Câsiye Sûresi 24. Ayet Meali

23. âyette anlatılan kimselerin, 24. âyetteki sözleri söyleyenlerin ateistler olması muhtemeldir.  

24.Ebu Hureyre (r.a.)`den rivayet edildiğine göre cahiliye halkı: "Bizi ölüme sürükleyen şey gece ve gündüzden (yani zamandan) başkası değildir" diyorlardı. Onların bu sözlerine karşı bu ayeti kerime indirildi.  

Bkz. 6/29  

 Dirilmeyi ve ahiret hayatını inkâr eden dehrîler (materyalistler), ölümü «dehr» denen sürekli zamana veya tabiata bağlayarak, onun dışında ve üstündeki hakîki müessiri, Allah’ı tanımadıklarını ifade ederler. Bunlara göre ölümü, gece ve gündüz, yani zaman hazırlar. Ruhları alan bir ölüm meleği yoktur. Bütün olaylar zamana dayandırılır. Ama onlar bu inancı beslerken zandan başka hiçbir delile sahip değillerdir.  

(1)“Ebedî, sermedî (dâimî), misilsiz bir cemâl (güzellik), elbette âyinedâr müştâkının (ayna gibi onun isimlerini görecek ve kendinde gösterecek hayranlarının) ebediyetini ve bekāsını ister. Hem kusursuz, ebedî bir kemâl-i san‘at (san‘attaki mükemmellik), mütefekkir dellâlının (onu düşünerek i‘lân edenin) devâmını taleb eder. Hem nihâyetsiz bir rahmet ve ihsan (merhamet ve ikrâm edicilik), muhtaç müteşekkirlerinin(minnetdârlarının) devâm-ı tena“umlarını (devamlı ni‘metlendirilmelerini) iktizâ eder (gerektirir). İşte o âyinedâr müştak, o dellâl mütefekkir, o muhtaç müteşekkir; en başta rûh-ı insânîdir (insan rûhudur). Öyle ise, ebedü’l-âbâd (sonsuzluk) yolunda; o cemâl, o kemâl, o rahmete refâkat (eşlik) edecek, bâkī kalacaktır. (...) Değil rûh-ı beşer, hattâ en basit tabakāt-ı mevcûdât (varlık tabakaları) dahi, fenâ (yok olmak) için yaratılmamışlar; bir nevi‘ bekāya mazhardırlar. Hattâ ruhsuz, ehemmiyetsiz bir çiçek dahi, vücûd-ı zâhirîden gitse (görünen vücûdu yok olsa), bin vecihle (cihetle) bir nevi‘ bekāya mazhardır (varlığı devâm eder). (...) Rûh-ı beşer, ne derece kat‘iyetle bekāya mazhar ve ebediyetle merbut (bağlı) ve sermediyetle (sonsuzlukla)alâkadar olduğunu anlamazsan, nasıl ‘Zîşuûr (şuûr sâhibi) bir insanım’ diyebilirsin?” (Sözler, 29. Söz, 191)  

[2] Yâni zamanın geçmesiyle ecelimiz gelir de ölürüz. Yoksa bizi öldüren yoktur.  

8 İslam dünyasında bu akıma, “dehriyyûn” (zamancılar/materyalistler) denir. 9 Krş. En’âm, 6/29 10 Ayete göre “dehriyyûn” adı verilen bu materyalistlerin bilgileri zandan ibarettir.  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:116, 148; Yûnus 10:36, 66; Necm 53:28.  

1 Dehr: Kur’ân’da dehr, iki âyette geçmektedir. (İnsân: 1.) âyette ki dehr, “uzun zaman” (Casiye: 24.) âyetteki dehr ise, “zamanın gelip geçmesi” anlamındadır. Dehr, bizim kullandığımız, “zaman” anlamında değildir. Çünkü zaman; şimdiye, geçmişe ve geleceğe denebilir. Dehr ise, “kesintisiz devam eden uzun zamana (âlemin ömrüne)” denir. Bu âyette işaret edilenler, cahiliyye devrindeki inkârcılar ve müşriklerdir. Zira cahiliyye devrinde, bütün hâdiseler, musibetler, gece ve gündüzden ibaret olan dehre nispet edilirdi. Bu inançtaki cahiliyye mensupları iki fırka olup, bunlardan bir fırka Allah’a inanmaz, diğeri ise her şeyi dehr’in yaptığına inanırlar, dehri yaratıcı kabul ederlerdi. Bunlar her kötülüğü dehre nispet ettiklerinden, “Dehriyye” adını almışlardır. Bu âyetteki, “ancak bizi dehr öldürür” diyenler bu gruba dâhil olanlardır ki bunlar dehre söverlerdi. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v)’in bildirdiğine göre bir kudsî hadiste Cenâb-ı Allah: “Âdemoğlu dehre söverek Bana eza verir, hâlbuki Ben dehrin yaratanıyım. Her emir Benim elimdedir, geceyi gündüzü Ben idare ederim” buyurmuştur. (Buhârî, Müslim) Yine “Sakın sizden biriniz: Vay dehre… diyerek sövmesin. Çünkü dehr ancak Allah’tır” ve “Dehre sövmeyin. Çünkü dehr ancak Allah’tır” buyurmuştur. (Buhârî, Müslim, Muvatta’) Bu hadislerdeki “dehr Allah’tır” ibaresinin anlamı: Zamanı ezelî ve ebedî kabul edip her şeyin dehr tarafından meydana getirildiğine inanan ve bu yüzden Dehriyye ismini alan, başta cahiliyye Arapları ve onların izinde giden diğer “dehrîler” (materyalistler) herhangi bir musîbete mârûz kalınca dehre söverler. Hâlbuki dehr’i ve her şeyi yaratan Allah’tır. Bu sövme, neticede Allah’a varmaktadır ve bundan dolayı dehre sövmek yasak edilmiştir. Zira Allah’ın “dehr benim” buyurması “dehrin ve her şeyin yaratıcısı benim” demektir.  

26 Yani, tesadüfen, yahut tabiatın kör güçlerinin bir ürünü olarak.  

[4488] Takdim-tehire gerek yoktur. Konuşan öznenin ilkel nihilizmi dikkate alındığında, vav’ın tefsiriyye vurgusu taşıdığı anlaşılır. Yani: Bir kez doğmuş bulununca, ister istemez zamana maruz kalarak ölüp gideriz. (31 nolu nota bkz; ayrıca krş: 78:3, not 4.) [4489] Dehr, “uzun mu uzun, hesaba gelmeyen mutlak zaman”. Bunu söyleyen Dehrî’nin zihninde “yaratılmamış ve sonradan olmayan âlemin öncesi ve sonrası olmayan ömrü”. Bu itikada Dehrîlik adı verilir. İlkel bir materyalizmdir. Bu inanca sahip olanların bir kısmı deist idiler. Bu âyetten yola çıkarak, bunu söyleyen Dehrî’nin âlemin sonsuz olduğuna ve içinde reenkarnasyon inancını barındıran ‘sonsuz döngü’ye (samsara) inandığını, yeniden dirilişi ve âhireti inkâr ettiğini anlıyoruz. Zamanı özne gören bir mantık, zamanın nesnesi olmaya kendini mahkûm etmiştir. Yani: Hayatın ölümle sonuçlanması sadece zamanın doğası gereğidir, dolayısıyla dirilmek için ölmek gibi bir ilâhî müdâhale söz konusu değildir. Zamana taptığına dair bir bilgiye sahip olmadığımız bir kısım Mekkelilerin tasavvurunda zaman, varoluşun tek makul açıklamasıdır. Materyalistin maddeye yüklediği anlamı, bu akıl zamana yükler. Bu söylemin temelinde yaratılışın tesadüf olduğu düşüncesi yatar. Bu akıl Allah’ın varlığını değil ama O’nun zamana müdahil oluşunu ifade eden rububiyyetini inkâr etmiş, onun yerine ‘mutlak’ zamanı (dehr) ikame etmiş görünmektedir. (Bu düşüncenin nüzul dönemindeki temsilcilerine dair bir açıklama bkz: 78:3, not 4.) [4490] Bu âyet mücerret inkârın içi boş önyargılara dayandığının delilidir.  

[*] Reenkarnasyon olarak bilinen,ölüp başka bir bedende tekrar hayat bulma inancında olduklarını bildirmektedirler. Allah ise onlara bu inançlarının sadece tahmin ve kurgu olduğunu bidirmektedir.  

4763 Cf. 23:37, and n. 2896. The additional touch here, "And nothing but Time can destroy us", suggests the materialist philosophy that Matter and Time are eternal backwards and forwards; and possibly also that though each individual perishes, the race lasts till Time destroys it. This is not knowledge but conjecture. Why not accept light from Him Who knows all.