Âli İmrân Sûresi 96. Ayet Meali

Buhârî, Ebu-Zerr'den rivâyet edilen şöyle bir hadis tahric eder: Yâ Resulâllah dedim, yeryüzünde ilk kurulan mescit, hangi mesciddir? Mescid-i Harâm dedi. Sonra hangi mescid diye sordum. Mescid-i Aksâ dedi. İkisinin kuruluşu arasında dedim ne kadar zaman var? Kırk yıl buyurdu (al-Tecrid, c. 2, s. 41. Kitâbu Bed'il-halk).  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/125.  

Âyette geçen “Bekke” isminin Kâbe’nin bulunduğu “Mekke” şehri olduğu konusunda bütün tefsir otoriteleri hemfikirdir. Bazı eski Arapça lehçelerinde dudaktan çıkan “b” ve “m” harfleri, mahreç itibariyle birbirlerine çok yakın oldukları için bazen yer değiştirebiliyorlardı. Burada da aynı durum söz konusu olabilir.Kâbe, Mescid-i Aksa’nın yapımından yüzyıllarca önce, bizzat Hz. İbrahim ve oğlu İsmail tarafından inşa edilmiştir. “Dört köşe, küp şeklinde” anlamındaki “kâ’b” kökünden gelen “Kâ’be” “küp şeklinde yapı” demektir.  

Mekke, 48:24 ayetinde "Mekke" olarak yazılmasına rağmen burada "Bekke" şeklinde yazılması ilginçtir. Surenin başındaki harflerin 19 kodlu matematiksel sistemdeki rolü düşünülürse, "M" harfi yerine "B" harfinin kullanılmasının A.L.M. harfleriyle başlayan bu surede "M" harfinin sayımıyla ilişkisi anlaşılır. Ayrıca, Tevrat, Zebur 84:5 ayeti Mekke'yi Bekke Vadisi olarak anar.  

1- Mekke'deki.  

(3)Bu âyet-i kerîme, yahudilerin: “Bizim kıblemiz sizin kıblenizden öncedir” demeleri üzerine nâzil olmuştur. (Nesefî, c. 1, 256)  

(*) (كعبة) Kâbe, Beytülmakdis’in yapımından yüzyıllarca önce, bizzat Hz. İbrahim ve oğlu İsmail tarafından inşa edilmiştir. “Dört köşe, küp şeklinde” anlamındaki “kâ’b” kökünden gelen “Kâ’be” dört köşe şeklinde yapı” demektir.  

[4] İbadet için en evvel yapılan mabet, yahut şeref itibariyle birinci olan mabet.[5] Bekke; Mekke'nin adıdır. Bâzılarınca Bekke Beyti Mükerremin yapıldığı yer, Mekke memleketin ismidir. Yahut Bekke Mescid-i Haram'ın tavaf olunan yeri, Mekke bütün haremin adıdır.[6] Veya onlardan biri İbrahim Aleyhisselâmın makamıdır.[7] Azığı, bineği olan, veya yürümeğe kudreti olan.[8] Allah'ı veya haccın farz olduğunu inkâr ederse.[9] Onların ibadetlerine asla muhtaç değildir.  

Buradaki [bekkeh] kelimesi “kalabalık” anlamında Mekke’deki harem bölgesine ait özel bir isimdir. [Bekke] kelimesi Mekke demektir.  

75 Bütün otoriteler, bu ismin Mekke ile (ki doğru yazım Mekkeh şeklindedir) eş anlamlı olduğunda hemfikirdirler. Bu çok eski isim için muhtelif etimolojiler öne sürülmektedir; ama bu konudaki en dikkate değer açıklama Zemahşerî tarafından yapılmıştır (ve Râzî de bunu desteklemiştir): Bazı eski Arapça lehçelerinde dudaktan çıkan b ve m sessiz harfleri, fonetik olarak birbirlerine yakın olduğundan bazan yer değiştirebilirler. Bu bağlamda Mekke’deki Mâbed’den -yani, Kâbe- söz edilmesi, onun Kur’an’da tayin edilen namaz yönü (kıble) oluşu gerçeğinden kaynaklanır. Kâbe’nin prototipi Hz. İbrahim ve İsmail tarafından inşa edildiğinden (bkz. 2:125 vd.) -ve bu sebeple, Kudüs’deki Hz. Süleyman tapınağından daha eski olduğundan- onun Kur’an’a tâbi olanların kıblesi olarak tayin edilmesi, nihaî tahlilde, bütün bir Kitâb-ı Mukaddes’in temeli olan İbrahimî gelenekten bir kopuş anlamına gelmez; tersine, o Ata ile doğrudan irtibatın yeniden kurulmasını sağlamış olur: Yukarıdaki 73. notta bahsedilen iki Yahudi itirazının ikincisinin cevabı burada yatmaktadır.  

Kıble ilkin Mescid-i Aksa iken, hicretten bir buçuk yıl sonra Kâbe olarak değiştirilmişti. Yahudiler “Peygamberlerin kıblesi değiştirildi.” diye itiraz ettiler. Bu âyet Hz. İbrâhim tarafından Mekke’de bina edilen Kâbenin daha kıdemli bir kıble olduğunu hatırlatarak itirazlarını cevaplandırmaktadır. Hz. Süleyman tarafından, M.Ö. 1000 yıllarında yaptırılan Mescid-i Aksa ile Kâbe arasında yaklaşık bin yıl kadar bir zaman vardır.  

Ka'be-i Mu'azzama.  

[*] Mekke'nin kök anlamı itip kakmadır. Hacca gelenlerin oluşturduğu kalabalıktan dolayı kadınıyla erkeği ile birbirlerini itip kaktığı tavaf yerinin adı olmuştur. (Taberi tefsiri) [1] Taberi.  

422 Bakkah: same as Makkah; perhaps an older name. The foundation of the Ka'bah goes back to Abraham, but there are place associations in the sacred territory with the names of Adam and Eve. (R). 423 'Ala-nun: all the worlds (1:2, n. 20), all kinds of beings; all nations ( 3:42 ); all creatures (3:97).