En'âm Sûresi 143. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 39/6.  

Bu ve bundan sonraki ayet, Arapların, cehaletlerinden ve batıl inançlarından kaynaklanan saçma sapan uygulamalarını anlatıyor. Cahiliye Arapları birtakım isimler altında uydurma helal haram listeleri yaparlardı ve listeleri herhangi bir makul gerekçeye dayanmadan kafalarına göre değiştirirlerdi. Bu saçmalıklarından bir tanesi de bazen hayvanların erkeklerini, bazen dişilerini, bazen de bunların yavrularını haram sayarlardı. Üstelik yaptıkları bu saçmalığın Allah’ın bir emri olduğunu iddia ederlerdi. Bu ve bundan sonraki ayet, bilgisizce insanları saptırmak için ortaya atılan bu tip batıl düşüncelerin mantıksızlığını anlatıyor.Geri kalan diğer iki çift bir sonraki ayette belirtildiği gibi erkek ve dişi olarak deveden iki sığırdan da iki çifttir.  

 Araplar, bazen hayvanların erkeklerini, bazen dişilerini, bazen de bunların yavrularını haram sayarlardı. Yüce Allah onların bu telâkkilerini yermek için bu âyeti indirdi.  

Tanrı adına "detaylı haramlar" oluşturanlara daha detaylı sorular yöneltilerek ileri sürdükleri haramların uydurma olduğu bildiriliyor.  

(*) Bu ve bundan sonraki ayet, Arapların, cehaletlerinden ve batıl inançlarından kaynaklanan saçma sapan uygulamalarını anlatıyor. Cahiliye Arapları birtakım isimler altında uydurma helal haram listeleri yaparlardı ve listeleri herhangi bir makul gerekçeye dayanmadan kafalarına göre değiştirirlerdi. Bu saçmalıklarından bir tanesi de bazen hayvanların erkeklerini, bazen dişilerini, bazen de bunların yavrularını haram sayarlardı. Üstelik yaptıkları bu saçmalığın Allah’ın bir emri olduğunu iddia ederlerdi. Bu ve bundan sonraki ayet, bilgisizce insanları saptırmak için ortaya atılan bu tip batıl düşüncelerin mantıksızlığını anlatıyor. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Ayrıca zevc: Cinsinden bir diğeri ile beraber bulunan demektir. Böyle olunca eş, ikisinin değil, ikiden birinin diğerine göre ismidir. Zevc “çift” değil, “eş” yani bir çiftin her bir tekidir. Meselâ sekiz çift denilince on altı eş anlaşılır. Ama şekiz eş, denilince ikisi koyun, ikisi keçi, ikisi deve, ikisi sığır cinsinden olmak üzere erkek ve dişi dört çift anlaşılır. Ayrıca buradaki (ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ) ifâdesi bir önceki âyetteki, “yük taşıyan ve yatırılıp kesilen hayvanlardan” bedel olabildiği gibi, (كلوا)’’külü’’nün mefulü de olabilir. Yani o hayvanlar, şekiz eştir. Bu nedenle bazı meallerde geçen (ثمانية أَزْوَاجٍ)’’ezvac’’ sekiz çift’’şeklindeki tercüme yanlış olup doğrusu, (ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ) sekiz eş’’ demektir. İşte, metni aşağıya alınan er - Râzî tefsirinde de geçtiği gibi, (ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ) ’’semâniyete ezvac’’ın 142. âyette bulunan (كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ)’’külü mimma rezekakümüllahü’’deki emir kipi olan (كلوا)’’külü’’nün mefulü de olur. Eğer’’hamületen ve ferşen’’e bedel yaparsak daha uzağa gider, oysa (كلوا)’’külü’’ emir kipi ona daha yakındır. Arapça dil gramerin bir kuralı da şöyledir; eğer yakın olana da, uzak olana da gitmesi mümkünsa, (القريب أولي من البعيد) yakın olan, uzak olandan daha evladır. İşte bundan hareketle biz de buna göre ayete meal vermeyi uygun bulduk: Öyleyse ayetin takdiri şöyle olur: قوله: {ثَمَـٰنِيَة } وجهان: } الثاني: أن يكون التقدير: كلوا مما رزقكم الله ثمانية أزواج (مفاتيح الغيب ،)  

[1] Koç, dişi; teke, dişi.[2] Hazret-i İbrahim ve İsmail'den nakil getirin. Bunları nasıl haram kıldınız!  

Bu ayette haram kılma yetkisinin Yüce Allah’a ait olduğu vurgulanmakta ve bu yetkiyi hiç kimseye vermediği, aksi bir iddia varsa bunun da bir bilgiyle dile getirilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir.  

1 Zevc: Cinsinden bir diğeri ile beraber bulunan demektir. Böyle olunca eş, ikisinin değil, ikiden birinin diğerine göre ismidir. Zevc “çift” değil, “eş” yani bir çiftin her bir tekidir. Meselâ sekiz çift denilince on altı eş anlaşılır. Ama şekiz eş, denilince ikisi koyun, ikisi keçi, ikisi deve, ikisi sığır cinsinden olmak üzere erkek ve dişi dört çift anlaşılır. Buradaki (ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ) ifâdesi bir önceki âyetteki, “yük taşıyan ve yatırılıp kesilen hayvanlardan” bedeldir. Yani o hayvanlar, şekiz eştir.2 Yani Allah, bunların hiç birini haram kılmadı. Bunların erkeği de dişisi de helaldir.  

130 Lafzen, “sekiz çift [halinde] -iki çift koyun ve iki çift keçi” (diğer iki çift bir sonraki ayette zikredilmiştir). Bu, Kur’an’da çok sık kullanılan dolaylı anlatımın en gözalıcı örneklerinden biri ve açıklayıcı parantezler kullanılmadıkça başka herhangi bir dile doğru şekilde çevrilemeyen bir ifade tarzıdır. Zevc terimi, hem bir eşya çiftini hem de bu çiftin her iki elemanını gösterir: Bu sebeple, semâniye ezvâc (lafzen, “sekiz çift [halinde]”) ifadesini “her iki cinsden dört tür hayvan” olarak çevirdim. Bu ve bundan sonraki ayetin işaret ettiği bâtıl inanç, muhtemelen 5:103’de zikredilen ile aynıdır.131 Lafzen, “bana bilerek söyleyin” -yani, zanna dayanarak değil, ama gerçek vahiy yoluyla kazanılan bilgiye dayanarak. Önceki ve sonraki iğneleyici sorular, kendi koydukları bütün bu bâtıl inanç ve hurafelere dayanan yasakları karakterize eden belirsizlik ve tutarsızlığı sergilemeyi amaçlar.  

Cahiliye Arapları bazen erkek, bazen dişi hayvanları, bazen bunların yavrularını haram sayarlardı. Kur’ân, âyette sayılan sekiz sınıfın ve yavrularının helâl olduğunu bildirip onların bu davranışlarını böylece yeriyor. Burada vurgulanmak istenen nokta şudur: “Kimse kendi iddiasına göre herhangi bir şeyi haram veya helâl kılamaz. Bu yetki yalnız Allah’a aittir.” Çift kelimesi yerine “eş” kullanabilirdik. Zira burada bir bakıma “dört çift” söz konusudur. Fakat her eşten biri, öbürü olmaksızın düşünülemeyeceğinden, yani çift kelimesinin çifte kullanımının geçerli oluşundan dolayı çift demeyi tercih ettik.  

Araplar, kâh hayvanların erkeklerini, kâh dişilerini, kâh da bunların yavrularını harâm sayarlardı. Âyette onların bu tutumu kınanmaktadır.  

[*] Bu ve bundan önecik âyetin başında gizli enşee = أَنشَأَ fili vardır. Anlam ona göre verilmiştir.  

968 The superstitions referred to in 6:139 and 5:103 are further ridiculed in this verse and the next.