Bakara Sûresi 267. Ayet Meali

267.Hakim, Tirmizi, İbnu Mace ve daha başkaları Berâ bin Azib (r.a.)`in şöyle söylediğini rivayet etmişlerdir: "Bu ayeti kerime biz ensar topluluğu hakkında inmiştir. Bizim hurma ağaçlarımız vardı. Herkes hurmasından sahip olduğu hurmanın azlığına ve çokluğuna göre bir şeyler verirdi. Pek iyiliğe düşkün olmayan bazı kimseler de vardı üzerinde iyi olmayan, bozuk hurmalar bulunan salkımları bir adama verir, kırılmış salkımları getirir (sadaka hurmaların arasına) asardı. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi.Ebu Davud, Nesai ve Hakim`in Sehl bin Huneyf`ten rivayet ettiklerine göre de bazı kimseler meyvelerinin kötülerini sadaka olarak vermek isterlerdi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Hakim`in Cabir bin Abdullah (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Resulullah (a.s.) fıtır sadakası olarak bir sa` hurma verilmesini istedi. Bir adam kötü hurmaları getirip verdi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Görüldüğü üzere birbirlerinden farklı gibi görünen bu rivayetlerin tümünde de aynı hususa işaret edilmektedir.  

1. Karşılıksız yardımda bulunun. 2. Ayette yer alan “Teyemmemu” sözcüğü, teyemmüm etmek anlamının yanı sıra belli bir kişiyi hedefleyip, başka bir şey hedeflememek anlamına da gelmektedir.  

(1)“Sadakanın şerâit-i kabûlünün (kabûl şartlarının) beşi: (...) Birinci şart, sadakaya muhtaç olmamak derecede sadaka vermek. (...) İkinci şart, Ali’den alıp Veli’ye vermek değil, belki kendi malından vermektir. (...) Üçüncü şart, minnet etmemektir. (...) Dördüncü şart, öyle adama veresin ki, nafakasına sarf etsin. Yoksa sefâhete sarf edenlere sadaka makbûl olmaz. (...) Beşinci şart, Allah nâmına vermektir. (...) Şu şartlarla berâber tevsî‘ (genişletme) de var. Yani, sadaka nasıl mal ile olur, ilim ile dahi olur. Kavil (söz) ile, fiil ile, nasîhat ile de oluyor.” (Zülfikār, 25. Söz, 7)(2)Rivâyetlere göre, Medîne’de bazı sahâbeler hurma salkımlarını getirirler, fakir ve muhtaç kimselerin alabileceği yerlere asarlardı. Bu arada bazısının da döküntü kabîlinden olan şeyleri, câiz ve mahzursuz zannederek getirmeleri üzerine, bu âyet nâzil olmuştur. (İbn-i Kesîr, c. 1, 240)  

(*) Burada infak edilecek malın keyfiyetine geçilmiş; verilenin kötü ürün ve mallardan değil iyilerinden olması emredilmiştir. Yani amaç, en değerli şeylerden infak etmenin gerekliliğine dikkat çekmektir.  

[5] Hububat, ma'adin, meyva gibi.[6] Adisinden değil, yahut helâlından, haramından değil.[7] Müsamaha ile, mübalâtsızlık ile; yahut bayia göz yumdurmadıkça, ondan fiyatını tenzil ettirmedikçe.  

173 El-Hamîd: Bütün övgülere lâyık olan, şükür ve hamdleri kabul eden.  

Bu cümle Bakara 2:177, Âl-i İmrân 3:92 ve İnsân 76:8. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Buradaki amaç, en değerli şeylerden infak etmenin gerekliliğine dikkat çekmektir. Çünkü infak aslında vermek değil, almaktır. Burada Allah için infakta bulunanlara, mahşerde bunun kat kat fazlası verilecektir.  

1 Sadakalarınızı, kazandıklarınızın temizlerinden; yani helâl olarak kazandıklarınızdan ve bunların iyi ve hoş olanlarından verin.2 Yani; hububat, meyveler, madenler, deniz mahsulleri, havadan elde edilen nîmetler ve defineler gibi yerden çıkan her şeyden ve bunların da iyilerinden, Allah yolunda harcayın.3 Yani kendinize verildiğinde alamayacağınız kadar kötü ve iğrenç şeyleri, Allah yolunda sadaka olarak sakın vermeye kalkışmayın. Rivâyetlere göre, sadaka emredildiği zaman bazı Müslümanlar, hurma salkımlarını getirirler muhtaç olanlar yesinler diye Mescide asarlardı. Bu esnada bazıları da câiz olduğu kanaatiyle döküntü, bozuk, çürük-çarık şeyleri getirirlerdi. Bu tür olaylar üzerine bu âyet nâzil oldu. Bu âyetten, her malın vacip olan vergisinin, kendi cinsinden olacağı anlaşılmaktadır. Meselâ altına altın, gümüşe gümüş, paraya para, hayvana kendi cinsinden hayvan, buğdaya buğday, arpaya arpa gibi. Ancak bunların kıymetlerini vermek mükellefin isteğine aittir. (Elmalılı)  

[503] Yukarıda, veren kimsenin durumu ele alınmıştı. Bu âyette ise, verilen kazanç ve malın durumu ele alınıyor. [504] Âyette geçen tayyibâtı “temiz ve helâl”, habîs’i de “bayağı ve haram” olarak çevirmemizin nedeni birincilerin helâl ikincilerin haram kılındığını ifade eden âyetlere dayanmaktadır (5:5 ve krş. 7:157). Zımnen: Haram, şer’an servet değildir; dolayısıyla haram kazançla yapılan hayrın hayrı olmaz. Zira haram necasete benzer: kirlenen temizlenir, fakat necasetin kendisi temizlenmez. [505] Âyet 177’de geçen ahlâkî öğüt. Zımnen: Kendine yapılmasını istemediğini başkalarına yapma!  

314 According to the English proverb "Charity covers a multitude of sins". Such a sentiment is strongly disapproved in Islam. Charity has value only if (1) something good and valuable is given, (2) which has been honourably earned or acquired by the giver, or (3) which is produced in nature and can be referred to as a bounty of Allah. (1) may include such things as are of use and value to others though they may be of less use to us or superfluous to us on account of our having acquired something more suitable for our station in life: for example, discarded clothes, or an old horse or a used motor car; but if the horse is vicious, or the car engine so far gone that it is dangerous to use, then the gift is worse than useless; it is positively harmful, and the giver is a wrongdoer. (2) applies to fraudulent company-promoters, who earn great credit by giving away in charity some of their ill-gotten gains, or to robbers (even if they call themselves by high-sounding names) who "rob Peter to pay Paul". Islam will have nothing to do with tainted property. Its economic code requires that every gain should be honest and honourable. Even "charity" would not cover or destroy the taint. (3) lays down a test in cases of a doubtful gain. Can we refer to it as a gift of Allah? Obviously the produce of honest labour or agriculture can be so referred to. In modern commerce and speculation there is much of quite the contrary character, and charity will not cover the taint. Some kinds of art, skill or talent are God-given: it is the highest kind of charity to teach them or share their product. Others are the contrary: they are bad or tainted. In the same way some professions or services may be tainted, if these tend to moral harm. 315 The preceding note tries to indicate some of the things which are bad or tainted. We should not even think of acquiring them for ourselves, soothing our conscience by the salve that we shall practise charity out of them. 316 Closed eyes imply disgust or connivance because of some feature which we would not openly acknowledge.