Cinn Sûresi 18. Ayet Meali

[685] Mescid ve Abdullah kelimesi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XX, 76-77.  

Bkz. 22/40Burada mescitlere has özel bir uyarı söz konusudur. “Mescid” ten kastedilen; sadece ibadet yeri olarak düşünülen, Allah’a karşı kulluk görevini yerine getirmek maksadıyla insanların cemaat olarak bir araya geldiği mabedler, camiler ve daha bu amaçla kullanılan pek çok yerlerdir. Allah, buralarda sadece kendisine ibadet edilmesini, kendi öğretilerinin müzakeresinin yapılmasını, ilahi vahye uygun programlar düzenlenmesini istiyor. Bu mekanların başkalarıyla paylaşılmasına asla müsaade etmiyor. Bu yasak, insanların başkasına duasından dikkatlerini dağıtacak süslemelere ve Allah’ın birliğine ve otoritesine gölge düşürecek duvar yazılarına kadar mekân içindeki her şeyi ihtiva eder.  

 Âyetteki «mescidler» kelimesi şu şekillerde tefsir edilmiştir: 1) Namaz kılmak için bina edilmiş yerler; 2) Namaz ve ibadet yalnız camilere ve belli yerlere hasredilmiş olmadığından, bütün yeryüzü; 3) Bütün mescidlerin kıblesi olduğundan, «Mescid-i Haram; 4) Secdeye temas eden uzuvlar. Bu âyette, hıristiyanların kiliselerine ve yahudilerin havralarına girdikleri zaman yaptıkları gibi, Allah’a eş tutulmaması ihtar edilmektedir.  

1- İbadet ederken Allah'tan başkasının adının anılması; başkasından destek ve yardım istenmesi kesinlikle doğru değildir. Kendisinden bir şey istenilen kimse Nebi Muhammed de olsa, bu Allah'ın yanı sıra başkasına çağrıda bulunmak olur ki bu da açıkça “şirk koşmaktır.”  

(1)Saîd bin Cübeyr’den şöyle nakledilmiştir: “Buradaki mescidler kelimesi ile, iki ayak, iki diz, iki el ve yüzden ibâret olan yedi uzuv kasdedilmiştir ki, kul secdesini bu a‘zâlarıyla yapar.” (Râzî, c. 15/30, 164)  

(*) İbadet (veya dua) ederken Allah’tan başkasının adının anılması; başkasından destek ve yardım istenmesi, meded beklemesi kesinlikle doğru değildir. Kendisinden bir şey istenilen kimse Nebi Muhammed de olsa, bu Allah’ın yanı sıra başkasına çağrıda bulunmak/dua etmek olur ki bu da açıkça “şirk koşmaktır.”(E. Aktaş Meali 18.Ayet Açıklaması) Çünkü yardım için Allah’tan başkasına dua edilemez. Ayrıca bazı müfessirler, Mescitlerden başka Kilise ve Havraların da dâhil edildiğini söylerler. Mesela Kiliselerde Hıristiyanlar, Hz. İsa’nın ve Meryem’in ve hatta azizlerin ikonları önünde ibadet ve ayin yaparlar. Bunlara da bir ikaz yapıldığını düşünürler. (İ. Yakıt Meal Açıklaması) Yine Saîd bin Cübeyr’den şöyle nakledilmiştir: “Buradaki mescidler kelimesi ile, iki ayak, iki diz, iki el ve yüzden ibâret olan yedi uzuv kasdedilmiştir ki, kul secdesini bu a‘zâlarıyla yapar.” (Râzî, c. 15/30, 164) Ayrıca İslama göre namaz ve ibadetler, yüce Allah’ın emirlerine uygun yaşamak için yalnız camilere ve belli yerlere hasredilmiş olmadığından, bütün yeryüzü mescid sayılır. Yani eğer Allah’ın yanı sıra başkasına yalvararak dua ederseniz, onların koruması kurtarması için yalvarırsanız; onlardan meded beklerseniz vs. apaçık bir şirkin içine girmiş olursunuz. Çünkü sizi koruyacak, sizi kurtaracak, size yardım edecek sadece Allah’tır. حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله: {وأنَّ المَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أحَداً} كانت اليهود والنصارى إذا دخلوا كنائسهم وبِيَعهم أشركوا بالله، فأمر الله نبيه أن يوحِّد الله وحده (جامع البيان في تفسير القرآن – الطبري) {وَأَنَّ ٱلْمَسَاجِدَ لِلَّهِ} بنيت لذكر الله {فَلاَ تَدْعُواْ} فلا تعبدوا {مَعَ ٱللَّهِ أَحَداً} في المساجد ويقال المساجد مساجد الرجل الجبهة والركبتان واليدان والرجلان (تفسير القرآن - الفيروزابادي)  

5 Bazı müfessirler, Mescitlerden başka Kilise ve Havraların da dâhil edildiğini söylerler. Mesela Kiliselerde Hıristiyanlar, Hz. İsa’nın ve Meryem’in ve hatta azizlerin ikonları önünde ibadet ve ayin yaparlar. Bunlara da bir ikaz yapıldığını düşünürler. Hatta bazıları, Mescid’den, Kâbe’nin yani Mescid-i Harâm’ın kastedildiğini söyler. Krş. Hac, 22/40; Mü’minûn, 23/117; Furkân, 25/68; Şuarâ, 26/213; Kasas, 28/88  

(Ehl-i Beyt rivayetlerine göre “mescitler” ifadesinden maksat; secde halinde yere temas eden yedi organdır. Bu yorum esasınca ayetin manası şudur: “İnsanın bütün organlarını Allah yaratmıştır. O halde insan asla bu organlar ile Allah’tan başkasına secde etmemelidir.”)  

Mescitler ve secde edilen yerler yani mekânı ve zamanı itibarıyla her bir ibadet, tevhide kodlanmalı, her türlü şirk unsurundan uzak tutulmalıdır. Din adına herhangi bir davranış sadece Yüce Allah içinse ibadettir. İçinde aracılık barındıran eylemler ibadet adını alamaz; sahibini Allah’a yaklaştırmaz, aksine uzaklaştırır.   

1 Bu ayetin başındaki (اَنّ) tüm kıraatlerde meftuh’tur ve vav ile ilk ayete ma’tuftur. Bu ve ayetin sonundaki parantez içi ifadeler bu sebeple yapılmıştır.2 Bu sûre nâzil olduğunda Müslümanlara ait mescidler yapılmadığı için, buradaki mescidler ifâdesi; ya Mescid-i Haram’dır ya da yeryüzünde Allah’a ibâdet için yapılan tüm ibâdethanelerdir. Bazı müfessirler bunun, namazda secde edilen organlar veya yeryüzünün tamamı olduğunu da anlamışlardır.3 Tarih boyunca ve günümüzde ibâdet yerlerinin, hâkim güçler tarafından kontrol edilmesi, buraların Allah’a aidiyetini zedelemekte hattâ o güçleri, mescidlerin hâkimi haline getirmektedir. İbadethanelerini kaybedenler, dinlerini de kaybetmiş veya dinlerini hâkim güçlerin emrine sokmuş, demektir.  

14 Lafzen, “ibadet mahalleri” (mesâcid), yani ibadet eylemi.  

[5359] İttifakla bu âyet 1. âyetin başına hamledilmiştir. Parantez içi açıklamanın gerekçesi budur. [5360] Veya: “ibadetler/kulluk”; ya da “ibadet zamanları”; yahut “secde organları”. Mesâcid; hem mescid hem de mescedin çoğulu olabilir. Alternatif anlamlar, ikinci ihtimale binaendir. Burada ilk akla gelen başta Hubel olmak üzere putlarla doldurulan Kâbe’dir. Araplarda taştan putlara tapma geleneği, İsmailî Arapların düşmanları tarafından Mekke’den sürüldükleri çok eski zamanlara kadar gider. Kâbe’den ayrılmak zorunda kalan İsmaililer, giderken Kâbe’nin anısını canlı tutmak için ondan birer parça taş götürmüşler, sonraki nesiller bunları tapınılan nesnelere dönüştürmüşlerdir. [5361] Cu‘ilet liye’l-‘ardu mesciden ve tahûran (Bana yeryüzü temiz haliyle mescid kılındı) hadisine göre yeryüzünün tamamı âyetin kapsamına girer. Bu durumda anlam, “Yeryüzü Allah’a/O’na kulluğa mahsustur” olur. Hasan Basri’nin tercihi de budur.  

[*] Mescid: Allah'a secde edilen yerlere mescid denir.  

5742 This is a Makkan Surah, and Masjid must be understood, not in the later technical sense of a Mosque, but in the root meaning, of any place, or occasion of worship or humble prostration in the service of Allah, or any limbs of faculties or accessories used in such worship, e.g., hands and feet, lips and voice, understanding or organisation. A number of meanings therefore follow: (1) No place of worship whatever should be used for the worship of any other but Allah the true God. The Ka'bah was then full of idols, but the idols and their votaries were usurpers. (2) Worship should not be mixed up with vain objects, but should be reserved for the sincere service of Allah. (3) All our gifts are for Allah's service, which includes the service of His creatures, and not for our vainglory. (R).