalnız zahiren pis olanlar değil, domuz eti gibi esasen pis olanlar da haramdır. Bazı Müslümanlar, domuzun haram kılınması ile ilgili güya birçok ilmi izahlar yapmaktadılar. Bunların birçoğu hikmetçilik mantığına dayanmaktadır. Domuz eti, Allah haram dediği için haramdır ve Allah pis dediği için pistir. Yani her türlü pisliklerden temizlense bile esasen pistir ve haramdr. Buna böyle iman etmek gerekir.3 Yani ölmeyecek kadar yemek haram değildir. Ancak bu sınır aşılırsa haram olur. Her ne kadar “zaruretler haramları mubah kılarsa” da “zaruretin miktarını aşmak” da haramdır. 4 Aynı konu için Bk. (Bakara: 173, Mâide: 3, En’am: 118-119, 121)  

134 Lafzen, “günahkarca bir fiil” (fısk) -burada putperestçe bir kurban kasdedilmek-tedir.135 Lafzen, “yiyene ondan yemesi yasak olan bir şey”.136 Karş. 2:173 ve 5:3.  

[1136] Yenilmesi kesin yasak olan bu dört madde dışında kalanlarla ilgili kişisel ya da toplumsal alışkanlık ve tercihleri dikkate alan bir ifade için bkz: 7:157, not 119. [1137] Bu dört madde, bu âyetten sonra sırasıyla inen Nahl 115 ve Bakara 173’de innemâ hasr edatıyla gelmiştir. Burada hasr edatının yerini lâ..illâ.. ile yapılan nefy-isbat cümlesi almıştır. Çok daha sonra inen Mâide 3 ile bu dört yasak pekiştirilmiştir. Bu sonuncu âyetin öncekilerden tek farkı leş sınıfına giren kimi hayvan ölümlerini isim isim sayarak detaylandırmasıdır. Bu dört âyetin de belâgat çatısı yasakları genişletmek değil sınırlandırmak üzerine inşâ edilmiştir. Bu sûrenin ana teması da icat edilmiş sahte kutsallar ve sahte haramlara karşı Allah’ın sınırlarını vurgulamaktır. Söz konusu iki sahte icat, sonuçta sahte bir dindarlık üretmektedir (Krş: 10:59; 2:78).  

Âyetin zahiri, yenilmesi haram olan yiyecekleri leş, akan kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına kesilen hayvan eti olarak dört sınıf olarak bildirmektedir. Halbuki haramlar, daha fazladır. Bu güçlüğü gidermek için değişik izahlar yapılmıştır. Bazı âlimlere göre haramlar dörde münhasır olduğundan zaten sorun yoktur. Selef-i Salihîn döneminden beri konu ihtilaflı olduğundan mesele içtihadîdir. Ayrıntılar için geniş tefsirlere bakılmalıdır.  

(24) Kendisi gibi zorda kalmış birinin hakkına tecavüz etmeden ve zaruret miktarını aşmadan.(25) Hayatî bir tehlike söz konusu olursa.  

969 Blood poured forth: as distinguished from blood adhering to flesh, or the liver, or such other internal organs purifying the blood.