Ankebût Sûresi 19. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 30/27; 52/35-36.  

(*) Kûfi kıraatine göre.  

“Yubdiu” fiiliyle ifade edilen “Allah’ın varlıkları yaratmaya başlaması” Allah’ın varlık âlemindeki eşyayı ve mevcudatı benzersiz ve modelsiz bir şekilde yoktan var etmesi demektir. Örneğin; insanın modelsiz ve benzersiz bir şekilde olduğu gibi yani onun yüzünün, göz renginin, parmak izlerinin, sesinin, ses tonunun, burnunun, kulaklarının, kollarının, ayaklarının, hatta saç yapısının yaratılmasıdır.“Yaratmayı tekrarlamak” ifadesi, iki ayrı anlama gelebilir. Birincisi; kâinattaki yaratma olayının aralıksız devam etmesi. Yani belli surette yaratılan canlıların sürekli üremesi, hayatlarının sona ermesi, yerlerine başkalarının yaratılması, yeniden üreme süreci ve bu sürecin devam etmesidir. Örneğin; bir insanın suretinin ana hatları, yani vücudundaki aza ve organları bir kalıp ve model olarak devam eder. Aynı durum diğer canlılar için de geçerlidir. İşte bu, hayatın tekrar etmesidir ki bir sonraki ayette de görüleceği gibi buna “inşa” denmektedir. İkincisi ise; öldükten sonra insanların yeniden dirilmesi ve yeni bir hayatın başlamasıdır. Ancak, ayette geçen: “Yaratmayı nasıl tekrarladığını görmüyorlar mı?” ifadesi, öldükten sonra dirilme işini henüz yaşamamış olan insanlara hitap olduğu için birinci yorum daha doğru olur. İster yeniden dirilme inancını desteklemek için olsun, isterse yaratma ve yaratılanlarda hayatı devam ettirme eylemi için kullanılmış olsun, burada verilmek istenen mesaj, bir Yaratıcının varlığının ve büyüklüğünün anlaşılmasıdır.  

Âyette, kâinatta yaratma olayının aralıksız devam ettiği vurgulanmakta, Allah’ın yaratma kudretine dikkat çekilmektedir. Bir canlı yok olurken yerini başka bir canlı almaktadır. Bu kanun, toplumsal hayatta da mükemmel bir uygulama alanı bulur. Milletlerin biri yok olurken yerine bir başka millet geçer. Bir sonraki âyette de işin bu yönü ön plana çıkarılmıştır. Sonuç olarak da âyetlerde öldükten sonra tekrar diriltilmenin gerçekleşeceğine işaret edilmiş olmaktadır.  

19-20 Evrimin Tanrı tarafından kontrol edilen bir yaratılış işlemi olduğunu öğreniyoruz. 15:26-28; 71:14-17.  

* “Şüphesiz bu (tekrar tekrar yaratma) Allah’a kolaydır”; Allah Teâlâ için zor, kolay, çok zor ya da daha kolay gibi mahlûkata ait hâller söz konusu değildir. Kolaylık ve zorluk gibi durumlar bize göredir. Yüce Allah bunlardan münezzehtir. Bu âyet-i kerîmeden anlaşılması gereken mana, Allah Teâlâ’nın, her şeyi yapmaya kâdir olduğudur.  

(2)“Neş’e-i ûlâya (ilk yaratılışa) dikkat edenin neş’e-i uhrâ (ikinci yaratılış) hakkında tereddüdü kalmaz. Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın emrettiği gibi, neş’e-i ûlâyı gören adam neş’e-i uhrâyı inkâr edebilir mi? Çünki ikinci teşekkül, yani ikinci yapılış, birinci teşekkülden daha kolaydır. Bunu yapan onu daha kolay yapar. Meselâ bir fırka askerin ilk teşekkülünde, efrâdın (ferdlerin) birbiriyle ünsiyetleri(alışmaları), muârefeleri (tanışmaları) olmadığından ve ta‘lim ve terbiye görmemeleri yüzünden, yontulmamış taşlar gibi olduklarından, o efrad o fırkanın bünyesinde yerleştirilinceye kadar çok zahmetler vardır. Fakat ba‘de’t-teşekkül (toplandıktan sonra) terhîs edilip de bir daha taht-ı silâha (silah altına) da‘vet edildiği zaman pek kolay ictimâ‘ ederler (toplanırlar). Ve fırkayı teşkîl ederler. Bu teşekkül evvelki teşekkülden daha kolay olur.” (İşârâtü’l-İ‘câz, 52)  

13 Kâinatta yaratma olayının aralıksız devam ettiğini gösteren bir ayet. Kıyamette bile yeniden yaratmayı gerçekleştirecektir.  

Bu ayet yaratılışın bir süreç hâlinde gerçekleşmekte olduğunun delilidir. Benzer mesajlar: A‘râf 7:29; Yûnus 10:34; Enbiyâ 21:104; Neml 27:64; ‘Ankebût 29:19, 20; Rûm 30:11, 27; Burûc 85:13.  

1 Bu bölüm: “Onlar, Allah’ın yaratmayı nasıl yaptığını, sonra bunu nasıl tekrarladığını bilmiyorlar mı?” diye de tercüme edilebilir.  

14 Bu bölüm -19-23. ayetleri kapsayan paragraf- Hz. İbrahim’in kıssasına açılmış bir parantezdir ve 17. ayetin sonundaki yeniden dirilmeye atıf ile (“sonunda yine O’na döndürüleceksiniz”) bağlantılıdır. Organik tabiatta bu kadar canlı şekilde tasvir edilen sürekli üreme, sona erme ve yeniden üreme süreci, Kur’an’da sadece yeniden dirilme inancını desteklemek için değil, aynı zamanda bu şekildeki bir yaratma eyleminin gerisinde yatan anlamlı bir planın ve dolayısıyla bir yaratıcının varlığının kanıtı olarak kullanılmaktadır.  

[3491] Yeryüzündeki organik hayatın çevriminin muhteşem bir plan ve projenin eseri, dolayısıyla bunun da bilinçli bir yaratmanın ürünü olduğunun ifadesi.  

Bu âyette, öldükten sonra yeniden dirilmeğe işâret edildiği gibi, yaratmanın her ân tazelenmekte olduğuna, ölen canlıların yerine, aralıksız olarak yenilerinin yaratıldığına da işâret edilmektedir.  

3440 The originating of creation is the creation of primeval matter. The repetition of the process of creation goes on constantly, for at every moment new processes are being called into being by the creative power of Allah, and according to His Laws. And the final creation as far as man is concerned will be in the Ma'ad, when the whole world as man sees it will be entirely newly created on a different plane. As far as Allah is concerned, there is nothing final-no first and last, for He is infinite. He was before our First and will be after our Last, and if there is any meaning in these relative terms, He is the real First and the real Last.