Ankebût Sûresi 8. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 17/23-24; 31/14-15.  

8.Müslim, Tirmizi ve daha başkalarının Sa`d bin Ebi Vakkas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre Sa`d`ın annesi kendisine: "Allah anne babaya iyiliği emretmedi mi? Vallahi (Muhammed`i) inkâr etmediğin sürece ne bir şey yer ne de içerim" dedim. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

[406] Ana-babaya iyilik hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 418-422; XI, 225-230.  

Bkz. 31/15  

1- Doğruluğu, kesinliği, gerçekliği konusunda vahiy ile bilgilendirilmediğin; gerçeğe dayanmayan, gaybi, gizemli şeyler. 2- Çaba harcarlarsa, gayret ederlerse.  

(1)“Evet, dünyada en yüksek hakīkat peder ve vâlidelerin evlâdlarına karşı olan şefkatleridir ve en âlî (yüce) hukuk dahi onların o şefkatlerine mukābil (karşılık) onlara hürmet etmek, onların haklarıdır. Çünki onlar, hayatlarını kemâl-i lezzetle (tam bir lezzetle) evlâdlarının hayâtı için fedâ ediyorlar, sarf ediyorlar. Öyle ise, insâniyeti sukūt etmemiş (kıymetinden düşmemiş) ve canavara inkılâb etmemiş(dönmemiş) her bir veledin (çocuğun) farz olan bir vazîfesi de, o muhterem sâdık fedâkâr dostlara hâlisâne (sâfî) hürmet ve samîmâne hizmet ve rızâlarını tahsîl (rızâlarını kazanmak) ve kalblerini hoşnûd etmektir.” (Lem‘alar, 26. Lem‘a, 282)“İhtiyar peder ve vâlidesine tam itâat eden bahtiyar bir veled, evlâdından aynı vaziyeti gördüğü gibi; bedbaht bir veled eğer ebeveynini (anne-babasını) rencîde etse (incitse), azâb-ı uhrevîden (âhiretteki azabdan) başka, dünyada çok felâketlerle cezâsını gördüğü, çok vukūât ile (hâdiselerle) sâbittir.” (Lem‘alar 25. Lem‘a, 227)(2)Sa‘d bin Ebî Vakkas (ra) İslâm’ı ilk kabûl edenlerden olup, annesine pek fazla iyilik ve hürmet ederdi. Oğlunun kendisine düşkünlüğünü bilen annesi, bir gün şöyle dedi: “Bu yeni ortaya çıkan din de nedir? Allah’a yemîn ederim ki, ne yemek yiyeceğim, ne de birşey içeceğim! Tâ ki eski dînine dönersin; yâhut da böylece ölürüm! Sana da anne kātili derler!” Bundan sonra yedi gün yemedi, içmedi. Sonunda oğlu Sa‘d yanına varıp dedi ki: “Ey anneciğim! Yüz tâne canın olsa ve bunlar teker teker çıksalar, bulunduğum hak dîni yine de terk etmem! Bundan sonra, ister ye, ister yeme!” Bu hâdiseyi müteâkıben nâzil olan bu âyet-i kerîme açıkça ifâde ediyor ki, İslâm’ın yasakladığı yerlerde anne ve baba dahi olsalar, başkasına itâat haramdır. (İbn-i Kesîr, c. 3, 29; Celâleyn Şerhi, c. 6, 59)  

(*) Not: Buradan anlaşılıyor ki, insanın anne ve babası inkârcı veya müşrik olsalar bile, onlarla çok iyi geçinmek, her türlü madi ve mavi ihtiyaçlarını karşılamk ve onlar için her türlü fedakârlığı göstermek gerekir. Ama eğer kendi çocuklarını inkâra, küfre ve kötü işlere yönlendirirlerse, işte o zaman sadece bu konuda onlara uyulmaz. Ama diğer konularda onlara karşı asla bir ihmalkârlık gösterilemez.  

[1] Ulûhiyeti olmayan bir şey.  

5 Krş. Lokmân, 31/15  

Benzer mesajlar: Bakara 2:83; Nisâ 4:36; En‘âm 6:151; İsrâ 17:23-24; Meryem 19:14, 32; Lokmân 31:14; Ahkâf 46:15.,Benzer mesaj: Lokmân 31:15.  

1 Sa’d b. Ebî Vakkas: Anneme Müslüman olduğumu söyleyince; ”sen dinini bırakıncaya kadar hiçbir şey yiyip içmeyeceğim” diyerek beni dinimden çevirmeye çalıştı. İnsanlar bana günlerce, “ey anasının katili!” dediler. Bunun üzerine ben de gidip anneme: “Ey anneciğim senin yüz tane canın olsa ve her gün bir tanesi çıksa ben dinimi asla terk etmem. Bundan sonra ister ye, ister yeme” dedim. Bendeki bu azmi görünce yedi ve bu âyet indi. (Tirmîzî) Bk. (Bakara: 83, Nisâ: 36, En’am: 151, İsrâ: 23, Ahkaf: 15, Lokman: 12-13)  

3 Karş. 31:14-15 ve özellikle de ilgili dipnot 15.4 Lafzen, “hakkında bilgi sahibi olmadığın bir şeyi”: yani, bu bağlamda, “hiçbir kimsenin ve hiçbir şeyin Allah’ın sıfatlarına ve kudretine ortak olamayacağı şeklindeki bilginizle çelişen herhangi bir şeyi”. Râzî’ye göre, bu ifadeyle, yalnızca kişisel bilginin ürünü olarak geliştirilen kavramlar değil de başkalarının görüşlerinin eleştirilmeden, körü körüne benimsenmesiyle (taklîd) oluşturulan kavramlar da kasdediliyor olabilir.  

[3473] Atıf yapılan bu tavsiyenin, ikisi de bu sûreden önce inmiş olması gereken Lokman 14-15 ve İsra 23-25’te yer aldığını görüyoruz. Ancak bu âyet, İsrâ’daki “ana babaya iyi davranma” emrinin, ana baba tarafından istismarını önlemeye yöneliktir. Allah Rasûlü: Lâ ta‘ate li mahlûkin fi ma‘siyeti’l-hâlık (Yaratıcıya isyan konusunda yaratılmışa itaat yoktur)” buyurur. [3474] Yani: “Tanrısal bir nitelik taşıdığı hakkında bir bilgi sahibi olmadığın bir şeyi.” Bilginin olumsuzlanması, bilgi nesnesinin olumsuzlanmasından kinayedir (Zemahşerî). [3475] Sa‘d b. Ebi Vakkas’ın annesinin çağrısı buna örnek gösterilebilir.  

[1] Ana ve babanın şirk ve ma'siyet icrâsı içün olan emirlerinden başka her emirlerine itâ'at lâzımdır. Bu da onların kaderlerinin ne derece takdîr olunması lâzım geldiğini gösterir.  

3430 That is, no certainty, in virtue of the spiritual light. In matters of faith and worship, even parents have no right to force their children. They cannot and must not hold up before them any worship but that of the One True God. 3431 Children and parents must all remember that they all have to go before Allah's tribunal, and answer, each for his own deeds. In cases where one set of people have lawful authority over another set of people (as in the case of parents and children), and the two differ in important matters like that of Faith, the latter are justified in rejecting authority: the apparent conflict will be solved when the whole truth is revealed to all eyes in the Final Judgement. (Cf. 31:14-15 and 46:15).