Asr Sûresi 1. Ayet Meali

Âyetteki "asr" sözü, zamana delâlet eder. İbn-i Abbas, Kelbi, Cubâi, bu fikri kabul etmişlerdir. Zaman, bütün olayları gösterdiği için büyük bir öğüttür, öğütçüdür, terbiyecidir âdeta. İkindi vaktidir diyenler de vardır.  

[804] ‘Asr sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 333; 341.  

 Mehmet Âkif’in sûreyle ilgili bir manzumesi şöyledir: Hâlikın nâ-mütenâhî adı var en başı «Hak» Ne büyük şey kul için hakkı tutup kaldırmak Hani ashâb-ı kirâm ayrılalım derlerken Mutlaka sûre-i ve’l-asr’ı okurmuş bu neden? Çünkü meknûn o büyük sûrede esrâr-ı felâh Başta iman-ı hakîkî geliyor sonra salâh Sonra hak sonra sebât: İşte kuzum insanlık Dördü birleşti mi yoktur sana hüsrân artık.  

Yeminlerin amacı için bak 89:5.  

1- Asr, sözcük olarak -isim ve mastar olarak- zaman, çağ, yüzyıl, ikindi vakti, kabile, tutuklamak, menetmek gibi anlamlara gelmektedir.  

(1)Âlimlerimiz Asr’dan murâdın, ya uzun ve ibretlerle dolu bir süreyi ifâde eden zaman dilimi veya günlük işlerin artık netîcelendiği ve âdetâ âhir zamânı andıran ikindi vakti ya da o vakitte edâ edilen ikindi namazı veya asır denince hemen akla gelen asr-ı saâdet olduğu husûsunda farklı görüşlere sâhibdirler. (Celâleyn Şerhi, c. 8, 397)  

(*) Bize göre bunlar içinde sûrenin içeriğine ve mesajına en uygun düşeni “mutlak zaman” anlamıdır. Buna göre sûrenin başında zamana yemin edilerek onun insan hayatındaki yerine ve önemine dikkat çekilmiştir. Çünkü zaman, kendisi zaman üstü olan Allah Teâlâ’nın yaratma, yönetme, yok etme, rızık verme, alçaltma, yüceltme gibi kendi varlığını ve sonsuz kudretini gösteren fiillerinin tecelli ettiği bir varlık şartı olması yanında, insan bakımından da hayatını içinde geçirdiği ve her türlü eylemlerini gerçekleştirebildiği bir imkân ve fırsatlar alanıdır. Yüce Allah böyle kıymetli bir gerçeklik ve imkân üzerine yemin ederek zamanın önemine dikkat çekmiş; onu iyi değerlendirmeyen insanın sonunun, 2. âyetteki deyimiyle “hüsran” (ziyan) olacağını hatırlatmıştır. (Tefsir (Kur’an Yolu) Burada Allah zamana yemin etmektedir. Allah’ın bir şeye yemin etmesi, o şeyin önemine vurgu yapmak ve daha sonra gelen şeye dikkat çekmek içindir. Zaman kişinin en değerli varlığıdır. Boşuna geçen her zaman, telafisi imkânsız bir kayıptır. Zamanın iyi şeylerle geçirilmesi için elden gelen her iyi şey yapılmalıdır.  

[1] Medine'de veya Mekke'de nâzil olmuş (3) âyettir.[2] Acayip ve garip gösteren zaman hakkı için veya ikindi namazı hakkı için.  

1 İçinde bulunduğumuz çağın veya yaşadığımız zamanın önemine vurgu yapılmaktadır. İnsan zamanı boşa geçirmemelidir. Aksi takdirde bir sonraki ayete göre zarardadır. Sûrenin bütünü içinde konuyu ele alırsak, sûrede dört ilkeye vurgu yapılmaktadır. 1- Zaman, 2- Salih amel yani iyi ve yararlı işler yapmak. Herkesin istifade edebileceği kalıcı eserler bırakmak. 3- Hakkı tavsiye etmek, yani adaleti her yerde uygulamak. Çünkü adaletin hedefi hakkın tecellisidir. Hak aynı zamanda gerçek ve hakikat demektir. Doğruluk ve dürüstlükten ayrılmamak ve bunu etrafımızdakilere de tavsiye etmek. 4- Sabrı tavsiye etmek. Sabr, eli kolu bağlı oturmak ve beklemek demek değildir. Sabr, göğüs germek, olaylara ve musibetlere karşı direnmektir. Müslüman pasif değil, aktiftir. Bunu hayatında gerçekleştirdiği gibi, çevresine de tavsiye etmelidir. Şayet bu dört ilke yerine getirilmezse işte o zaman insan zarar ve ziyandadır. Ayetin mesajı budur.  

(Asr kelimesi; yüzyıl, ikindi vakti, meyve türü şeyleri sıkmak, Hz. Peygamber veya Hz. Mehdi’nin altın çağı, insanın hayatında ortaya çıkan zorluklar, varlık âleminin usaresi olan kâmil insan gibi manalara gelir. “Asr”a yemin ile söze başladığı için bu adı almıştır. İnşirah suresinden sonra Mekke’de nazil olmuştur ve 3 ayettir. Surede kurtuluşun imana, iyi işler yapmaya hakkı ve sabrı tavsiye etmeye bağlı olduğu anlatılmıştır)  

Mekke döneminin henüz başlarında, İnşirah sûresinden sonra indirilmiştir. Adını, birinci ayetinde geçen “el-Asr: Çağ, devir, asır, tarih, zaman” kelimesinden almıştır. 3 ayettir.  

1 Asr lügatte: gündüz-gece, öğleden sonra, ikindi vakti, içerisinde bulunulan zaman, yüz senelik zaman dilimi, insan toplumu, aşiret ve yağmur, anlamlarına gelir. Mastar olarak da: hapsetmek, yasaklamak, vergi vermek, sıkıp suyunu çıkarmak manalarına gelir. Dilimizde “asr” mutlak zaman ve özellikle içinde bulunulan zaman ve yüz senelik bir zaman manalarında yaygın olmuştur. Tefsirciler asr’a: İkindi namazı, ikindi vakti, dehr (âlemin varlığının başlangıcından sona ermesine kadar olan müddet yani tüm zaman), nübüvvet asrı (yani Hz. Muhammed’in asrı) anlamları da vermişlerdir. Asr burada: İkindi namazı, ikindi vakti, yüz yıl, Muhammed (s.a.v)’in yaşadığı asr-ı saadet (ahir zaman) anlamlarına gelebilir. Bunlardan en belirgini asr-ı saadettir. Allah bu âyetle: “Ey Muhammed! Her manasıyla asra ve özellikle tüm zamanların ikindisi olan senin asrına, ahir zamana yemin olsun.” demek istemiş olabilir. En doğrusunu Allah bilir.  

1 ‘Asr terimi, ölçülebilir, birbirini izleyen devrelerden oluşan “zaman”ı gösterir (dehr ise, başı ve sonu olmayan, “sınırsız zaman”ı, yani “mutlak zaman”ı anlatır). Bu nedenle ‘asr, zamanın akıp gidişini, yeniden, bir daha yakalanamayacak olan zaman kavramını içerir.  

[5878] Veya el-insândaki el’i “cins” için sayarak: “(İnsan türünün) hasılat zamanı”; veya “insanlığın ikindisi olan şu son çağ”; ya da “(Son vahye mazhar olan) âhir zaman”. ‘Asr, “sıkıp suyunu/özünü çıkarıp posasını atmak” kök anlamından türetilmiştir. İnsanın kalitesini ortaya çıkardığı için üç neslin ömrü olan yüz yıla ‘asr denilir. Gündüzün hasılat vakti olduğu için ikindiye ‘asr denilir (Krş: 12:36, 49; 78:14; 2:266). Hayatın sıkılıp özünün posasından ayrıldığı zamanı ifade eder. Bu da Hesap Günü’ne tekabül eder. Zaman öyle büyük bir nimettir ki, cennet o varsa kazanılır. Mü’minin görevi zamana ait olmak değil, zamana sahip olmaktır. Zamana sahip olmayan, nimete nail olamaz.  

(Çünkü insanın sermayesi ömrüdür, insan onu Rabbinin dilediği gibi harcasaydı hiçbir zarara düşmezdi. Çünkü o, insanın kendi mülkü değil Allah Teâlâ’nın mülkü olup, Onun adına güzel tasarruf ederek karından istifade etmesi için insana sınırlı ve hesaplı bir şekilde verilmiş emanet sermaye kabilindendir. İnsanın bütün istifadesi, onun harcama ve alış-verişinden hâsıl olacak kara bağlıdır! Nitekim "İnsan için çalışmasından başka bir şey yoktur” (Necm/39) ve "Herkes kendi kazancına bağlıdır." (Tur/21) buyurulmuştur)  

'Asr: Çağ, insanın ortalama ömrü, uzun zaman, peygamberlik çağı, ikindi namazı anlamlarına gelir. Âyette bu anlamlar muhtemel bulunmakla beraber, daha ziyade inanıp güzel işler yapan, hakkı ve sabrı tavsiye edenler dışındaki insanların, ömürlerini boşa geçirdikleri teması işlendiği için burada 'asr ile insan ömrünün kasdedildiği kanısındayız.  

(1) Zaman. Yahut ikindi vakti veya ikindi namazı. Yahut Peygamberimizin zamanı: Asr-ı Saadet.  

6262 Al 'Asr may mean: (1) Time through the Ages, or long periods, in which case it comes near to the abstract idea of Time, Dahr, which was sometimes deified by the Pagan Arabs (see Introduction to S. 76.); (2) or the late afternoon, from which the 'Asr canonical prayer takes its name (see n. 271 to 2:238). A mystic use of both these ideas is understood here. An appeal is made to Time as one of the creations of Allah, of which everyone knows something but of which no one can fully explain the exact significance. Time searches out and destroys everything material. No one in secular literature has expressed the tyranny of "never-resting Time" better than Shakespeare in his Sonnets. For example, see Sonnets 5 ("never-resting Time"), 12 ("Nothing 'gainst Time's scythe can make defense"), and 64 ("When I have seen by Time's fell hand defaced, the rich proud cost of outworn buried age"). If we merely run a race against Time, we shall lose. It is the spiritual part of us that conquers Time. See verse 3 below. For the "afternoon" idea see next note.