Tekâsur Sûresi 8. Ayet Meali

[803] Tekâsür sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 329.  

1- Size verilen nimetlerden.  

(*) Çoğaltma tutkusuna kapılanlar, hakîkati inkâr edilmeyecek olan ölüm konusunda bile yakîn hasıl edemeyecek kadar meşgûldürler. Hayatı aynelyakîn okuyamamak lütfedilen nimetlerin hesabını verememektir. Ayrıca bazı rivayetlerde ‘’Ümmetimden bir kısım hesapsız ve sorgusuz cennete girecektir.’’ şeklindeki hadisin bu ayette aykırı olduğundan uydurma olduğu kesindir.  

6 Kaynaklarda geçen bir hadise göre, Hz. Peygamber, “İki nimet vardır ki, insanların çoğu bunları değerlendirmekte aldanmıştır: sağlık ve boş vakit.” (Buharî, Rikâk, 1; Tirmizî, Zühd, 1; İbn Mâce, Zühd, 15)  

(Şüphesiz bu nimetlerin en önemlisi de Resulullah’ın sapmamak için ümmetine tavsiye ettiği Kur’an ve Ehl-i Beyt nimetidir. Nitekim Mecme’ul Beyan’da yer aldığına göre İmam Sadık (a.s) bu ayette geçen nimetin Ehl-i Beyt olduğunu ifade etmiştir. Hatta Tefsir-i Bürhan’da yer alan kimi rivayetlerde ise Allah’ın insana verdiği bir yiyeceği sormaktan çok daha yüce olduğu belirtilmiş ve ayette geçen nimetten maksadın Ehl-i Beyt nimeti olduğu önemle vurgulanmıştır.)  

1 Bir gece Peygamber Efendimiz dışarıya çıktığında, Ebû Bekir ve Ömer (r.a)’ya rastladı ve onlara: “Sizi bu saatte evlerinizden çıkaran nedir?” diye sordu. Onlar da: “açlık, Ey Allah’ın Rasûlü!” dediler. Peygamberimiz de: “nefsim kudretinde olan Allah’a yemin ederim ki beni de sizi dışarıya çıkaran çıkardı.” dedi. Sonra: “haydi kalkın” buyurdu. Beraberce Ensar’dan bir zatın evine gittiler, fakat o, evinde yoktu. Eşi: “buyurun” dedi. Peygamberimiz: “falanca nerede?” deyince kadın: “bize tatlı su getirmeye gitti” dedi. Derken o şahıs geldi, Peygamberi ve iki arkadaşını evinde görünce: “bu gün benden daha iyi misafiri olan kimse yok” dedi. Gidip bir hurma dalı getirerek, “buyurun” dedi ve hemen bıçağa sarılınca Peygamber Efendimiz: “sakın sağmal bir hayvan kesme” buyurdu. O, onlara bir koyun kesti. O koyundan ve o hurmadan beraberce yediler, tatlı sudan içtiler ve doydular. Peygamberimiz, Ebû Bekir ve Ömer’e: “nefsim kudretinde olan Allah’a yemin ederim ki, kıyamet günü bu nîmetlerden kesinlikle hesaba çekileceksiniz.” buyurdu. (Müslim, Tirmizî, Ebû Davûd, Neseî, İbnu Mâce)2 Yani; o nîmetleri nasıl elde ettiğinizden, şükrünü eda edip-etmediğinizden… gibi.  

[5877] Zımnen: Geçici nimetleri biriktirme tutkusuyla oyalanmak sizi gerçek nimeti görür gibi inanmaktan uzaklaştırdığı için de iş işten geçmiş olacak. Na‘im kelimesi, ni‘met, ni‘am, en‘um, ni‘amâ ve ni‘immâ kelimelerinin aksine, Kur’an’da geçtiği 15 yerde tartışmasız “âhiret nimeti” için kullanılır. Bu âyeti bu kurallı kullanımın bir istisnası saymak Kur’an’ın üslubuyla bağdaşmayacaktır. ‘An edatı, nesnesinden “vazgeçip yüzçevirmeyi” ifade eder. Çevirimizin gerekçeleri bunlardır.  

(Acaba nimetlerden sorguya çekilme sadece kâfirler için midir yoksa genel midir? Râzî bu konuda şu açıklamalarda bulunmaktadır: "Doğru olan, nimetlerden sorulmanın; gerek lüzumlu olanlar ve gerek olmayanlar hepsinden, mümine ve kâfire genel olmasıdır. Çünkü Allah Teâlâ'nın lütfettiği şeylerin hepsi onun isyanına değil, itaatine sarf edilmek vaciptir. O halde soru hepsini kapsar. Bunu, rivayet olunan şu nebevi Hadis de te'kid eder. Kıyâmet gününde dört şeyden sorgulanmadıkça, kulun ayakları kımıldamaz; ömründen, onu ne ile yok etti? Gençliğinden, onu nerede çürüttü? Malından, onu nereden kazandı? ve nereye sarf etti? İlminden, onunla ne yaptı? ki Peygamber [s.a.s]in bu zikrettiklerinde her nimet dahil olur. Fakat kâfire olan soru, azarlama sorusudur, çünkü o şükrü terk etmiştir. Mümine olan soru ise şereflendirme sorusudur, çünkü o şükür ve itaat etmiştir" Elmalılı da, açıklamasına şöyle devam etmektedir! "Bunun özeti, burada sorumluluğun mânası, her nimetin iyi veya kötü kullanılmasına, yerine sarf edilip edilmediğine göre sevap ve ceza gerektirmesi mânasına, borçlanmanın hükmü olan sorumluluk demek olur. Bu sorumluluk ise gerek kâfir, gerek mümin her mükellef içindir kuşkusuz. Görevini yerine getirmeyip nimeti kötüye kullanan ceza için sorumlu, görevini güzel yapanlar da ecir ve sevap ile ödüllendirilmek için sorumludurlar. Mevlana da; (Dekuki hikayesinde) yukarda zikredilen Hadis'in manasını genişleterek namaza uygulamakta ve müminleri, namaz esnasında Rablerinin kendilerine ihsân buyurmuş olduğu sonsuz nimetleri göz ardı etmemeleri hususunda şöyle uyarmaktadır: "Allah" diyen Hakk'ın kurbanı olur Ey oğul, Tekbirin anlamı budur "Allahu ekber" der kurbanı kesen Namaza dururken nefsini kes sen Beden İsmail'dir, cansa Halil'dir Can, ten üzerine getirir Tekbir ''Bismillah" deyince nefs olur kurban Beden şehvetlerden kurtulur o an Mahşerdeki gibi kurulur saflar Sonunda verilir cezalar aflar Haşredilmiş gibi kullar el bağlar Ayakta durarak af diler ağlar Hak der ki: "Vermiştim bir ömür sana Kulum ne kazandın gel göster Bana Ne işle erdirdin ömrünü sona Gücünü sarf ettin boş şey uğruna Gözünün nurunu tükenmez sandın Söyle beş duygunu nerde kullandın Manevi kudretten yoksun da kaldın Şu fâni dünyadan ne satın aldın Bel ve kazma gibi, verdim el ayak Onları ne yolda kullandın.. bir bak!" Hakk'ın huzurundan sorular gelir Sorular çok kula ıztırap verir Utanç duyan kulun yüzü kızarır Ayakta duramaz ruku'a varır Ruku'da yalvarır Hakk’tan af diler "Noksan sıfatlardan münezzehsin" der Hakk der ki: Ey kulum kalk da ruku'dan Sorduğum şeylere cevap ver hem-an Kul konuşmak ister doğrulur bir an Fakat yere düşer, bulamaz derman Hakk'tan ferman gelir, kula şöyle der Başını kaldır da bana cevap ver Kul doğrulmak ister, fakat utanır Yüzünün üstüne tekrar kapanır Hakk der ki: "Bak da gör, ne imiş mahşer Yaptığın her şeyin hesabını ver!" Allah'tan gelen bu heybetli hitap Bırakır çok kulu âciz ve bîtap Dermansız kalan kul, diz üstü çöker Cenab-ı Hak ise: Haydi söyle der Sana nimet verdim, şükrettin mi sen Sermaye vermiştim, kâr ettin mi sen O kul selam verir, sağına bakar Tüm Peygamberlerden bir yardım arar Nebi'ler der: Çok geç bu af dileyiş Dünyada yaptın mı, hiç hayırlı iş Vaktinde ötmeyen horoz gibisin Bizi rahat bırak, bahtsız kişisin Kul, sonra başını çevirir sola Ki göçmüş, hısmından bir yardım ola Hısmı der ki: "Olmaz, sen yalvar Hakka Baş vurma biz gibi, aciz bir halk’a Kul, her iki yönden umudu keser Gönlünde amansız bir korku eser Boynunu bükerek huzura varır Ellerini açar, Hakk'a yalvarır Ey oğul namaz bu.. işarete bak Anla ki kıyâmet nasıl kopacak Kuş gibi gafletle baş vurma yere Namaz yumurtası civcivler vere  

Zübeyr (r.a) Hz. Peygambere: “Bize hangi nimetler sorulacak: Bütün yiyeceğimiz iki kara şeyden (hurma ve sudan) ibaret. Kılıçlarımız ise her zaman yanımızda (sürekli tehlike içindeyiz) diye sorunca O: “Haberiniz olsun ki ileride, nail olacağınız birçok nimetler olacaktır” buyurdu.  

(1) Peygamberimiz buyuruyor ki: “Kıyamet gününde kula nimetlerden sorulacak olan ilk sual, ‘Bedenine sağlık vermedik mi, sana soğuk su içirmedik mi?’ olacaktır.” (Tirmizî, Tefsir 102:5.)  

6261 We shall be questioned, i.e., we shall be held responsible for every kind of joy we indulge in; whether it was false pride or delight in things of no value, or things evil, or the enjoyment of things legitimate-the last, to see whether we kept this within reasonable bounds.