Âli İmrân Sûresi 79. Ayet Meali

Rabbâni, Ali, İbn-i Abbas ve Hasen'e göre fıkıh, yani İslâm hukuku bilgisini bilen ve Kur’ân'dan hüküm çıkarmaya gücü yeten bilgine derler. Hikmet sahibi, bilgin, Tanrıdan çekinen hakim, idarede, halkın işlerini güzellikle tedbîr eden, bilgilerini halka öğreten; helâli haramı, emri nehyi bilen anlamlarını verenler de vardır. Ali oğlu Muhammed-ibn-il-Hanefiyye'nin öldüğü gün İbn-i Abbas'ın, bu ümmetin Rabbânisi öldü dediği rivâyet edilmiştir. Bu sözün iştikakı hakkında birçok sözler söylenmiş, hattâ Süryanice'den geldiğini söyleyenler bulunmuştur (Mecma'ül-Beyan, 1. s.199).  

İmam Halef’in kıraatine dayalı olarak “te-allüm” kelimesine meçhul mânâ ilave edilmiştir.  

79.İbnu İshak ve Beyhaki`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre yahudi bilginleriyle Necrân hıristiyanları Resulullah (a.s.)`ın huzurunda toplanınca ve Resulullah (a.s.) onları İslâm`a davet edince Ebu Rafi` el-Kurezi: "Ey Muhammed! Hıristiyanların İsa`ya kulluk ettikleri gibi bizim de sana ibadet etmemizi mi istiyorsun?" diye sordular. Resulullah (a.s.) da: "Böyle bir şeyden Allah`a sığınırım" diye buyurdu. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi.  

Bu âyet, Hz. İsa’nın tanrı olduğunu iddia eden Hristiyanlara bir cevap niteliğindedir. Hz. İsa’nın diğer peygamberler gibi Allah’ın kulu ve resulü olduğu gerek İncil’in aslında ve gerekse Kur’an’ın muhtelif yerlerinde anlatılmaktadır.“Rabbani” ifadesi; Allah’ın kitabının tedrisinden geçerek ondaki öğütlerle tam terbiye olmuş ve bu olgunlukla insanların terbiyesine hayatlarını adamış kişiler için kullanılmıştır.  

 Hıristiyanlar, Hz. İsa’nın tanrı olduğunu iddia etmişlerdir ki, Hz. İsa’nın gerçek dininde bulunmayan ve Allah’ın birliği ile asla bağdaşmayan bu iddia, İslâm inancına göre tamamen bâtıldır. Nitekim Kur’an-ı Kerim’in muhtelif âyetlerinde bildirildiğine göre Hz. İsa, kendisinin Allah’ın kulu olduğunu, Allah’ın kendisine kitap gönderdiğini ve Peygamber kıldığını söylemiş (Meryem 19/30-36), kendisinin ve annesinin tanrı olduğu iddialarını şiddetle reddederek, Allah’ı şirkten tenzih etmiştir. [Mâide 3/116-117]  

1- Nebi, dinde ikinci bir kaynak değil; yalnızca tek kaynak olan vahye çağıran bir elçidir.  

(2)Yahudi ve hristiyanların kâfir reislerinden bazıları: “Yâ Muhammed! Diler misin ki sana ibâdet edelim?” dediler. Resûlullah Efendimiz (Aleyhissalâtü Vesselâm): “Allah’dan başkalarına ibâdetle emretmekten Allah’a sığınırım! Benim insanlara gönderilmem, ancak ve ancak bir olan Allah’a ibâdet içindir” buyurdular ve bu âyet-i kerîme nâzil oldu. (İbn-i Kesîr, c. 1, 295)  

(*) Ehl-i Kitap bilginlerinin yalancılıkları beyân edildikten sonra, onların halkı sömürmek için uydurdukları, İsa’ya kudsiyet verilmesi, insanların peygamberlere ve din bilginlerine kul-köle olması yanlışı düzeltilmektedir: Allah’ın kendisine kitap, hüküm [yasama-yürütme] ve peygamberlik verdiği hiçbir beşer için [insanlardan hiçbir kimse için], insanlara, “Allah’ın yanı sıra bana da kul/köle olun” demek ve onları köle edinmek asla yakışmaz. Fakat, “Öğrettiğiniz ve ders aldığınız [okuduğunuz] kitap gereğince Rabbe içtenlikli kullar olunuz” (demesi yaraşır). 1)➡ Kur’an’da "esirleri köle /cariye edinin" söyleyen 1 tane bile ayet yoktur. Aksine; köleleştirmenin, firavunun yaptığı bir zulüm olarak görür. (Şuara 22) 2.)➡ Mevcut köleleri, özgürlüğe kavuşturmaya yönelik emirler vardır; Azad etmek (Beled 11-13) ve maddi destek sağlamak (tevbe 60) 3.)➡ Esir veya hür herkes Allah katında ve insanlık bakımında eşittir. (Nisa 25) 4.) ➡ Savaşta esir düşen kişilerin dahi, özgürlüğe kavuşturulması emredilmiştir. Köleleştirme kesinlikle yasaklanmıştır. (Muhammed- 4) Kısaca; köle edinmek yasak, elinize köle geçse, Kur’an’ın "özgürleştirin" iken, halen "Kur’an köleliği savunur veya yasaklamamış" demek, samimiyetsizliği gösterir. Ayrıca Nebi, dinde ikinci bir kaynak değil; yalnızca tek kaynak olan vahye çağıran bir elçidir… Ayette geçen “Rabbânîler olun” cümlesini, peygamberlerin bütün insanlara “Allah’a içtenlikle kulluk etme” çağrısı olarak anlamak mümkün olduğu gibi, özellikle ilim emanetini üstlenen veya toplumlara yön verme mevkiinde bulunan kişilere, doğruları öğretme ve gerçek kurtuluş yolunu aydınlatma hususundaki sorumluluklarını hatırlatma ifadesi olarak düşünmek de mümkündür. Bu öğüdün “öğretmekte olduğunuz kitap ve yapmakta olduğunuz incelemeler gereğince” şeklinde bir dayanağa bağlanması ikinci anlamı teyit etmektedir. Bu konumdaki kişilerin kendilerini gerçekten Allah yoluna adamış ve bu sorumluluğun bilincinde olmaları halinde, yol gösterilmeye muhtaç kişilerin yukarıda değinilen çarpık telakkiye yani onları rab mevkiine yükseltme anlayışına yönelmelerine zaten fırsat kalmaz. Bu âyette ilimle amel arasındaki sıkı bağa da dikkat çekilmekte; ilmin, ancak hayata yansıtılmakla ve aksiyon haline getirilmekle kuru bilgi olmaktan kurtulup gerçek değerini bulabileceği; kişinin, yaptığı etütler sonunda ulaştığı ve başkalarına öğrettiği sonuçlarla çelişen söz ve davranışlardan kaçınması gerektiği hatırlatılmaktadır. “Siz müslüman olduktan sonra” ifadesini M. Reşîd Rızâ “fıtrat gereğince”şeklinde açıklar. (Reşîd Rızâ,III,349 … bk. 3/19) و( من دون الله) يعني مع الله، وعبَّر عن المعية بلفظ (من دون اللّهِ) لأن كل من دُعِيَ مع الله فهو دون الله جل وعلا فهم دونه، والله جل وعلا هو الأكبر هو العظيم وفي هذا دليل على بشاعة عمله فمن دعا إلى عبادة نفسه فقد دعا الناس إلى أن يكونوا عابدين له من دون الله وإن لم ينههم عن عبادة الله ، بل وإن أمرهم بعبادة الله ، ومن جعل بينه وبين الله واسطة في العبادة كالدعاء فقد عبد هذه الواسطة من دون الله لأن هذه الوساطة تنافي الإخلاص له وحده (تفسير المنار)...  

[2] Hikmet yâni sünnet — Kitabı anlamak.[3] Veya öğrettiğiniz.[4] Allah-ı bilip ta'atine müdavim olun — nâs'ın tâlim ve terbiyesi ile meşgul olun.  

Bu cümlede [teslis] (üçleme) gibi inanışların uydurma olduğu bildirilmektedir. Ayrıca bu ayet herhangi bir peygambere kul olma iddiasının da hem kitaba hem peygambere hem de peygamberlik kurumuna yönelik bir iftira olduğunun delilidir.,Ayette verilmek istenen temel mesaj, bütün peygamberlerin çağrısını öğretmektir ki arzu edilen durum ümmetin fertlerinin birer [rabbânî] olmalarıdır. [Rabbânî] olanlar yani kendini, benliğini, En‘âm 6:162’de belirtildiği gibi bütün desteğini, ibadetlerini, hayatını, ölümünü, bir anlamda her şeyini âlemlerin Rabbi olan Yüce Allah’a adayan yiğitler olmak risalet çağrısının temel öğretisidir. Bu mesajda bütün ilahî öğretilerin ortak amacı dile getirilmekte, vahyi öğrenip öğretmek ve vahiyden ders yapmak gerektiği ifade edilmektedir.  

1 Bu âyet, Yahûdî ve Hıristiyan iki kişinin Peygamberimize gelerek: “Ey Muhammed! Sen bizim sana ibâdet etmemizi ve seni rab edinmemizi mi istiyorsun?” demeleri üzerine nâzil olmuştur. (Vâhidî)2 Bu âyet, “Allah’ın kendisine kitap, yetki ve Peygamberlik verdiği bir kimsenin, sonra kalkıp da: ‘Allah’ı bırakarak bana kulluk edin.’ dediği, daha hiç olmadı. Onlar, sadece: ‘Okuyup öğrendiğiniz bu kitap gereğince Allah’ın has kulları olun.’ der.” diye de anlaşılabilir.  

61 Açıkça Hz. İsa’ya atıfta bulunan bu ibare lafzen şöyledir: “Bir insan için Allah’ın ... bağışlaması ve daha sonra o’nun ... demesi [mümkün] değildir”. Zemahşerî, yukarıdaki cümlede geçen hükm terimini (“muhakeme” veya “sağlam muhakeme”) bu bağlamda hikmeh (“hikmet”) ile eş anlamlı görür.62 Sîbeveyh’e göre (Râzî tarafından nakledildiği üzere) rabbânî, “kendisini, özellikle Rabbini (er-rabb) tanımaya ve O’na itaat etmeye adayan kişidir”: İngilizcedeki “a man of God” (Allah adamı) ifadesine çok yakın bir anlam.  

[620] Veya: “İlâhî kelâmla terbiye olup başkalarını da terbiye ederek..” [621] Rabbâni adamlar: Rabbin terbiyesine tam teslim olarak o terbiyeden geçmiş ve bu bilinçle Rabbe hayatını adamış adamlar…  

Hüküm: İlim, anlayış gücü, Allah’ın hükmünü infaz etme yetkisi; Rabbânî: Fakih, âlim, muallim, eğitimci, ilmi ile âmil olan kimse demektir.  

[1] Medîne yahûdîlerinden Ebû Râfi' el-Karzî ile Rasûlullah'ı ziyârete gelmiş olan Necran hıristiyanları hey'et-i meb'ûsesi reisi bir gün huzûr-u peygamberîye gelerek "Yâ Muhammed ister misin ki sana 'ibâdet idelim" dimeleriyle bu âyet-i kerîme nâzil olmuş ve böyle cevâb virilmişdir.  

[*] (Bkz. Hakka 69/44-46)  

414 It is not in reason or in the nature of things that Allah's messenger should preach against Allah. Jesus came to preach and convey the true message of Allah. (R).