A'râf Sûresi 143. Ayet Meali

İbn-i Abbas, Rabbinin nuru dağa tecelli edince, Hasen de vahyi tecelli edince demişlerdir.  

[Not: Bu ayet, "Allah’ı görmenin imkânsızlığını" değil; bu yüce fazilet ve lezzete ancak çok çetin bir nefsi cihadla varılan manevi olgunluk sonucunda ve cennet ortamında ulaşılacağına işaret sayılmıştır.]  

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/153; 12/100; 17/107, 109; 19/58; 32/15; 38/24.  

[139] Allah’ın görülemeyeceği ve sübhân oluşu hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 308-310.  

Allah’ın dağa tecellisi, O’nun kudret ve yüceliğinin izlerinin dağ üzerinde açığa çıkması demektir.  

 Hz. Musa, Yüce Allah’ın dünyada görülemeyeceğini bildiği halde kendisindeki şiddetli iştiyak sebebiyle Allah’a böyle bir niyazda bulundu. Çünkü o, Allah’ın sözlerini duyunca adeta kendinin dünyada olduğunu unutmuş, ahiret ve cennet hayatına kavuştuğunu zannetmişti.  

Cennet halkı Tanrı'yı görecek. 39:69; 75:23, 89:22.  

* “Zelle”; Peygamberlerden bir kasıt olmaksızın, unutarak ya da yanılarak meydana gelen, evlayı terk kabilinden, makamlarına uygun düşmeyen söz veya davranış. Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar. * Ru’yetullah: Müslümanların, âhirette, keyfiyetsiz olarak Allah Teâlâ’nın yüce zâtını görmesidir. Ehl-i Sünnet ve’l-Cemâat’in itikâdı odur ki: Mü’minler, Rabbu’l-Âlemîn’i âhirette keyfiyetsiz (cisimlere ait herhangi bir vasıfla olmaksızın ve zaman ve mekândan münezzeh) olarak göreceklerdir. Konu ile ilgili olarak Kâf suresi 35. âyet-i kerîmeye bakınız.  

1- 6/En'am Suresi, 103: “Gözler O'nu göremez, O ise gözleri görür…”  

(3)“Şu fıkra (bahis) ile Tûr-i Sinâ’daki münâcât-ı Mûseviyede (Mûsâ Aleyhisselâm’ın duâsında)vukū‘ bulan (meydana gelen) tecelliye-i celâliye (celâl tecellîsi) heybetinden koca dağ parçalanıp dağılması ve o haşyetten (korku verici hâlden) taşların etrâfa yuvarlanması olan vâkıa-yı meşhûreyi ihtâr ile (meşhur hâdiseyi hatırlatmakla) şöyle bir ma‘nâyı ders veriyor ki: ‘Ey Kavm-i Mûsâ! Nasıl, Allah’dan korkmuyorsunuz? Hâlbuki taşlardan ibâret olan dağlar, O’nun haşyetinden ezilip dağılıyor ve sizden ahz-ı mîsâk (söz almak) için üstünüzde Cebel-i Tûr’u (Tûr Dağı’nı) tuttuğunu, hem taleb-i rü’yet(Allah’ı görmek istemesi) hâdisesinde dağın parçalanmasını bilip ve gördüğünüz hâlde, ne cesâretle onun haşyetinden titremeyip, kalbinizi katılık ve kasâvette bulunduruyorsunuz?’ ” (Zülfikār, 25. Söz, 76)  

(*) Allah’ın tecellisi, kudret ve yüceliğinin izlerinin dağ üzerinde açığa çıkmasıdır. İbn Abbas ve Hasan Basri’ye göre de kimse Allah’ı göremez. والمعنى في قوله تعالى: كلمه أي: خلق له إدراكا سمع به الكلام القائم بالذات القديم الذي هو صفة ذات (تفسير ابن عطية) والمعنى فلما ظهر ربه للجبل جعله دكا ، وقيل : المتجلي هو أمره وقدرته ، قاله قطرب وغيره (فتح القدير) قال سبحانك : أنزهك مما لا يجوز عليك من الرؤية وغيرها تبت إليك : من طلب الرؤية وأنا أول المؤمنين : بأنك لست بمرئي ولا مدرك بشيء من الحواس (تفسير الكشاف ) .وأنا أول المؤمنين فيه قولان: أحدهما: أول المؤمنين بأنه لا يراك شيء من خلقك ، قاله ابن عباس ، والحسن (تفسير الماوردي)  

Bu cümlede Yüce Allah’ın asla ve asla görülemeyeceği ifade edilmektedir. Yüce Allah’ın görülmesi için O’nun kendini göstereceğini söylemesi gerekirdi. Bu noktada herhangi bir ayet yoktur. Benzer mesaj: En‘âm 6:103.,Hz. Musa’nın dile getirdiği “ben, inananların evveliyim/ilkiyim” ifadesi, onun kendisine gelen mesajlara ilk inanan olduğunu gösterdiği gibi, inananların öncüsü olduğunu da gösterir.  

1 Len Terânî: (لن تراني) Hz. Mûsâ (a.s)’ın Cenâb-ı Hakk’ı görme talebine Allah tarafından; “Sen Beni asla göremeyeceksin” anlamında verilen cevaptır. Bu âyeti sûfîler, “sıfat tecellisine mazhar olduktan sonra Hz. Mûsâ (a.s)’ın Cenâb-ı Hakk’ı zât tecellisine mazhar olmayı talep ettiği” şeklinde yorumlamışlardır. Allah bu imkânsızlığı bildirmek için Mûsâ’ya, “Ben görülmem” demeyip, “Sen Beni asla göremeyeceksin” demiştir. Sûfîlere göre “len terânî” ifadesi aslında, “Sende ikilik hali bulundukça beni göremezsin” anlamına gelir. Allah’ın tecellî suretiyle dağı paramparça etmesi ve Mûsâ’nın kendinden geçmesi ise ikilikten kurtularak zât tecellisine mazhar olduğunu gösterir. Zât tecellisinde tecelli olunan kişinin izâfî varlığı damlanın denize karışması gibi zât-ı ilâhî denizinde mahv olması sonucunda gören, görülen ve görme eylemi aynı şey sayılır ve idrak edilemeyecek başka çeşit bir rü’yet hâsıl olur, şeklinde yorumlayarak vahdet-i vücud felsefesi mantığına ulaşmışlardır. Bu ise, esas itibariyle küfürden başka bir şey değildir. Seyyid Nigârî, “Terk-i variyyet ile söylesen erinî erinî / Len terânî demez ol yâr hüveydâ görünür” (Eğer varlığını terk ederek bana görün, bana görün desen, o sevgili sen Beni asla göremeyeceksin demez hemen görünürdü.) Yunus Emre de; “Îsâ gibi yeri koyup gökleri seyrân eylerem / Mûsâ-yı dîdâr olmuşam ben len terânî neylerem” (İsa gibi yeryüzünü değil gökleri seyrederim, Allah’ı gören Musa olmuşum “len teranî” ifadesi benim umurumda değil) diyerek sufi mantığın Müslümanları hangi küfür noktasına getirdiğini açıkça göstermişlerdir.2 Yani: “Sen, Beni asla göremeyeceksin. Fakat dağa bak, eğer o yerinde durabilirse, sen Beni görürsün.” sözüne…  

105 Lafzen, “İşte ondan sonra (sevfe) Beni görürsün”. Bu söz, kuruluşu itibariyle Arapça’da bir imkansızlığı, olamayacak olanı (yani, insanın Allah’ı görmesinin mümkün olamayacağını) dile getirdiği için ifadenin lafzî çevirisi maksadı tam karşılayacak gibi görünmüyor.106 Hz. Musa zaten inanan biri olduğuna göre, o’nun bu sözü, sadece Allah’ın varlığına olan inancını değil, fakat daha çok, Allah’ın insan tarafından görülemezliği konusunda vardığı inancı dile getiriyor (İbni ‘Abbas’tan rivayetle ibni Kesîr).  

[1256] Mîkâtın hem zaman hem de mekân ismi olmasından hareketle bu anlamı tercih ettik. [1257] Hz. Musa’nın bu itirafı zaten inandığı Allah’ın varlığı ve birliğine ilişkin değil, O’nun insan tarafından görülemez ve insanla doğrudan konuşmaktan berî ve münezzeh oluşunadır. Bu tecrübe konusunda Hz. Musa’nın bir ilki temsil ettiği elbette tartışılamaz.  

Hz. Mûsâ (a.s.), Allah’ın kelamını işitip onun şevk ve neşesiyle içinde, Rabbini görme iştiyakı uyandı. Allah Teâlâ dünya gözü ile Zatını göremeyeceğini bildirdi. Cennetliklerin Allah’ı görmek şerefine erecekleri âyet ve hadislerle sabittir (75,22-23). “Şüphe yok ki siz şu dolunayı gördüğünüz gibi, Rabbinizi de göreceksiniz.”  

(18) Duyu ve yeteneklerimizin belirli bir kapasitesi vardır. Gözlerimiz de elektromanyetik tayftan belirli bir bölgeye ait ışımayı, yani gün ışığı dediğimiz radyasyon cinsini çözümleyecek şekilde yaratılmıştır. Bu sınırlar içinde bile belirli bir şiddetin yukarısı gözümüzün kapasitesini aşar, hattâ körlük tehlikesi oluşturur: gündüzün ortasında güneşe çıplak gözle bakmak gibi. Allah’ın yarattıklarından orta çapta bir yıldızın nuru karşısında eriyen gözler, herşeyi ve her nuru yaratanı nasıl görebilir, o nur karşısında hangi dağ yerinde durabilir? 6:103 ile ilgili dipnotuna da bakınız.  

1102 Even the best of us may be betrayed into overweening confidence or spiritual ambition not yet justified by the stage we have reached. Moses had already seen part of the glory of Allah in his Radiant White Hand, that shone with the glory of Divine light (7:108, n. 1076). But he was still in the flesh, and the mission to his people was to begin after the Covenant of Sinai. It was premature of him to ask to see Allah. 1103 But Allah-the Cherisher of all His creatures-treats even our improper requests with mercy, compassion, and understanding. Even the reflected glory of Allah is too great for the grosser substance of matter. The peak on which it shone became as powder before the ineffable glory, and Moses could only live by being taken out of his bodily senses. When he recovered from his swoon, he saw the true position, and the distance between our grosser bodily senses and the true splendour of Allah's glory. He at once turned in penitence to Allah, and confessed his faith. Having been blinded by the excessive Glory, he could not see with the physical eye. But he could get a glimpse of the reality through faith, and he hastened to proclaim his faith, (Cf. 59:21). (R). 1104 "First to believe." Cf, the expression "first of those who bow to Allah in Islam" in 6:14 and 6:163. "First" means here not the first in time, but most zealous in faith. It has the intensive and not the comparative meaning.