Duhâ Sûresi 7. Ayet Meali

Hz. Muhammed (s.a.a)'in, çocukken Mekke vâdilerinde yol yitirdiği ve Ebu-Cehl tarafından bulunup dedesi Abdülmuttalib'e götürüldüğü rivayet edilmiştir.  

Bak 47:19; 48:2.  

(*) … Bizim de katıldığımız müfessirlerin çoğunluğunun yorumuna göre ise bu âyette Hz. Muhammed’in peygamberlikten sonraki dönemiyle önceki dönemi arasında bir karşılaştırma yapılmaktadır. Nitekim o peygamber olmadan önce de başta putperestlik olmak üzere kendi toplumunda hâkim olan inanç ve yaşayışın yanlışlığını, insanın varlık amacına yakışmadığını görüyor, bu gidişi asla beğenmiyordu; ama onların bundan nasıl kurtulacaklarını da bilmiyordu. Âyetteki deyimiyle bu konuda “yol bilmez bir halde” idi. İşte yüce Allah Kur’an’ı göndererek onu bu durumdan kurtarıp yolunu aydınlattı; ona hem varacağı hedefi hem de o hedefe nasıl varacağını öğretti (Râzî (Râzî, XXXI, 215-216; Elmalılı, VIII, 5900-5901) { وَوَجَدَكَ ضَالا فَهَدَى } أي: وجدك لا تدري ما الكتاب ولا الإيمان، فعلمك ما لم تكن تعلم، ووفقك لأحسن الأعمال والأخلاق (تفسير تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان) (وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى) أي ووجدك حائرا مضطربا في أمرك، مع اعتقادك أن قومك ليسوا على بصيرة من أمرهم، فعبادتهم باطلة، ومعتقداتهم فاسدة (تفسير المراغي )، وقيل معنى ضالا : لم تكن تدري القرآن ولا الشرائع فهداك لذلك (تفسير فتح القدير )هنا الضلال الذي في حق النبي عليه الصلاة والسلام أنَّه لا يعرف الطريف لِهِداية قومِهِ ! فلم يكن يعرف كيف (وَوَجَدَكَ ضَالاًّ } عن علم الحكم والأحكام. {فَهَدَىٰ } فعلمك بالوحي والإِلهام والتوفيق للنظر (انوار التنزيل واسرار التأويل))  

[2] Sen ahkâm-ı şer'iye'yi bilmiyorken sana Kitap vermedi mi?  

2 Ayette “dâllen” kelimesi geçmektedir. Bu ise sapan, şaşıran anlamındadır. Eğer bir kimse doğru yolu reddetmiş sapmış veya terk etmiş ise o zaman “sapan” şeklinde tercüme edilir. Ancak, ne yapacağını bilememe durumunda kalmışsa o zaman da “şaşıran, şaşkın” şeklinde tercüme edilir. Hz. Peygamber, nübüvvetten önce, Mekkeli müşriklerin içinde onların yanlış yolunu görüyor, doğru yol için ne yapacağını henüz bilmiyordu. İşte bu belirsizlik içinde şaşırmış bir vaziyette idi. Ayet bu hususa işaret etmektedir. 3 Krş. Ankebût, 29/48; Şûrâ, 48/52  

(Buradaki “dallin” kelimesi Arapçada birkaç anlama gelir. Bir manası “sapıklıktır.” İkinci manası, yol bilmeyen ve yol ayrımında şaşkınlık içinde hangi tarafa döneceğini bilmeyen kimsedir. Diğer bir manası da “kaybolmuş kimse”dir. Çoğunlukla, çevresinde ağaç bulunmayan tek ağaca da “dalle” denmektedir. Bir şeyin kaybolması anlamında da “dalle” kullanılmaktadır. Gaflet içinde bulunmayı anlatmak için de “dalel” kelimesi kullanılır. Ayetteki anlamı ise yol bilmeyen, kitap ve iman nedir bilmeyen anlamındadır. Resulullah çocukluktan nübüvvete kadar hayatında hiçbir zaman putperestlik yapmamış, şirke inanmamıştır. Bu nedenle ayetteki “dalle” kelimesine, akide ve amel bakımından sapıklık içinde bulunduğu anlamı verilemez.)  

Burada mesaj Hz. Muhammed’in hakikati bilmemesi nedeniyle risalet öncesi dönemdeki şaşkınlığıdır. Ayetteki [dallen] kelimesi “sapkın” değil, “şaşkın” anlamında yorumlanmalıdır. hidayet ise şaşkınlığın giderilmesidir.  

1 Dâll: Yitik, hangi yola gireceği hususunda şaşkın yahut yanlış yola giden, yolunu sapıtmış manalarına gelir. “Sizin arkadaşınız şaşırmadı, azıtmadı da.” (Necm: 2) buyurulmuş olan Rasulullah (s.a.v) hiçbir zaman akıl ve dinde sapık mânâsına “dâll” olmamıştır. Allah’ın birliğine inanarak yetişmiş, hiçbir puta secde etmemiş, Allah’tan başka ilâh tanımamış ve hiç bir kötü fiil işlememişti. Her hususta güvenilir kişi olarak tanınmıştı. Takip edilmesi gereken, soyut akıl ile bulunması mümkün olmayan, Hak din ve şeriatının ne olması gerektiğini ve Dünyayı saran bu buhranın içerisinden nasıl çıkılıp da Hakk’a ulaşılacağını, bilmiyordu. Kitap okumasını bilmez, cihana ruh yayacak olan iman ve İslâm’ın ayrıntılı temel esaslarından gafil idi. (Yusuf: 3, Ankebut: 48, Şura: 52) İşte burada, “Seni yol bilmez buldu.” buyurulması, bu şekilde peygamberlikten önce ve çocukluk çağlarındaki gafillik ve şaşkınlık hallerine işarettir.  

[5779] Krş: “Sen bundan önce kitap nedir iman nedir bilmezdin” (42:52). Dalâl lugavî anlamı olan “şaşırmak” mânasınadır (12:8, 26:20; 2:282). Kavminin yanlış yola gittiğini fark etmiş fakat doğru yolun ne olduğunu bilememenin ıstırabıyla şaşırmış bir vaziyette kalakalmıştı.  

Hz. Peygamber (a.s.) hayatında hiçbir zaman akıl ve din yönünden sapık olmamıştır. Puta hiç tapmamış, Allah’ın birliğine küçüklüğünden beri inanmıştır. Ahlâk yönünden hep takdir edilmiştir. Fakat Peygamberliğinden önce sırf akıl ile idrâk edilmesi mümkün olmayan hak dini bilmiyordu. Bu dinin hükümlerinden habersizdi.  

[*] Toplumdaki yanlış tutum ve davranışları görüyor fakat ne yapacağını bilemiyordu.  

6183 (2) The Prophet was born in the midst of the idolatry and polytheism of Makkah, in a family which was the custodian of this false worship. He wandered in quest of Unity and found it by the guidance of Allah. There is no implication whatever of sin or error on his part. But we may err and find ourselves wandering in mazes of error, in thought, motive, or understanding: we must pray for Allah's grace ever to give us guidance. The Arabic root dalla has various shades of meaning. In 1:7, I have translated it by the verb "stray". In 53:2 the Prophet is defended from the charge of being "astray" or straying in mind. In 12:8 and 12:95 Jacob's sons use the word for their aged father, to suggest that he was senile and wandering in mind. In 32:10 it is used of the dead, and I have translated it "hidden and lost" (in the earth).