Bakara Sûresi 124. Ayet Meali

Hz. İbrahîm'in sınandığı sözler, oğlunun kesilme emridir diyenler bulunmuş, 37. âyette, Âdem Peygamberin bellediği sözler olduğunu söyleyenler de olmuştur (Mecma-ül Beyan, 1. 84-85).  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 3/67-68; 6/161; 14/40; 16/120-123; 22/78; 37/113.  

Bu ayet, Hz. İbrahim’in soyundan gelmeleri sebebiyle “Allah’ın seçilmiş kulları” olduklarını iddia eden İsrailoğullarının bu iddiasını reddeder ve ayrıca Hz. İbrahim’in de Allah katındaki makamının, biyolojik anlamda onun soyundan gelenlere kendininkiyle benzer bir konum kazandırmayacağını da açıkça ifade ediyor.  

124-126 Bu iki ayetin ilkinde İbrahim yanlış eklemede, ikincisinde ise yanlış çıkarmada bulunuyor. Bu çarpıcı diyalogta iki önemli konu öğretiliyor.  

1- Takdir edilmiş hükümler. Sorumluluk ve yerine getirilmesi gereken görevler.  

[6] İmam reis, mükteda bih demektir. Ehl-i tahkikin beyanına göre imamdan maksat Nebidir.[7] Bâzı zürriyetimi de imam yap demektir. «Zürriyetimden ne olur?» mânâsı da anlaşılabilir.[8] İmamet, rahmet, taat.  

(Ayette imamet makamının da tıpkı risalet makamı gibi insanların seçmesi esasına dayanmadığı, bu makamın Allah’ın elinde olduğu, Allah’ın bu makamı dilediğine verdiği ve hayatları boyunca bir an olsun (puta taparak) kendisi ve (zulmederek) diğerleri hakkında haksızlık edenlerin asla imamet makamına nail olamayacağı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca Menakıb-i Ali bin Ebi Talib s.276 ve Şevahid’ut Tenzil c.1 s.92’de Abdullah b. Mes’ud’tan naklen ayetin tevilinde Hz. Resulullah’ın şöyle buyurduğu rivayet edilir: “Yüce Allah beni peygamber, Ali’yi ise vasi (benden sonraki imam) olarak seçti.”)  

1 Yani, bana vereceğin nîmeti, imameti ve Peygamberliği onlara da ver diye duâ etti. Ancak, “hepsine” demedi. Ayrıca bu âyet, zâlimlerin imamete ehil olmadığına ve zâlim önderlerin başkanlıktan indirilmelerinin vacip olacağına da delil olabilir.  

100 Klasik müfessirler, bu buyrukların (kelimât, lafzî anlamı “kelimeler”) neler oldukları konusunda birçok spekülasyona başvurmuşlardır. Ancak Kur’an onları belirlemediği için, burada kasdedilenin, sadece Hz. İbrahim’in Allah’tan aldığı her buyruğa tam bir teslimiyet içinde uyması olduğunu kabul etmek zorundayız.101 Bu pasaj, önceki iki ayet ile bağlantılı olarak okunduğunda, Allah tarafından “insanların önderi” kılınan Hz. İbrahim’in soyundan gelmeleri sebebiyle “Allah’ın seçilmiş halkı” olduklarına inanan İsrailoğulları’nın bu iddiasını reddeder. Kur’an, Hz. İbrahim’in yüce konumunun, fiziksel olarak o’nun soyundan gelenlere ve hele onların içindeki günahkarlara kendiliğinden benzer bir konum kazandırmayacağını açıklığa kavuşturur.  

[238] Sözün Hz. İbrahim’e getirilmesi, Yahudileşen İsrâiloğullarına ata olarak Yakub’da kalmayıp iki kuşak daha geriye giderek İbrahim’e kadar uzanmalarını öğütlemek içindir. Eğer oraya varırlarsa kutsal ırkçılık yaparak yeni rasulü reddetme gerekçeleri yok olacak, Hz. İbrahim’de birleşen iki soyun da birbirine üstünlük iddiasının temeli kalmayacaktı. [239] Lafzen: “Kelimeler”. Hz. İbrahim’i insanlığa önder yapan ibtilâ kelimâtın kök mânasında saklıdır. K-l-m kökünden türeyen tüm Arapça kelimeler “güç ve şiddet” ortak anlamına sahiptir (İbn Cinnî, el-Hasâis I, 13 vd). Buradan yola çıkarak Hz. İbrahim’in sınandığı kelimatın katlanılması güç, insanı şiddetle sarsan imtihanlar olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bunlar ateş, hicret ve kurban olarak sıralanabilir. [240] İbtelâ, Kur’an’da 4 yerde kullanılmış (33:11; 89:15, 16), tümünde de ağır imtihan ve sınama anlamı öne çıkarılmıştır. Allah’ın kulunu ibtilâ etmesi varlıkla olabileceği gibi yoklukla, sevinçle olabileceği gibi hüzünle, vererek olabileceği gibi alarak da gerçekleşebilir. [241] Bu âyetin ilk muhatabı olan Allah Rasûlü için taşıdığı mâna elbette çok farklıdır. Maddede ve mânada atası olan Hz. İbrahim’in adım adım izini takip eden Rasulullah, Mekke’de çektiği sıkıntı ve ödediği ağır bedelin ardından tıpkı İbrahim gibi insanlığa önder ve örnek seçilmiştir. İlginçtir ki Kur’an’da yalnızca iki insan için “güzel örnek” ifadesi yer alır: Biri Hz. İbrahim, diğeri de Hz. Muhammed’dir (60:4; 33:21). [242] “Neslimden de” ifadesini bazı müfessirler soru olarak algılamışlarsa da, cümlenin yapısı hem duaya hem de soruya elverişlidir. Biz aslındaki bu çift boyutlu anlamı tercümede de muhafaza etmeyi yeğledik. [243] Zımnen: Kendisine kötülük eden biri, insanlara önderlik ve yöneticilik yapmaya lâyık değildir. Çünkü kendisine kötülük eden başkalarına haydi haydi kötülük eder. Değilse, tarihte nice zalimler yöneticilik ve önderlik makamını lâyık olmadıkları hâlde gasbetmişlerdir. Âyetteki “ahd”i âhirete dair yorumlayanlar da olmuştur. Ne var ki bu ahdin, öncelikle dünyada gerçekleştiği âyetten açıkça anlaşılmaktadır. Bu âyetteki “söz” ile 40. âyetteki “Allah’ın sözü” arasında bir sebep sonuç ilişkisi vardır.  

(Siz Hz. Musa devrinde başlangıçta zalim değildiniz. Aksine, İbrahim soyundan gelenler içinde belki en mazlumları idiniz, bundan dolayı uzun süre nübüvvet ve imamete nail olmuş bir ümmet olarak alemlere üstün tutuldunuz. Fakat o altın buzağıya tapma olayından itibaren zulme başladınız, gitgide bütün harekatınızda bu zulüm nihayet kavminizin genel karakteri haline geldi, artık bundan sonra imamet İsrailoğullarından çıktı ve İbrahim zürriyetinin öbür koluna geçti. Siz Tevrat’ın verdiği haber gereğince bir Son Peygamberin geleceğinden şüphe etmez ve onunla büyük fetihler yapacağınıza inanırken, bugün gönderilmiş olan son peygamberi Hz. Muhammed Mustafa'yı "Bu bizden, İsrailoğullarından değil" diyerek kıskançlık yüzünden inkara kalkışıyorsunuz. Oysa o, bir bakıma sizden değil ise de, diğer bakımdan sizden sayılır, sizin gibi zulüm damgası yememiş bir koldan, İbrahim zürriyetindendir.)  

[2] Bu âyet-i kerîme zâlimin imâmete nâil olamayacağına delâlet ider.  

[*] "Sizin için İbrahim'de ve onunla beraber olanlarda güzel bir örnek vardır. Onlar toplumlarına şöyle demişlerdi: "Biz hem sizden hem de Allah ile aranıza koyarak kulluk ettiklerinizden uzağız. Sizi tanımıyoruz. Bir tek Allah'a inanıp güvenmenize kadar bizimle sizin aranızda ebedi düşmanlık ve kin başgöstermiştir." (Mümtahine 60/4)  

123 Kalimat literally "words": here used in the sense of Allah's Will or Decree or Purpose. This verse may be taken to be the sum of the verses following. In everything Abraham fulfilled Allah's wish: he purified Allah's house; he built the sacred refuge of the Ka'bah; he submitted his will to Allah's, and thus became the type of Islam. He was promised the leadership of the world; he pleaded for his progeny, and his prayer was granted, with the limitation that if his progeny was false to Allah, Allah's promise did not reach the people who proved themselves false. 124 Imam: the primary sense is that of being foremost: hence it may mean: (1) leader in religion; (2) leader in congregational prayer; (3) model, pattern, example; (4) a book of guidance and instruction ( 11:17 ); (5) a book of evidence or record (36:12). Here, meanings 1 and 3 are implied. In 9:12 the word is applied to leaders of Unbelief or Blasphemy.