En'âm Sûresi 108. Ayet Meali

108.Abdurrezzak`ın Katade (r.a.)`den rivayet ettiğine göre Müslümanlar inkârcıların putlarına küfrettiler, inkârcılar da Allah`a küfrettiler. Bunun üzerine Yüce Allah bu ayeti kerimeyi indirdi  

Ayet doğrudan Allah’tan başka varlıklara dua edenlere sövmeyi yasaklıyor ve inancı, düşüncesi ve kimliği ne olursa olsun hiç kimseye hakaret edilmesini uygun görmüyor. Zira bu hem savunulan değerleri hakarete açık hale getirir hem de düşmanlığı tetikler.Doğru olan, onlara sövmek yerine onları anlamaya ve şirkin yanlışlığını onlara anlatmaya çalışmaktır.  

 Rivayete göre, Resûlüllah (s.a.) müşriklerin putlarını kötülüyor ve ta’n ediyordu. Müşrikler: «Ya tanrılarımıza sövmeye son verirsin veya biz de senin tanrına söveriz» dediler. Bunun üzerine bu âyet nazil oldu. Âyetin hükmü her zaman geçerlidir. Millet veya fertlerin mukaddes kabul ettiği şeylere sövmemek gerekir. Zira bu tür davranışlar daima aksi tesir göstermekte ve mukaddes kabul edilen şeylere hakarete sebep olmaktadır.  

1- Ayette de görüldüğü gibi Müslümanlar kesinlikle hakaret dili kullanamazlar. Allah, inancı düşüncesi ve kimliği ne olursa olsun hiç kimseye hakaret edilmesini uygun görmemektedir. Hakaret etmek, hakaret edilmeyi uygun görmek demektir.  

(*) Ayet doğrudan Allah’tan başka varlıklara dua edenlere sövmeyi yasaklıyor ve inancı, düşüncesi ve kimliği ne olursa olsun hiç kimseye hakaret edilmesini uygun görmüyor. Zira bu hem savunulan değerleri hakarete açık hale getirir hem de düşmanlığı tetikler. Doğru olan, onlara sövmek yerine onları anlamaya ve şirkin yanlışlığını onlara anlatmaya çalışmaktır. (C. Külünkoğlu Meali 108.ayet Açıklaması) İşte bu ayetin hükmü gereğince hiçbir kimse başkasının dinine, inancına, düşüncesine ve kutsal değerlerine asla sövemez ve hakaret edemez. Yani bu tür tutum ve davranışlar Kur’an’da tamamen yasaklanmıştır. Yine bu ayette görüldüğü gibi müslümanlar kesinlikle hakaret dili kullanamazlar. Hiç kimseye veya inancına hakaret edilmesini uygun göremezler. Hakaret etmek, hakaret edilmeyi uygun görmek demektir... Ayrıca ayette (زَيَّنَّا لِكُلِّ اُمَّةٍ عَمَلَهُمْ) ‘’zeyyenna likülli ümmetin amelehum’’ şeklindeki ayetin meali; ‘’Böylece biz her topluma, yapmaları gerekeni gönderdiğimiz mesajlarla güzel ve süslü göstermişizdir’’şeklindedir. Yani yüce Allah gönderdiği mesajlarla/vahiy yoluyla kötü işleri güzel göstermez, bilakis kötü işleri süslü ve güzel gösteren şeytandır. Aşağıdaki tefsir metinlerine bkz: قيل في معناه أقوال: أحدها: أن المراد كما زيّنا لكم أعمالكم زيّنا لكل أمة ممن قبلكم أعمالهم من حسن الدعاء إلى الله تعالى وترك السبّ للأَصنام ونهيناهم أن يأتوا من الأَفعال ما ينفر الكفار عن قبول الحق عن الحسن والجبائي ويسمي ما يجب على الإِنسان أن يعمله بأنه عمله كما تق تقول لولدك أو غلامك أعمل عملك أي ما ينبغي لك أن تفعله.( مجمع البيان في تفسيرالقرآن - الطبرسي) (كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ) أي زيّنّا لهم أعمال الخير وزيّن لهم الشيطان أعمال الشر (كتاب: المتشابه من القرآن)ّ وقال الحسن: أي{زينا لكل أمّة} العمل الذي أوجبناه عليهم فجعل {زينا} بمعنى شرعنا (. (البحر المحيط) -- وكذلك يقول جعفر بن حرب والكعبي وغيرهما من المعتزلة: إنه زين عليهم عملهم الذي فرض عليهم أن يعملوا ويأتوا به، وأما ما لا ينبغي أن يقولوا فلا؛ كقوله (ولكن الله حبب اليكم الايمان وزينه في قلوبكم وكره اليكم الكفر والعصيان (الحجرات - 7) الآية ذكر في الإيمان: التزيين، وفي الكفر: التكريه ،( والشيطان يزين لهم الكفر (والفسوق؛ فلا يحتمل أن يكون الله يزين لهم ما يزين الشيطان؛ فدل أنه إنما يزين لهم ما يؤمرون به ويفرض عليهم (تأويلات أهل السنة - الماتريدي) وللمفسرين بحسب اختلافهم في نسبة الأفعال إليه تعالى أقوال في الآية منها: أن المراد هو التزيين بالأمر والنهي وبيان الحسن والقبح (الميزان في تفسير القرآن) ) أحدها: كما زينا لكم فعل ما أمرناكم به من الطاعات كذلك زينا لمن تقدم من المؤمنين فعل ما أمرناهم به من الطاعات، قاله الحسن - والثالث: كما أوضحنا لكم الحِجج الدالة على الحق كذلك أوضحنا لمن قبلكم من حِجج الحق مثل ما أوضحنا لكم.( النكت والعيون) : قال الجُبَّائي: زينَّا لكلِّ أمَّةٍ تقدَّمت ما أمَرْنَاهم به مِنْ قَول الحق وقال الكَعْبِيَ: إنَّه - تعالى - زيَّن لَهُم ما يَنْبَغِي أن يَعْمَلُوا، وهم لا يَنْتَهُون (اللباب في علوم الكتاب) كذلك زينا للامم المتقدمين أعمالهم التي أمرناهم بها ودعوناهم اليها (التبيان الجامع لعلوم القرآن - الطوسي)ِ  

Bu ayette müslümanların gündeminde “sövgü” olmaması gerektiği hükme bağlanmaktadır.  

1 Yani, onlara söverek, onların hissiyatlarına dokunup, karşılık olarak hiç de hak etmediği halde, Allah’ı kendi putlarına eş değerde görerek Allah’a sövmelerine sebep olmayın. Aslında onların taptıkları, muhâtap almaya değmeyecek kadar kıymetsiz şeylerdir. Böyle yaparak kâfirlere ve ilâhlarına değer vermeyin. “Onlara sövmemek” demek; onları eleştirmemek, onların tanrılarını çeşitli diyaloglar adına kutsamak ve Allah’la eş değerde görme basitliğini göstermek, anlamına gelmez.  

92 Başka insanların kutsal saydığı herhangi bir şeye -bu, Allah’ın birliği prensibini ihlal ediyor olsa bile- sövmenin yasaklanması çoğul olarak ifade edilmiştir ve bu nedenle bütün müminlere hitab etmektedir. Böylece Müslümanların, başkalarının yanlış inançlarına karşı çıkmaları istendiği halde, bu inançların temel unsurlarını tezyif etmelerine ve böylece hata yapan insanların duygularını incitmelerine izin verilmemiştir.93 Lafzen, “böylece ... güzel yaptık”. Bu, kendisine çocukluğundan itibaren benimsetilen ve yetişkinliğinde sosyal çevresiyle paylaştığı inançları tek mümkün ve doğru inançlar olarak görmenin insanın tabiatından doğduğuna işarettir -sonuçta, bu inançlara yönelik bir eleştiri, çoğu zaman düşmanca bir psikolojik tepki doğurur.  

[1101] Dilbilgisi kuralları dikkate alındığında âyetin doğru çevirisi budur. Âyet doğrudan Allah’tan başka kimselere dua edenlere sövmeyi yasaklamaktadır, onların Allah’ın astı olarak telakki ettiklerine değil. Davette küfür ve hakaret, küfür ve hakarette ise davet yoktur. Zira bu hem duyguları incitir hem de savunulan değerleri küfür ve hakarete açık hâle getirir. [1102] Zımnen: Şirki anlayışla karşılamayın, fakat şirke bulaşmış insanın durumunu anlamaya çalışın!  

(Bir kavim iman ederse, Cenâb-ı Hak o topluluğa sâlih amel işlemeyi hoş gösterir, daha fazlasını yapmaları için onlara şevk ve kolaylık verir. Fakat bir kavim ki, şirk ve küfürde direnir, onlara da günah işlemeyi süslü püslü gösterir. Nitekim Ra'd suresinin 11. ayetinde: "...bir kavim, özlerindekini (güzel hal ve ahlakı) değiştirip bozmadıkça, Allah şüphesiz onların halini değiştirmez, fakat Allah, (güzel hal ve ahlakını bozan) bir kavmin de azabım diledi mi, artık onun reddine hiçbir çare yoktur" buyurulmuştur.) NOT: Ayetin son bölümünün mealinin baskıda çıkmadığı görülüyor -(ÖFK)  

Allah Teâlâ bir önceki âyette, hikmetiyle insanların hak dini seçip seçmemeyi kendi tercihlerine bıraktığını bildirmiştir. Allah dileseydi hiç müşrik ve kâfir kalmazdı, fakat bunu dilememiştir, buyurarak kâfirlere yapılan tebliğ işinde önemli bir metod veriyor. O da onları haktan iyice uzaklaştıracak şeylerden kaçınmak ve onların putlarına, liderlerine ve inançlarına sövüp hakaret etmemektir. Zira sövüp hakaret etmenin tebliğle ilgisi yoktur. Mümine düşen kızmaksızın, telaşsız, soğukkanlı bir tebliğdir.  

[1] Müşrikler bir gün nezd-i risâlete gelerek: "Yâ Muhammed eğer bizim esnâmımıza ta'n itmekden ve ashâbın da putlarımıza söğmekden fâriğ olmazlar ise biz de senin rabbine söğeriz" dimeleriyle bu âyet-i kerîme nâzil olarak küffârın putlarına sebb idilmemesi emr olundı. Bu âyet-i kerîme şerre müeddî olan şeyi, hayır ve tâ'at olsa da terk lâzım oldığına delâlet ider.  

936 A man's actual personal religion depends upon many things: his personal psychology, the background of his life, his hidden or repressed feelings, tendencies, or history (which psychoanalysis tries to unravel), his hereditary dispositions or antipathies, and all the subtle influences of his education and his environment. The task before the man of God is: (1) to use any of these which can subserve the higher ends; (2) to purify such as have been misused; (3) to introduce new ideas and modes of looking at things; and (4) to combat what is wrong and cannot be mended-all for the purpose of leading to the truth and gradually letting in spiritual light where there was darkness before. If that is not done with discretion and the skill of a spiritual Teacher, there may be not only a reaction of obstinacy, but an unseemly show of dishonour to the true God and His Truth, and doubts would spread among the weaker brethren whose faith is shallow and infirm. What happens to individuals is true collectively of nations or groups of people. They think in their self-obsession that their own ideas are right. Allah in His infinite compassion bears with them, and asks those who have purer ideas of faith not to vilify the weaknesses of their neighbours, lest the neighbours in their turn vilify the real truth and make matters even worse than before. Insofar as there are mistakes, Allah will forgive and send His grace for helping ignorance and folly. Insofar as there is active evil, He will deal with it in His own way. Of course the righteous man must not hide his light under a bushel, or compromise with evil, or refuse to establish right living where he has the power to do so.