A'râf Sûresi 73. Ayet Meali

Semûd kavmi, Ad kavminden sonra hüküm süren bir kavimdir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 11/64; 17/59; 26/155; 54/27-28.  

Bkz. 11/64, 17/59, 26/155, 54/27-28Semud kavmi, Ad kavminden az bir zaman sonra gelmiş ve Ad kavminin topraklarına sahip olmuş saygın bir toplumdur. Öyle ki; eski Yunan ve Rum tarihçileri de Semud halkından bahsederler. Söylendiğine göre; Kuzeybatı Arabistan’da Hicr denilen bölgede yaşamış bu insanlar, Salih Peygamberden bir mucize isteyerek: “Eğer sen gerçekten peygambersen bizim için Allah’tan dişi bir deve iste” dediler. Salih peygamber de dua etti ve Kamer suresinin 54/27. ayetinde ifade buyrulduğu gibi Allah da onlara dişi bir deve gönderdi. Bu mucize karşısında inananlar olduysa da Hakkı inkâra şartlanmış olanlar inanmadılar. Hz. Salih deveye dokunmamalarını istedi ama onlar inadına deveyi ayaklarını keserek öldürdüler. Hz. Salih’in Kur’an’da muhtelif yerlerde sözü geçen bu sahipsiz hayvana kavminin iyi davranması yönündeki özel ısrarı; zayıf durumda olan herkese kaba kuvvet kullanan despot ve bozguncu kavminin kalplerinin yumuşaması, küstahlıklarının azalması yönünde bir gayreti olduğunu göstermektedir.  

 Semûd Kavmi’ne kardeşleri Salih (a.s.) peygamber olarak gönderilince, dediler ki: «Eğer sen hakikaten bir peygamber isen dua et de şu taşın içinden bir dişi deve çıksın. O zaman senin peygamber olduğuna inanırız.» Hz. Salih de dua etti, o taşdan istedikleri gibi bir deve çıkıverdi. Bu mucizeyi görenlerden bir kısmı ona iman etti, diğerleri ise kâfirliklerinde devam ettiler. Hz. Salih kavminden, deveye dokunmamalarını, devenin serbestçe yeyip-içip dolaşmasını istediği halde onlar deveyi, ayaklarını keserek öldürdüler. Bunun üzerine Salih Peygamber bulunduğu bölgeden hicret etti, kavmi ise şiddetli bir deprem ile helâk oldu.  

* Bu kardeşlik soy veya kavmiyet kardeşliğidir. Din kardeşliği değildir.  

1- Herhangi bir kimseye ait olmayan, toplumun ortak malı olan. Sahibi toplum olan, deve. 2- Göstergedir.  

(*) “Dişi deve” günümüzün modern deyimi ile “kamuya ait bir mal”dır. Yani sahibi toplum olan, toplumun ortak malıdır. Diğer bir ifade ile ihtiyaç sahiplerinin yararına sunulan bir imkândır. Böyle olunca da dokunulmazdır. Bu, sembolik bir örnekleme de olabilir. Kimsesizlerin, yoksulların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla oluşturulan yardım imkânlarının korunması ve gözetilmesi, gelir kaynaklarının güvence altına alınmasının gereği anlatılmak istenmektedir. (E. Aktaş Meal Açıklaması) Not: İsrailyatlarla dolu bazı tefsirlerde bu devenin bir mucize olarak bir kayadan çıktığı şeklindeki açıklamaları ne Kur’an’a ne de sahih bir sünnete dayanır. Yani bunun aslı ve astarı yoktur. Ayrıca bu deveye ’’nakatullahi’’ Allah’ın devesi denildiğine göre bunun sahibi bilinmediği ve bu nedenle kamuya ait bir deve olduğu anlaşılmaktadır. (الله اعلم)  

23 Kur’an semantiğine göre, bir şeyin Allah’a nispet edilmesi onun kamuya ait olduğunu gösterir. Allah’ın devesi tabiri, kamuya ait bir deve, yani kamu malıdır. İyi korunması ve bakılması gerekir. Ayette kamuya ait bir mala tecavüz etmenin cezasının cehennem olduğuna vurgu vardır. Kur’an’a evrensel bakış veya “nass mana” dediğimiz anlam işte böyle anlamlardır.  

[Nâkatullâh] ifadesi “Allah’ın devesi” demektir. Hayvan haklarını ve kamu hakkını temsil etmektedir. Ayette bir delil olarak bahsedilen bu özel deveye tabiatta beslenirken hiçbir şekilde dokunulmaması, aksi takdirde korkunç bir azabın gelebileceği haber verilmektedir.,Benzer mesaj: Hûd 11:64.  

1 Semûd Kavmi: Salih (a.s.)’ın peygamber olarak gönderildiği, Hicaz ile Suriye arasında (Medâin-i Sâlih veya Hicr denilen) Vadi’l-Kura’da yaşamış olan, eski bir Arap kabilesidir. Kur’an-ı Kerim’de bu kabilenin ismi yirmi altı yerde geçmektedir. Semûd kavmi, Ad kavminden sonra Allah’a isyan edip, küfre saparak, putlara tapmaya başlamış, ancak peygamberleri Salih (a.s.)’a kavmin ezilenlerinden az bir topluluk îman etmişti. Bu toplum, dünyevî makam ve zenginliklerinden ve sanatı putlaştırmalarından dolayı kendilerinin, diğer insanlardan üstün olduklarını zannediyorlardı. Bunlar kayaları oyarak mükemmel evler inşa ediyorlardı. (Bu toplum helak olmasına rağmen evleri hala sağlam bir vaziyette durmaktadır. Bazıları Ürdün sınırları içerisindeki “Petra” denilen yerin Semud kavminin şehirleri olduğunu söylese de bu doğru değildir.) Salih (a.s.)’dan bir mûcize istediler ve “Ey Salih! Bize şu kayadan bir deve çıkar. Eğer bunu yaparsan sana iman edeceğiz” dediler. Allah onlara mûcize olarak kayanın içerisinden yarattığı bir deveyi gönderdi ve içme suyunun mûcize deve ile insanlar arasında nöbetleşe kullanılacağını, bildirdi. Semud kavminin Salih (a.s)’ın davetine duydukları düşmanlık ve kinleri artınca, deveyi öldürmeyi planladılar. Salih (a.s), gördükleri mucizeye rağmen iman etmekten kaçınan kavmine eğer böyle bir iş yaparlarsa helâk edilecekleri uyarısında bulundu. Ancak onlar, onun bütün uyarılarına kulak tıkayarak deveyi kestiler. Bunun üzerine Rableri günahları yüzünden onları kırıp geçirerek yerle bir etti’ (Şems: 14). (Kamer: 28) Salih (a.s.) ve beraberinde bulunan mü’minleri Allah bu azaptan korudu. 2 Bk. (Hûd: 64, Şuara: 155, Şems: 13)  

56 Semûd’lu Nebatî (Nabataean) kabilesi, önceki satırlarda sözü geçen ‘Âd kavmi soyundan gelmektedir ve bu yüzden olacak, İslam öncesi Arap şiirinde çoğu zaman kendilerinden “ikinci ‘Âd” olarak söz edilmektedir. Arap kaynakları dışında, “Arap menşeli olmayan bir seri eski kaynak da Semûd isminin ve Semûd toplumunun tarihsel varlığını doğrulamaktadır. M.Ö. 715 yılına ait Sargon kitabesi, Semûd halkından Âsurlular’ın egemenliği altındaki doğu ve orta Arabistan toplumlarından biri olarak söz eder. Keza, Aristo, Ptolemy ve Pliny’nin Thamudaei (Semûdiye) ve Thamudenes (Semûdlular)dan bahsettiğini görüyoruz” (Encyclopaedia of Islam IV, 736). Kur’an’ın anlattığı dönemde, Semûd kavmi Hicaz’ın kuzey ucunda, Suriye sınırına yakın bir yerde meskundular. Onlara atfedilen kaya yazıtlarına Hicr bölgesine dağılmış olarak hâlâ rastlanmaktadır. ‘Âd kavmine mensup Hûd ve 85-93. ayetlerde sözü edilen Şuayb peygamber için olduğu gibi, burada Salih peygamber için de bir mensubiyet belirtmek üzere “kardeşleri” tabiri kullanılıyor.57 Müfessirler, bu dişi devenin mucizevî bir yapıda olduğunu belirten çeşitli menkıbeler anlatmaktadırlar. Bu tür menkıbeleri ne Kur’an, ne de sahih hiçbir Hadis doğrulamadığı için, bunların birtakım duyarlı Müslümanları hayal ürünü düşünce ve anlayışlara sevk eden, ayetteki nâkatullâh (Allah’ın dişi devesi) tabirinden türetildiğine hükmetmemiz gerekir. Oysa Reşid Rıza’nın (Menâr VIII, 502) belirttiği gibi bu tür fantastik düşüncelere yol açan eğer devenin Allah’a izafe edilmesi ise, aslında bu, sadece sözü geçen hayvanın herhangi bir kişiye ait olmadığına ve dolayısıyla bütün bir toplumun onu korumakla yükümlü olduğuna işaret içindir; nitekim, aynı ayette “Allah’ın arzı” şeklinde benzer bir deyim daha vardır ki bu da her şeyin Allah’a ait olduğunu ifade içindir. Hz. Salih’in Kur’an’da muhtelif yerlerde sözü geçen bu sahipsiz hayvana iyi davranılması yönündeki özel ısrarı, müteakip ayetlerin de gösterdiği gibi, zayıf gördüğü herkese, her varlığa karşı kaba ve küstah davranmakta kendilerine gurur payı çıkaran ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak kötülüğü yayan bu kavmin kaba kuvvete dayanan tahakkümüne yönelmiştir. Başka bir ifadeyle, bu savunmasız hayvana karşı seçecekleri davranış tarzı, onların kalplerinin değişmesine bir “işaret” yahut (54:27’de açıklandığı gibi) “onlar için bir imtihan” olacaktı.  

[1208] ‘Âd ve Semûd’un birlikte anılmasıyla ilgili bkz: 89:6, not 9. [1209] “Allah’ın devesi”, âyetin devamındaki “Allah’ın arzı” veya “Allah’ın evi” ile aynı vurguya sahiptir. Esasen özel mülkiyet olmayıp kamu malı olduğunu gösterir. Bu uygulamanın cahiliyye Mekke’sinde nasıl bir sahte kutsallık icadına dönüştüğü Mâide 103’te dile getirilmiştir (5:103’ün notuna bkz). Bu devenin bir sınav nesnesi kılınması ile ilgili bkz: 54:27.  

Semud, Âd kavminden sonra Arabistan’da en yaygın halktır. Eski Arap şiirinde olduğu gibi, Eski Yunan ve Rum tarihçi ve coğrafyacıları da Semud halkından bahsederler. Bu kavim kuzeybatı Arabistan’da Hicr denilen bölgede otururdu. Başkentleri şimdi, Medayin Salih adı ile anılmaktadır. Bu halkın tepelerde oydukları taş evler, bu güne bile ulaşmıştır. Kur’ân’ın geldiği sırada Mekkeliler Şam’a ticaret için giderken, Hicr kalıntılarının yanından geçiyorlardı. Bir defasında Hz. Peygamber (a.s.) ashabı ile oradan geçerken: “Burası Allah’ın gazabı ile helâk olan bir halkın diyarı idi. Siz de buradan tiksinerek geçin. Burası eğlenecek değil, hüzünlenecek bir yerdir.” deyip oradan çabuk ayrılmayı tavsiye etmiştir.  

1043 The Thamud people were the successors to the culture and civilisation of the 'Ad people, for whom see n. 1040 and 7:65 above. They were cousins to the 'Ad, apparently a younger branch of the same race. Their story also belongs to Arabian tradition, according to which their eponymous ancestor Thamud was a son of 'Abir {a brother of Aram ), the son of Sam, the son of Noah. Their seat was in the northwest corner of Arabia (Arabia Petraea), between Madman and Syria . It included both rocky country (hijr, 15:80), and the spacious fertile valley (Wadi) and plains country of Qura, which begins just north of the City of Madinah and was traversed by the Hijaz Railway. When the Prophet in the 9th year of the Hijrah led his expedition to Tabuk (about 400 miles north of Madinah) against the Roman forces, on a reported Roman invasion from Syria , he and his men came across the archaeological remains of Thamud. The recently excavated rock city of Petra , near Ma'an, may go back to Thamud, though its architecture has many features connecting it with Egyptian and Graeco-Roman culture overlaying what is called by European writers Nabataean culture. Who were the Nabataeans? They were an old Arab tribe which played a considerable part in history after they came into conflict with Antigonus 1 in 312 B.C. Their capital was Petra , but they extended their territory right up to the Euphrates . In 85 B.C. they were lords of Damascus under their king Haritha (Aretas of Roman history). For some time they were allies of the Roman Empire and held the Red Sea littoral. The Emperor Trajan reduced them and annexed their territory in A.C. 105. The Nabataeans succeeded Thamud of Arabian tradition. Thamud are mentioned by name in an inscription of the Assyrian King Sargon, dated 715 B.C., as a people of Eastern and Central Arabia (Encyclopedia, of Islam). See also Appendix VII to S. 26. With the advance of material civilisation, Thamud people became godless and arrogant, and were destroyed by an earthquake. Their prophet and warner was Salih, and the crisis in their history is connected with the story of a wonderful shecamel: see next note. 1044 The story of this wonderful she-camel, that was a sign Lo the Thamud, is variously told in tradition. We need not follow the various versions in the traditional story. What we are told in the Qur'an is: that (1) she was a Sign or Symbol, which the Prophet Salih, used for a warning to the haughty oppressors of the poor; (2) there was scarcity of water, and the arrogant or privileged classes tried to prevent the access of the poor or their cattle to the springs, while Salih intervened on their behalf (26:155, 54:28); (3) like water, pasture was considered a free gift of nature, in this spacious earth of Allah (7:73), but the arrogant ones tried to monopolise the pasture also; (4) this particular she-camel was made a test case (54:27) to see if the arrogant ones would come to reason; (5) the arrogant ones, instead of yielding to the reasonable rights of the people, hamstrung the poor shecamel and slew her, probably secretly (91:14, 54:29); the cup of their iniquities was full, and the Thamud people were destroyed by a dreadful earthquake, which threw them prone on the ground and buried them with their houses and their fine buildings.