Duhâ Sûresi 10. Ayet Meali

1- İstenilen şey somut olarak belirtilmemiş olmakla birlikte, bağlama bakıldığında; istenilen şeyin “bilgi edinme,” “hakkı öğrenme,” “korunup gözetilme” olduğu anlaşılmaktadır. Bir sonraki ayetten de bu anlaşılmaktadır.  

(*) Câhiliye döneminde başlıca sosyal ve ahlâkî problemlerden biri de yetimlerin ve yoksulların durumu idi. Onların hakları gözetilmez, malları ellerinden alınır, kendilerine zulmedilirdi. Buna göre 9-10. âyetlerin ana hedefi Resûlullah’ın şahsında bütünüyle toplumun dikkatini bu iki temel ahlâkî ve sosyal problem üzerine çekmek ve bunları çözüme kavuşturmaktı. Bunun yanında, daha özel olarak Resûlullah’a mazhar olduğu anılan ihsanlar karşısında şükür mahiyetinde bazı görevleri hatırlatılmaktadır. Burada sıralanan görevlerin, 6-8. âyetlerde Hz. Peygamber’e bahşedildiği bildirilen ilâhî lütuflarla alâkalı olduğu görülmektedir. Buna göre Allah onu yetim iken korumuştur; o da yetimi incitmemeli, himaye etmeli, (bütün maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılamalı ve sosyal güvencelerini sağlamalıdır.) Allah ona ne yapacağını bilmez iken yol göstermiştir… Kaynak: Kur’an Yolu Tefsiri Cilt:5 Sayfa:639-640  

6 “Es-sâ’il” Arapçada dileyen, soran, isteyen, el açıp yalvaran gibi anlamlara gelir. Genelde dilenciler için kullanılır. Burada kelimenin belirlilik takısı olan “el” takısıyla gelmesi, o kişinin fakirliği ve muhtaç olduğu bilinen bir kişi olmasıdır. İşte o muhtaç durumda olduğu kesin bilinen kişiler azarlanmayacak ve geri çevrilmeyecektir. Yoksa tanımadığımız rastgele dilenciler için değil. O gibilere vermek zorunlu olmadığı gibi doğru da değildir. Dilencilik günümüzde çok istismar edilmektedir, bunu meslek haline getirenler vardır, dikkatli olmalıyız. Ayrıca “sâ’il” kelimesi aynı zamanda sual soran anlamına da gelmektedir. Soru soran kişi soruyu öğrenmek için sormuşsa, yani öğrenmek için sorduğu biliniyorsa, cevap verilir, o kişi aydınlatılır. Eğer soru maksatlı sorulmuşsa veya soranın ne amaçla sorduğu bilinmiyorsa, o zaman cevap verme zorunluluğu yoktur.  

1 Sâil (السَّائِلُ): “dilenci ve soru soran,” anlamına gelir. Azarlama emri; kovmamayı gerektirdiği için, dilenciyi, azarlamanın yasaklanmış olması, istemede ısrar etmediği durumdadır. Eğer istemede ısrar eder de yumuşak bir şekilde reddetmek fayda vermezse o vakit azarlamada bir sakınca yoktur. Hasan el-Basri’ye göre, “sail”den maksat, mal isteyen değil, “ilim ve din ile ilgili soru soran” demektir ve ilim soran kimseye ilmi olan kimsenin cevap vermemesi kesinlikle yasaktır. Bir hadis-i şerifte: “Kendisine bir ilim sorulup da onu gizleyen kimseye, ateşten bir gem vurulur” buyrulmuştur. Mutlak manada “sâil” lafzı, dilenci manasında asıl olmakla beraber “dileyen, dilenen” veya hangi suretle olursa olsun “isteyen, soran,” mutlak olarak da “talep eden” manasını taşır. (Elmalılı)2 Bu sûreden itibaren “Nas sûresinin” sonuna kadar her sûrenin bitiminde “tekbir” almak sünnettir.  

4 Sâil terimi, kelime anlamıyla “isteyen kimse”yi gösterir ki bu da yalnız “dilenci”yi değil, hem maddî hem de manevî açıdan zor durumda iken yardım ve hatta bir konuda aydınlanma (tavsiye) isteyen herkesi kapsar.  

[5783] Zımnen: Yol göstermeni isteyeni (Krş: Abese sûresi 3-10). Bu ilkenin Kur’an terbiyesindeki yeri, bu âyeti dengeleyen şu âyetle birlikte düşünülmelidir: “insanlardan arsızca istemezler” (2:273).  

[*] نهر , açma veya açılma (تفتُّح شيءٍ أو فتحِه) anlamına gelir." (Mekayis'l-luğa s.1000) Biriyle arayı açmak ve mesafe koymak, ona ilgisiz davranmaktır. Peygamberimiz, İbn Ümmi Mektûm'a ilgisiz kaldığı için azarlanmıştı. Bkz. Abese 80/1  

(1) Veya soranı.  

6186 Then there are the people who come with petitions-who have to ask for something. They may be genuine beggars asking for financial help, or ignorant people asking for knowledge, or timid people asking for some lead or encouragement. The common attitude is to scorn them or repulse them. The scorn may be shown even when alms or assistance is given to them. Such an attitude is wrong. Charity is of no moral value without sympathy and love. Nor is it charity to give to idle sturdy professional beggars, for show or to get rid of them. They are mere parasites on society. Every petition should be examined and judged on its merits.