A'râf Sûresi 138. Ayet Meali

Ayetin hemen ilk cümlesindeki; “İsrailoğullarını denizden geçirdik” ifadesi, “İsrailoğullarına özgürlük ve zulümden kurtuluş gibi lütufların ihsan edildiğini” gösteriyor. Her türlü sosyal ve siyasi nimetlerin başlangıcını oluşturan “denizden geçme” hadisesi Allah’ın yardımıyla Hz. Musa’nın bir mucizesi olarak gerçekleşiyor. Fakat İsrailoğulları yine de puta tapan ve Amalikalılar olduğu söylenen bir topluluğu görünce onlara özenerek Hz. Musa’dan kendilerine de bir put yapmasını istiyorlar. Demek onca ilahi desteğe ve mucizeye rağmen puta tapma geleneğinin etkisi hala üzerlerinde ve Allah’a olan imanları bu geleneği yıkacak güce tam ulaşamamış.  

 İsrailoğulları denizi geçtikten sonra buzağıya tapan Amalika kavmine rastladılar, kendi peygamberlerinden, onların tanrıları gibi bir tanrı yapmasını istediler. Hz. Musa onların teklifini reddetti ve onları cehaletle suçladı.  

(*) Ayetin hemen ilk cümlesindeki; “İsrailoğullarını denizden geçirdik” ifadesi, “İsrailoğullarına özgürlük ve zulümden kurtuluş gibi lütufların ihsan edildiğini” gösteriyor. Her türlü sosyal ve siyasi nimetlerin başlangıcını oluşturan “denizden geçme” hadisesi Allah’ın yardımıyla Hz. Musa’nın bir mucizesi olarak gerçekleşiyor. İsrailoğulları yine de puta tapan ve Amalikalılar olduğu söylenen bir topluluğu görünce onlara özenerek Hz. Musa’dan kendilerine de bir put yapmasını istiyorlar. Demek onca ilahi destek ve mucizeye rağmen puta tapma geleneğinin hala etkisi üzerlerinde ve Allah’a olan imanları bu geleneği yıkacak güce tam ulaşamamış. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması)  

Denizi geçtikten sonra kendilerine ait putlara tapmakta olan kavmin kimlerden oluştuğuna dair ayette herhangi bir bilgi yoktur. Müfessirlerimiz bu bağlamda çeşitli isimler ileri sürmekte, bir kısmı Lahm, bir kısmı Hz. Musa’nın kendileriyle savaşması emredilen Ken‘âniler olduğunu belirtmişlerdir. Haklarında Kur’an’da bilgi verilmemesinden hareketle, bu kavmin kimlerden oluştuğuna dair net bir şeyler söylemek durumunda değiliz. Bunların tapındığı putların “inek” şeklinde olduğu, daha sonra Sâmirî’nin de bunlardan esinlenerek bir buzağı putu yaptığı ifade edilmektedir. Çeşitli ayetlerde geçen [asnâm] kelimesi ise daha çok madeni bir kaynaktan yapılmış “putlar” anlamına gelmektedir. Burada önemli olan, denizden geçirilen İsrailoğulları’nın onlara bakarak ortaya koydukları çirkin tavırdır.  

1 Bu kıssada esas vurgulanmak istenen konu: İsrâil Oğullarının firavundan kurtulduktan sonra, meylettikleri ilk küfürdür. Bu küfür meyli de çok enteresandır. Zîrâ onların; yıllarca Firavunun zulmünden Allah’ın izniyle kendilerini kurtaran bir peygamber başlarındayken, “denizden geçme mûcizesinin” üzerinden fazla bir zaman geçmemişken, böyle bir istekte bulunmaları, gerçekten son derece dikkat çekici bir beyinsizlik örneğidir. Ayrıca bu ve benzeri olaylardan İsrail Oğullarının Hz. Musa’ya samimi bir imanla inanmadıkları anlaşılmaktadır.  

101 Kur’an bu halkın kim olduğundan söz açmıyor. Muhtemeldir ki bunlar, Tevrat’ta “Amalikalılar” olarak geçen ve Filistin’in kuzey ucunda, Hicaz’ın komşu bölgelerinde ve Sina Yarımadası dolaylarında yaşayan bir kısım Arap kabileleriydi.  

[1251] Esnâm, muhtemelen nüzûl sürecinde ilk geçtiği yer (Krş: 14:35; 6:74; 26:71; 21:57). Somut ya da soyut sembol şahsiyetleri temsilen tapınma veya tazim amacıyla metal malzemeden dökülerek yapılan şekilli putlar. Bu hariç kullanıldığı her yerde İbrahim kavminin putları kastedilir. Aynı şey evsân için de geçerlidir (Bkz: 29:17, not 23). Hz. İbrahim’in dilinden kavminin putları 21:52’de temâsîl, Ankebut 17’de evsân (t. vesen) şeklinde verilir. [1252] Kur’an’da cehalet soyut bilgiye sahip olup olmamakla değil kendini bilmekle alâkalı olarak kullanılır. Zımnen: Cahil kendisine, düşmanın düşmanına yaptığını yapar (Bkz: 3:154, not 128).  

Buradaki insanlar Sina’da yaşayan Mısırlılardı. Hz. Mûsâ ve kavmi muhtemelen, şimdiki Süveyş’e yakın bir yerden Kızıldeniz’i geçmişlerdi. Mısır’a bağlı Sina yarımadasındaki Mafka şehrinde günümüze kadar kalan Mısırlılara ait bir mâbed bulunmaktadır. İsrailoğullarının bunlar gibi inanç sahiplerine özendikleri anlaşılıyor. 2,93 âyetinden, Mısır’daki uzun kölelik döneminin İsrailoğulları üzerinde kalıcı tesirler bıraktığı, bu arada sığır cinsini tanrılaştırma alışkanlığı kazandıkları anlaşılıyor.  

[1] Benî İsrâîl Fir'avn'ın helâkinden sonra Şâb denizini geçüb Filistin arzına vâsıl oldukları zamân orada sâkin bulunan ve putperest olan " 'Amâlika" tâifesine rast geldiler. Onların putlara 'ibâdet iylediklerini gördükleri zamân bunı eyi bir şey zan ile Cenâb-ı Mûsâ'dan kendilerine de böyle ilâh yapmasını istediler. Mûsâ 'aleyhisselâm bu kavmin helâki mukadder oldığını ve kâfir idiklerini haber virdi ve Cenâb-ı Hakk'ın kendilerine olan lütuf ve ihsânını hâtırlatarak böyle münâsebetsiz şeylere tevessül itmemelerini emr itdi.  

1097 Who were these people? We are now in the Sinai Peninsula . Two conjectures are possible: (1) The Amalekites of the Sinai Peninsula were at perpetual war with the Israelites. They were probably an idolatrous nation, but we have very little knowledge of their cult; (2) From Egyptian history we know that Egypt had worked from very ancient times some copper mines in Sinai. An Egyptian settlement may have been here. Like all mining camps it contained from the beginning the dregs of the population. When the mines ceased to be worked, the settlement, or what remained of it, must have degenerated further. Cut off from civilisation, its cult must have become still narrower, without the refining influences which a progressive nation applies even to its idolatry. Perhaps Apis, the sacred bull of Memphis , lost all its allegorical meaning for them, and only gross and superstitious rites remained among them. The text speaks of "some idols they had," implying that they had merely a detached fragment of a completer religion. This was a snare in the path of the Israelites, whom many generations of slavery in Egypt had debased into ignorance and superstition.