Bakara Sûresi 219. Ayet Meali

Bu ayet henüz içki ve kumar haram edilmeden vahyedilmiştir.  

[Not: İçki ve kumar aşamalı şekilde, Maide Suresi 90. ayetiyle kesin olarak yasaklanmıştır.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 4/43; 5/90-91; el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, 3/60-61; Tefsîru Ebussuud, 1/219.  

219.Bu ayeti kerimenin şarap ve kumarla ilgili kısmı hakkında Maide suresinin 90. ayeti kerimesinin iniş sebebi açıklanırken bilgi verilecektir.Ayetin ikinci kısmı hakkında İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre, sahabilerden bazı kimseler infak etmekle emrolununca Resulullah (a.s.)`a gelerek: "Biz bu yerine getirmekle emrolunduğumuz mallarımızdan infakta bulunma işinin nasıl bir şey olduğunu bilmiyoruz. Ondan neyi infak edeceğiz?" dediler. Bunun üzerine bu açıklama geldi.Bir başka rivayete göre de Muaz bin Cebel (r.a.) ile Sa`lebe (r.a.) Resulullah (a.s.)`a ne infak etmeleri gerektiğini sorunca böyle buyuruldu.  

[37] İçki ve kumar hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, III, 79-89.  

Bkz. 2/215Şarap (sarhoş eden içecek) haramdır. Bu, onun hiçbir faydası olmadığı anlamına da gelmez. Sarhoş edici olduğu halde bazı faydaları olan içecekler olabilir. Ancak sarhoş edici olmaları hasebiyle içilmeleri yasaklanmıştır. Kumarda bir taraf kazanırken -gerçi bu kazanmanın kimseye bir faydası olduğu görülmemiştir ama yine de kazanılmış gibi değerlendirilmektedir- diğer taraf kaybetmektedir. Dolayısıyla kumar oynamak da sarhoş eden içecekler gibi haramdır.  

Bu âyet, içki ile ilgili olarak inen ikinci âyettir. Bu konuda nazil olan ilk âyet ise Nahl sûresinin 67. âyetidir. İçki, daha sonra Nisâ sûresi, âyet: 43 ve Mâide sûresi, âyet: 90 ile tedricî olarak ve kesinlikle haram kılınmıştır.  

 Şarap haramdır. Şarabın haram olması onun hiçbir faydasının olmamasını gerektirmez. Zararı faydasından çok olduğu için haram kılınmıştır. Kumarda da kazanan taraf için zahirî bir fayda görülür, ama kaybeden taraf için büyük bir zarar vardır. Onun için kumar oynamak haram kılınmıştır.  

"Sarhoş ediciler" diye çevirdiğimiz Arapça sözcüğün kökü "hamara" olup, "örtmek" anlamına gelir. Bu kelimeyi "şarap" ve "içki" olarak çevirerek kapsamını daraltmak ne yazık ki yaygın bir hatadır. Aklı örten bütün alkollü içecekler; esrar, kokain, eroin gibi bütün uyuşturucu maddeler bu ayetteki yasağın kapsamına girer. Alkollü içeceklerin, uyuşturucuların ve kumarın toplum ve birey hayatına verdiği zarar malumdur. Bak 5:90-91. Sarhoş edici maddelerden ve kumardan para kazanmak ve neşeli vakit geçirmek yarar olarak sayılabilir. Hadis ve Sünneti Kuran'a ortak koşanlar, bu ayeti neshederek inkar ederler.  

1- Aklı örten/sarhoş edici içecekler. 2- Fal oklarıyla oynamak, kumar, at yarışı, loto, toto, piyango vb. 3- Kısmen yarardan kasıt; bu işlerin ticareti ile sarhoşluğun o anda sağladığı rahatlama, şans oyunlarında zaman zaman kazanma olabilir. Kumarın kısmen yararlı olması da kumar oynayanların kimi zaman kazanıyor olmalarıdır. Değilse bizatihi ne içkide ne de kumarda kısmen de olsa bir yarar söz konusu değildir. 4- Yardım. 5- Artanı. İhtiyacından artandan, fazla olandan uygun gördüğünü. Af etmek, bağışlamak, bırakmak, salı vermek demektir. Sahip olduğunuz malın ne kadarından vaz geçerseniz ne kadarını elinizden çıkarmak yani malın ne kadarını af etmek istiyorsanız o kadarını af edin, ihtiyacı olanlara verin. (Örneğin Af sözcüğü için 5:101'e bak.)  

(4)Bu âyet-i kerîme üzerine ashâbın çoğu şarabı terk etti. Nisâ Sûresinin 43. âyeti ile getirilen: “İçkili iken namaza yaklaşmayınız!” hükmü ile hemen hemen herkesin terk ettiği bu kötü amel, Mâide Sûresinin 90 ve 91. âyetleriyle tamâmen haram kılındı ve bundan önceki âyetler de neshedilerek hükmü kaldırıldı. (Râzî, c. 3/6, 44)(5)“Âyât-ı Kur’âniye (Kur’ân’ın âyetleri), başlarında ve âhirlerinde (sonlarında) beşeri aklına havâle eder: ‘Aklına bak!’ der, ‘Fikrine, kalbine mürâcaat et, meşveret et (danış), onunla görüş ki bu hakīkati bilesin!’ diyor.” (Mektûbât, Hutbe-i Şâmiye, 404)  

(*) … Hamr, "örtmek"anlamına gelir. Bu kelimeyi"şarap"ve"içki"olarak çevirerek kapsamını daraltmak ne yazık ki yaygın bir hatadır. Aklı örten bütün alkollü içecekler; esrar, kokain, eroin gibi bütün uyuşturucu maddeler bu ayetteki yasağın kapsamına girer. Alkollü içeceklerin, uyuşturucuların ve kumarın toplum ve birey hayatına verdiği zarar malumdur. (E. Yüksel Meal Açıklaması) Ayrıca bu ayetin Maide-90-91.ayetlerle neshi asla söz konusu değil, çünkü burada içki ve kumarda büyük bir günah olduğu açıkça söylenmiştir. Büyük günah ise, zaten haramdır, yani içki ve kumar zaten bu ayetle büyük günah/haram sayılmıştır. Maide-90-91. ayetlerde ise bunların haram oluşunun nedenleri, bunlardan kaçınmasının gerekliliği dile getirilerek Bakara-219. ayetteki hüküm pekiştirilmiştir. Bakara sûresi 219. ayette içki ve kumarda büyük bir günah olduğuna dair vurgu yapılmak suretiyle Nisa 43.ve Maide-90-91. ayetler inmeden önce de hem içkinin hem de kumarın büyük bir günah/haram olduğu anlaşılmaktadır, çünkü büyük günah haram demektir. Ayrıca Mekke döneminde inen A’raf-33. ayetle de günah olan her şey zaten haram kılınmıştır. Yani Maide-90-91. ayetler inmeden önce de Bakara- 219. ayette günah ismiyle içki ve kumar haram sayılmıştır. Bu nedenle Bakara-219 ile Nisa-43.ayetlerin ne nesihleri söz konusudur ne de içki tedrici olarak haram kılınmıştır. Bir de eğer içkinin haram kılınışı tedrici ise, kumarın haram oluşu da tedrici olması gerekir. Çünkü hem Bakara-219 hem de Maide-90-91. ayetlerde içki ile kumar birlikte zikredilmiştir! Hâlbuki hiçbir kimse kumar da içki gibi tedrici olarak haram kılınmıştır demiyor. Not: (تبين)’’tebyin’’açıklamak değildir. Açıklamak (تفصيل)’’ tafsil’’dir. Tebyin ‘’anlatmak, bildirmek ve okumak’’ gibi anlamlara gelir. Bkz: (قاموس عربي - تركي) (جامع البيان في تفسير القرآن – الطبري ) يعني: القرآن {لِتُبَيّنَ لِلنَّاسِ} لتقرأ للناس {مَا نُزّلَ إِلَيْهِمْ} أي: ما أمروا به في الكتاب) {لِتُبَـيِّنَ للنَّاسِ} يقول: لتعرفهم ما أنزل إلـيهم من ذلك (بحر العلوم – السمرقندي) وقوله {لتبين} يحتمل أن يريد لتبين بسردك نص القرآن ما نزل،( المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز) الأعراف 33، والآية مكية حرم فيها الإثم صريحاً، وفي الخمر إثم غير أنه لم يبين أن الإثم ما هو وأن في الخمر إثماً كبيراً قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق ).ثم نزلت آية البقرة أعني قوله تعالى { ويسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما } وهذه الآية قبل آية النساء وتشتمل الآية على التحريم لدلالتها القطعية على الإثم في الخمر { فيهما إثم كبير } وتقدم نزول آية الأعراف المكية الصريحة في تحريم الإث وقال بعضهم: في هذه الآية (اليقرة - 219 ) ما دل على تحريم الخمر لأنه قال فيهما) ، اثم) وقد حرم الإثم في آية أخرى، وهو قوله عز وجل  

[6] Yahut kalbe güç gelmeyen, ihtiyacattan artan, ehlüayale ait nafakadan fazla kalan, teberruan olan.  

142 El-Afv, kelimesini, ihtiyaç fazlası olarak tercüme edenler de vardır. Semantik olarak kişinin malından bağışlayabildiğidir. İsterse birazını, isterse tamamını verir. Yani biz ona gönlünden kopan diyoruz.  

Buradaki [ism] kelimesi A‘râf 7:33 gereği “haram” demektir. İçkinin de kumarın da haram olduğunu bildiren ilk hüküm ayeti budur.,Ayette infaka konu olan [el-‘afv] kelimesi sahibinin affedilmesine vesile olacak, uğruna vazgeçebileceği değerdeki şeylerdir. “Affetmek” kelimesi alacaklı olduğu herhangi bir konuda hakkından feragat etmek anlamına geldiği için buradaki amaç, insanın infak edeceği şeylerin aslında en zor zamanda vazgeçebileceği nitelikte olduğunu göstermektir. Bu kelime rahat zamanda vazgeçilebilecek şeyden ziyade en sıkıntılı zamanda vazgeçilebilecek miktardır. Bu kelimeyi “ihtiyaç fazlası” şeklinde yorumlamak asıl amacı ortaya koymamaktadır. Bu konuda Bakara 2:177, 275, Âl-i İmrân 3:92 ve İnsan 76:8. ayetlerde de benzer mesajlar yer almaktadır.  

1 Hamr: Kök anlamıyla “örtmek” mânâsına mastardır. Aklı bürüyüp örtmesi sebebiyle, çiğ üzüm şırasından, hurma, buğday, arpa ve darıdan yapılan ve içeni sarhoş eden içkiye denilir ki bunun Türkçe karşılığı “şarap”tır. Bu, özel anlamıdır. Ancak hamr, bir de genel olarak aklı örten şey anlamında kullanılır ki, bu durumda aklı örten içki ve uyuşturucu madde çeşitlerinin tamamı buna dâhil olur. İbnu Ömer’in rivayetine göre şarap haram kılındığı zamanda hamr, üzüm, hurma, buğday, arpa ve darıdan mayalanma (fermantasyon) yolu ile yapılırdı. Buna binaen İmam Malik, İmam Şafi’î ve birçok ulema, Kur’an’daki hamr’ın genel manasıyla sarhoşluk veren şey demek olduğuna, her nevi sarhoşluk veren içeceklerin Kur’an ile aynen haram kılındığına ve her birinin yalnız sarhoşluk derecesinin değil, katrelerinin bile kullanılmasının ve alınıp-satıl-masının asla caiz olamayacağına hükmetmişlerdir. Fakat İmam Ebu Hanife ile Ashap ve tabiînden birçok ulema, “hamr” kelimesinin esas manasının, şarap olduğundan Kur’an ile liaynihi haram olanın şarap olduğu ve diğer müskiratın aynen değil sarhoşluk vermelerinden dolayı haram oldukları kanaatine varmışlardır. Şarabın katrelerinin bile kullanılmasının ve alınıp-satılmasının asla caiz olamayacağına, diğer müskiratın kullanılmasının haram, alınıp-satılmasının ise caiz olabileceğine hükmetmişlerdir.2 Bu âyet, içki hakkında nâzil olan (Nahl: 67.) âyetten sonra, içkinin zararından açıkça bahseden ilk âyettir. Daha sonra nâzil olan (Nisâ: 43.) âyetle birlikte bu âyet, (Mâide: 90-91.) âyetlerle metni Kur’anda kalmakla birlikte nesh edilmiştir. Konu ile ilgili açıklama için Bk. (Mâide: 90-91)3 Yani malınızın ihtiyacınızdan fazlasını, verdiğiniz zaman size kolay gelenini, vermesi sizin gönlünüze zor gelmeyenini… (Kurtubî)  

204 Lafzen, “günah”, yahut günah işlemeye teşvik eden herhangi bir şey. Bazı klasik müfessirlerin (mesela Râzî) işaret ettikleri gibi, ism terimi burada menâfi‘ (“faydalar”) teriminin karşıtı olarak kullanılmıştır; bundan dolayı en doğrusu “kötülük” olarak çevrilebilir.205 Lafzen, “onların kötülüğü faydasından daha büyüktür”. Sarhoş edici şeylerin ve şans oyunlarının kesin olarak yasaklanması konusunda bkz. 5:90-91 ve ilgili dipnotları.  

[415] Cahiliye Arapları içki ve kumar meclislerini aynı zamanda fakir fukaraya ikram ve “meysir” adı verilen ve âyette yasaklanan kumar çeşidini fakirlere yardım için bir yol olarak görürlerdi. Veresiye bir deve alınıp, oklar çekilerek kumar oynanır, kaybedenler devenin bedelini öder; kazananlar ise etlerini orada bulunanlara bağışlarlardı. Kur’an, bu masum yüzlü kumarı dahi yasaklamıştır; çünkü zararları faydasından çoktur. Yardımın daha meşru yolları vardır. Buradaki infak için 3. âyetin notuna bkz.  

Sarhoş edici içkilerle kumar hakkında açık yasaklama bu âyetle başlamıştır. Daha sonra sarhoşken namaz kılma yasaklanmış (4,43), nihaî olarak da kayıtsız olarak haram kılınmıştır (5,90-91).  

[1] İnfâkda isrâf veyâ buhl câiz değildir. Bir kimse sadaka ve infâk ideceğim diye kendisinin ve ehl-i 'iyâlinin muhtâc oldığı şeyi virmekle sevâb kazanmaz. Çünki Cenâb-ı Hak infâkı fazla mala tahsîs buyurdı. Rasûlullah efendimiz bütün malını tasadduk itmek isteyenleri men' ider ve sonra nâsdan dilenerek geçinmek doğrı olmadığını söylerdi.  

[*] Ayetteki İsm (إِثْم) , kişiyi sevaptan yani iyiliklerden ve doğal yapısından uzaklaştıran davranış anlamındadır (Müfredât). Hamr ve kumar kişiyi Kur'an'dan, namazdan (Maide 5/91) ve doğal yapısından büyük ölçüde uzaklaştırır. [*] İçkiden ve kumardan kazanç elde edilebilir, ama bunların zararı, faydasından büyüktür. [*] Âyetteki "afv"العفو, sözü hem zekât verecek kişinin durumunu hem zekât malının özelliğini ifade eder.  

(107) Âyet, içki ve kumarın yarar ve zararını karşılaştırarak, hükmün buna göre verileceğini bildirmekte ve her ikisinin de haram kılınacağının işaretini vermektedir. 5:90-91’e bakınız.(108) Sadaka, bağış yapanı bağışa muhtaç hale getirmemelidir. Sahip olduğu bütün malı bağışlamak isteyen kimsenin bu bağışını kabul etmeyen Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: "Sizden birisi elinde avucunda ne varsa getirip ‘Bu sadakadır’ diyor, sonra da insanlardan yardım bekliyor. Sadaka, insanı ihtiyaç içinde bırakmayan şeydir.” (Dârimî, Zekât: 25.) Bir başka hadiste de Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Ey Âdemoğlu, ihtiyacından fazlasını vermen senin için hayır, tutman ise şerdir. İhtiyacın kadarını elinde tutmaktan dolayı kınanmazsın. Verirken, geçindirmekle yükümlü olduklarından başla. Veren el, alan elden hayırlıdır.”(Müslim, Zekât: 97.)  

240 Wine: Khamr. literally understood to mean the fermented juice of the grape; applied by analogy to all fermented liquor, and by further analogy to any intoxicating liquor or drug. There may possibly be some benefit in it, but the harm is greater than the benefit, especially if we look at it from a social as well as an individual point of view. ( Cf. 5:90-91). 241 Gambling: maysir. literally, a means of getting something too easily, getting a profit without working for it; hence gambling. That is the principle on which gambling is prohibited. The form most familiar to the Arabs was gambling by casting lots by means of arrows, on the principle of a lottery: the arrows were marked and served the same purpose as a modern lottery ticket. Something, e.g., the carcass of a slaughtered animal, was divided into unequal parts. The marked arrows were drawn from a bag. Some were blank and those who drew them got nothing. Others indicated prizes, which were big or small. Whether you got a big share or a small share, or nothing, depended on pure luck, unless there was fraud also on the part of some persons concerned. The principle on which the objection is based is: that, even if there is no fraud, you gain what you have not earned, or lose on a mere chance. Dice and wagering are rightly held to be within the definition of gambling. (R). 242 Hoarding is no use either to ourselves, or to any one else. We should use the wealth we need; any superfluities we must spend in good works or in charity.