A'râf Sûresi 17. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 34/20-21; bk. ed-Dürrü’l-Mensûr, 5/269.  

(1)Şeytanın hîleleri hakkında bakınız; (Sözler, 21. Söz, 96-100; Lem‘alar, 13. Lem‘a, 71-91)  

(*) Şeytan insanları, dinî ve dünyevî bakımdan en doğru ve en güzel yaşayış tarzı demek olan “sırât-ı müstakîm”den elbette saptıracağım demiş; Allah ise bu şekilde kötü niyet taşıyan ve kötü planlar peşinde olan şeytanı “yerilmiş ve kovulmuş” bir mahlûk sayarak bulunduğu makamdan uzaklaştırmıştır. Bu durum, İblîs’in Allah’a isyan etmesinin bir sonucu olduğu kadar, insanları kıskanıp onlar hakkında kötü emeller beslemesinin de bir cezasıdır. Nitekim buradaki âyetlerde şeytanın kovulduğuna ilişkin buyruk da iki defa zikredilmiştir. Şu hâlde insanları kıskanıp onlar hakkında zararlı fikirler taşımak, huzur ve mutluluklarını bozacak planlar peşinde olmak şeytanî bir niyet ve davranış olup Allah katında çok ağır cezaî sonuçlar doğuracaktır. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri)  

[2] Rahmetine nâil etmediğinden dolayı.[3] Orada onları müslüman olmaktan alıkoyacağım.[4] Dört taraftan geleceğim. Yani elimden geldiği kadar yoldan çıkarmaya çalışacağım.  

1 İblis bu sözleri, “Doğrusu îman edenlerin dışındakiler, İblise uyarak, onun (insanları saptıracağı) hakkındaki zannını doğrulamış oldular.” (Sebe’: 20) ayetinin delâletine göre zan olarak söylemiş ve insanların içerisinden birçoklarının şer için müsait olduğunu ve onlardan da kendisi gibi şeytanlaşanların olacağını görmüştü. Yani iblisin, “kendi gücüyle insanları saptırabileceği” zandan başka bir şey değildir. Zîrâ İblisin Allah’a, “Sonra önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından onlara sokulacağım ve Sen, çoğunu şükredenlerden, bulamayacaksın.” demesi, sadece bu şeytanlaşmaya müsait olanlar içindir. Yani; gerçek Müslümanların dışındakiler, tamamen iblise uydular veya onlar da şeytanlaştılar. Böylece de iblis bu saptırma işini kendi gücüyle yaptığını zannetti.  

12 Lafzen, “ellerinin arasından ve arkalarından” şeklindedir. Bu deyimsel ifade ve bizim verdiğimiz karşılık için bkz. 2:255’deki benzer cümle. “O, insanların apaçık önlerinde olanı da bilir, onlardan gizli tutulanı da.” -Hemen sonra gelen “Onların sağlarından ve sollarından …” ifadesi “her yönden ve mümkün olan her vesileyle, her vasıtayla” anlamına gelir.  

[1165] Lafzen: “..ellerinin arasından/önlerinden ve arkalarından, sağlarından ve de sollarından”. Min beyni eydihim ibaresi bu bağlamda “açıktan, göz göre göre, doğrudan”, min halfihim ibaresi de bunun karşıtı olarak “gizli, sinsice, dolaylı yoldan” anlamına gelir (Râğıb). İblis’in “sağlardan ve sollardan sokulmasının” doğruya en yakın anlamı Taberî’nin de tercihi olan yukarıdaki anlam gibi görünüyor. Âyette üst ve alt cihetlerin anılmamış olması, İblis’in şeytanî becerisine rağmen atlatılabilir ve savuşturulabilir olduğuna delâlet eder.  

(Böylece o, Ademoğullarına karşı düşmanlığını açığa vurdu ve bunu bir temenni olarak ileri sürdü, nitekim Sebe suresinin 20. ayetinde: "Şüphesiz iblis', onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı" buyurulmuştur.)  

1002 The assault of evil is from all sides. It takes advantage of every weak point, and sometimes even our good and generous sympathies are used to decoy us into the snares of evil. Man has every reason to be grateful to Allah for all His loving care and yet man in his folly forgets his gratitude and does the very opposite of what he should do (Cf. 17:61-65).