Bakara Sûresi 45. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 29/45.  

[17] Huşû ve zann kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, I, 404-409.  

Bkz. 2/153, 6/72 ve namazla ilgili dipnotu, 14/7  

Sabır, insanı olgunlaştırır, geliştirir ve güçlendirir. Namaz ise, Allah’a kulluğun, teslimiyetin ve nimetlere şükrün en yüksek ifade biçimi, aktif ve düzenli bir hayatın göstergesidir. Âyette, zorluklar karşısında insanı hem ruhen hem de dış hayatta güçlü kılacak iki temel ögeden yararlanmamız tavsiye edilmektedir.  

 Âyette geçen sabırdan maksadın oruç olduğu söylenmiştir. Oruç ve namaz, imanı takviye eder, nefsin kibrini kırar, tembelliği ve uyuşukluğu giderir, zor işler karşısında insanı güçlü kılar. Taberânî’nin rivayetine göre, Resûlullah (s.a.) zor bir işle karşılaşınca hemen namaz kılardı. «Allah’a saygıdan kalbi ürperenler» diye tercüme edilen «hâşiîn» zümresine namaz kılmak, oruç tutmak, sabırlı olmak, her yerde ve her zaman gerçekleri söylemekten çekinmemek zor gelmez, zira onlar Allah sevgisi ile kalpleri dolmuş kimselerdir.  

1- Sabır; dayanma, direnme, yılgınlık ve usanç göstermeme, kararlı ve azimli olma anlamına gelmektedir. 2- Duayla. Ayette sabrettikten sonra ayrıca salâtla yani dua ile Allah'tan yardım dileme, ona sığınma istenmektedir. Dolayısıyla bu ayetteki “salât” sözcüğü ile kast edilen şey, “namaz” değil “dua”dır.  

(1)“Cenâb-ı Hakk, Hakîm ismi muktezâsı (gereği) olarak, vücûd-ı eşyâda (varlıkların yaratılmasında) bir merdivenin basamakları gibi bir tertib vaz‘ etmiş (sıra koymuş). Sabırsız adam teennî (ihtiyat) ile hareket etmediği için, basamakları ya atlar düşer veya noksan bırakır, maksud damına çıkamaz. Onun için hırs mahrûmiyete sebebdir. Sabır ise müşkilâtın anahtarıdır (zorluklardan kurtuluşa vesîledir) ki, اَلْحَر۪يصُ خَٓائِبٌ خاَسِرٌ [Hırs gösteren mahrumdur, zarardadır] اَلصَّبْرُ مِفْتاَحُ الْفَرَجِ [Sabır, ferahlığın anahtarıdır] durûb-ı emsâl (atasözü) hükmüne geçmiştir. Demek Cenâb-ı Hakk’ın inâyet ve tevfîki (yardımı ve muvaffakıyeti), sabırlı adamlar ile berâberdir.” (Mektûbât, 23. Mektûb, 106)“Âbid (ibâdet eden), namazında der: اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ [Şehâdet ederim ki Allah’dan başka ilâh yoktur!] Yani: ‘Hâlık ve Rezzâk (yaratan ve rızık veren), O’ndan başka yoktur. Zarar ve menfaat, O’nun elindedir. O, hem Hakîmdir, abes (lüzumsuz) iş yapmaz. Hem Rahîmdir, ihsânı, merhameti çoktur’ diye i‘tikād ettiğinden(inandığından), herşeyde bir hazîne-i rahmet kapısını bulur, duâ ile çalar. Hem herşeyi kendi Rabbisinin emrine musahhar (itâatkâr) görür, Rabbisine ilticâ eder (sığınır). Tevekkül ile istinâd edip her musîbete karşı tahassun eder (sığınır). Îmânı, ona bir emniyet-i tâmme (tam bir güven) verir.” (Sözler, 3. Söz, 8)  

[7] Kemal'i tevazu ile emr-i Bâri-i'ye münkat olanlar, Allah'a muti ve mütevazı olanlar.  

40 Huşû’ kelimesi, alçakgönüllülük ve tevazu haline işarettir. Cenab-ı Hak’tan yardım isteyen bir kişi, onu tevazu halinde gönülden istemelidir. Dolayısıyla ayetin anlamı burada gönülden Hakk’a bağlı olmayı, Allah karşısında kalbi ürperen olmayı, içtenlikle samimi olarak istemeyi ifade etmektedir. Huşû’ hâli aynı zamanda gönül huzurunu da ifade eder.  

Buradaki [salat] kelimesi, “yardım, destek, fedakârlık” anlamlarına gelmektedir. Benzer bir kullanım Bakara 2:153’te yer almaktadır.  

1 Sabır: Acı ve sıkıntıya katlanmak, onu savmak için dayanmak ve direnmek demektir.  

[93] Zımnen: “Direnerek ve dik durarak yardım isteyin!” Sabır “insanın nefsini dizginlemesi”, yani direniştir (Bkz: İlk geçtiği 103:3, not 8). Yılgınlık, korkaklık, çöküntü ve dert yanmanın zıddıdır (Râğıb). Salâtla üç şey de kastedilmiş olabilir: şer’î mânası olan “namaz”, sözlük mânası olan “dua”, kök mânası olan “dik duruş”. Namaz duanın canlanmasıdır, dua kulun Allah’a dayanmasıdır. Salâtın türetildiği es-salâ “bir şeyi dik tutan şey”dir. Otururken ve ayaktayken insanı dik tutan kemiklere de denir (Bkz: 87:15, not 15).  

Bütün bu emirler ve yasaklar İsrailoğullarına hitab etmekle beraber, hükmü onlara mahsus değildir. “Bunlar İslâm şeriatında da vardır. Siz de bunlara İman ve itaat ediniz!” demektir. Zira Tefsir usulündeki bir kurala göre “Sebebin hususiliği, hükmün umumiliğine mani değildir.”  

[*] Sabır: Katlanmak, göğüs germek, direnmek, dirençli olmak anlamlarına gelir.  

(28) Alçakgönüllü, saygılı; bir kul olarak Rabbinin karşısında yerini ve edebini bilen kimse.  

61 The Arabic word Sabr implies many shades of meaning, which it is impossible to comprehend in one English word. It implies (1) patience in the sense of being thorough, not hasty; (2) patient perseverance, constancy, steadfastness, firmness of purpose; (3) systematic as opposed to spasmodic or chance action; (4) a cheerful attitude of resignation and understanding in sorrow, defeat, or suffering, as opposed to murmuring or rebellion, but saved from mere passivity or listlessness, by the element of constancy or steadfastness. (Cf. 2:153-154 and nn. 157458).