Âli İmrân Sûresi 55. Ayet Meali

Bu âyete dayanarak İsa'nın, maneviyat bakımından diri olup, madde bakımından ölmüş bulunduğunu söyleyenler olmuştur ki Sımavna Kadısıoğlu Bedreddin bunlardandır ve "Vâridât" ında bunu açıkça söyler (Mehmet Şerefeddin Yaltkaya: Sımavna Kadısoğlu Şeyh Bedreddin, İst. 1925-1341, s. 38-39). 10- En doğru söz, Peygamberin yakınlarından olduklarından temiz kişiler anlamına gelen bu adı aldıklarıdır. Hz. Muhammed (s.a.a)'in, Avvan oğlu Zübeyr'e ümmetimden benim havarimdir dediği rivayet edilmiştir (al-Cami'üs-Sagıyr, c.2, s. 23-24).  

[Not: Ayetteki "müteveffike" kelimesi, öldürmek değil, Âl-i İmrân 153. ayetindeki "mafateküm=sizden uzaklaştırdığımız" kelimesiyle aynı anlamda kullanılmıştır. Yani hadislerde de belirttiği gibi, Hz. İsa (AS) sağ olarak göklere kaldırılmıştır ve ahir zamanda geri gelmesi Hakk’tır. "Ruh" ile "can" farklı kavramlardır. İnsandan ruhun ayrılması "fevt", canın çıkması ise "mevt" kelimesiyle anlatılır.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 4/158; 19/56-57; el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, 4/101-102; el-Lübâb, fî ulûmi’l-kitâb, 5/268.  

[54] Hz. İsâ’nın vefatı ve yükseltilmesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IV, 119-128; IV, 93-107; V, 430-437.  

Bkz. 4/157-158Âyette geçen: “Senin hayatına son verecek olan Benim” ifadesi, Hz. İsa’nın yaşamını sonlandırma yetkisinin sadece Allah’a ait olduğunu vurgulamaktadır. En’am, 6/60. ve Zümer, 39/42. âyetlerde de aynı ifadeyi görmekteyiz. Buradan aynı zamanda şunu da anlıyoruz ki; kim nerede ve hangi sebeple ölürse ölsün ister corona’dan ister veremden ister kanserden ister kazadan ister tayfundan, isterse herhangi bir felaketten insanın yaşamına son veren Allah’tır. Allah’ın takdir ettiği ömrü tamamlamış olan kişi ne yapılırsa yapılsın kurtarılamaz ve hayata döndürülemez ama ömrünü tamamlamamış olan kişi de ne olursa olsun ölmez ve hiçbir şekilde o kişinin hayatına son verilemez, bir sebeple hayatına devam eder, ta ki Allah’ın takdir ettiği ecel gelene kadar. (Nahl 16/61) “Seni kendi katıma yükselteceğim” cümlesini ise, Hz. İsa’nın bedeniyle değil ruhuyla Allah’ın katına çıkacağı şeklinde yorumlamalıyız. Nitekim aynı ifade Nisa, 4/158’de “Doğrusu Allah onu kendisine yükseltti” şeklinde kullanılmıştır. Yükselen Hz. İsa’nın bedeni değil ruhudur. Ayrıca En’am, 6/83. ve Yusuf, 12/76. âyetlerinde “refea” kelimesi derecelerin yükseltilmesi ve ilahi ikrama nail olma anlamında da kullanılmıştır. Yani İsa’nın ruhu Allah’a ulaşırken aynı zamanda makamı da yükseltilmiştir. Aynı durum Hz. İdris için de söz konusudur. Meryem, 19/57’de “Onu yüce bir makama yükselttik” buyrulmuştur. Birçok müfessir bu ifade ile Hz. İsa’nın Hz. İdris gibi bedeniyle göklere çıkarıldığını iddia etmiş olsa da Nisa 4/158 ve Zuhruf 43/61-62 ve benze ayetlerde görüldüğü gibi Hz. İsa vefat etmiş ve tüm vefat eden diğer kimselerin ruhları gibi onun ruhu da Allah’a ulaşmıştır.  

54-55 İsa'nın nefsi/bilinci vucuduna bir daha dönmemek üzere göğe çekildi, yeryüzündeki yaşamına son verildi. Düşmanları ise onun bilinci ayrılmış ama biyolojik olarak yaşayan bedenini astılar.  

(1)Bakınız; (sahîfe 102, hâşiye 1)  

(*) Not: “Seni kendi katıma yükselteceğim” cümlesini, Hz. İsa’nın bedeniyle değil ruhuyla Allah’ın katına çıkacağı şeklinde yorumlamalıyız. Nitekim aynı ifade Nisa, 4/158’de “Doğrusu Allah onu kendisine yükseltti” şeklinde kullanılmıştır. Yükselen Hz. İsa’nın bedeni değil ruhudur. Ayrıca Enam,6/83. ve Yusuf,12/76. ayetlerinde “refea”kelimesi derecelerin yükseltilmesi ve ilahi ikrama nail olma anlamında da kullanılmıştır. Yani İsa’nın ruhu Allah’a ulaşırken aynı zamanda makamı da yükseltilmiştir. Aynı durum Hz. İdris için de söz konusudur. Meryem, 19/57’de “Onu yüce bir makama yükselttik” buyrulmuştur. Birçok müfessir bu ifade ile Hz. İsa’nın bedeniyle göklere çıkarıldığını iddia etmiş olsa da Nisa 4/158 ve Zuhruf 43/61-62 ve benzer ayetlerde görüldüğü gibi Hz. İsa vefat etmiş ve tüm vefat eden diğer kimselerin ruhları gibi onun ruhu da Allah’a ulaşmıştır. (C. Külünkoğlu Meali 55. Ayet Açıklaması) Yani bu ayetten de anlaşılıyor ki, Hz. İsa eceliyle vefat etmiş olup onun ruhu Allah huzuruna yükselmiştir ve öldüğü için bir daha da dünyaya da gelmeyecektir. Zira Kur’an’a göre ölen bir insan bir daha dünyaya gelemez. Bu nedenle Hz. İsa’nın tekrar dünyaya gelip Deccalı öldüreceğine dair rivayetler uydurma olup hiçbiri doğru değildir. İbn Abbas’ın tefsiri de şöyledir. ( (إني متوفيك ) أي : مميتك’’inni muteveffike, ey mümitüke’’ yani (Ey İsa!) Seni (ecelinle) vefat ettireceğim, canını alacağım’’ demektir. Bunun uykuyla hiçbir alakası yoktur. Ayrıca bu ayete önce (إني متوفيك) ’’inni müteveffike’’ yani‘’ şüphesiz seni vefat ettireceğim’’ ve sonra da (ورَافِعُكَ إِلَيَّ) ‘’ve rafiuke ileyye’’ seni, yani aldığım o ruhunu huzuruma yükselteceğim’’denilmiştir. Demek ki önce Hz. İsa’nın ruhu alınmış ve sonra da o ruh yüce Allah’ın huzuruna kaldırılmıştır. Bu nedenle Hz. İsa gökte yaşıyor ve ahir zamanda yeryüzüne inecek’’ şeklindeki rivayetler Kur’an’a aykırı olup hurefe ve uydurmalardan başka bir şey değildir. Zaten sadece İsa’nın ruhu değil, ölen her insanın ruhu yükselir. Ayrıca Hz. İsa’ya gerçekten tabi olanlar, ona bir beşer ve bir peygamber sıfatıyla uyanlardır (yani İslamdan önce bu sıfatla ona uyanlarla sonradan gelen İslam dininin mensuplarıdır). Ona ilahlık veya teslis inancındaki oğul iddiasında bulunan Hıristiyanlar değil. Ayrıca buradaki üstünlük maddi bir üstünlük ve güç değil, hüccet ve delil bakımından manevi üstünlük ve güç olduğu anlaşılıyor. ان الآية على ظاهرها، وأن التوفي هو الإماتة العادية، وأن الرفع بعده للروح ولا غرابة في خطاب الشخص وإرادة روحه، فالروح هي حقيقة الإنسان، والجسد كالثوب المستعار يزيد وينقص ويتغير، والإنسان إنسان لأن روحه هي هي.والمعنى - إني مميتك وجاعلك بعد الموت في مكان رفيع عندي كما قال في إدريس عليه السلام « وَرَفَعْناهُ مَكانًا عَلِيًّا ».وحديث الرفع والنزول آخر الزمان حديث آحاد يتعلق بأمر اعتقادي، والأمور الاعتقادية لا يؤخذ فيها إلا بالدليل القاطع من قرآن أو حديث متواتر، ولا يوجد هنا واحد منهما (تفسير المراغي ) عن ابن عباس ( إني متوفيك ) أيمميتك (تفسير ابن كثير) وقوله : إني متوفيك ظاهر معناه : إني مميتك ، هذا هو معنى هذا الفعل في مواقع استعماله لأن أصل فعل توفى الشيء أنه قبضه تاما واستوفاه . فيقال : توفاه الله أي قدر موته ، ويقال : توفاه ملك الموت أي أنفذ إرادة الله بموته (التحرير والتنوير ) وقالوا أن عيسى ابن مريم (المسيح الحقيقي) سيظهر في آخر الزمان. ولأجل أن يصدق العامة قصصهم قالوا أن عيسى لم يمت، بدليل قوله تعالى: بَل رَّفَعَهُ اللّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللّهُ عَزِيزاً حَكِيماً{158} النساء. ولا يذكرون أن هناك آية أخرى تقول بكل وضوح أنه مات: (علامات الساعة - الباحث ابن قرناس) {إِذْ قَالَ اللّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتبعوك فوق الذين كفروا أي بالحجة وإقامة البرهان وقال الضحاك ومحمد بن أبان : المراد الحواريون . والله تعالى أعلم . (تفسير القرطبي ) ليس الذين اتبعوه هم الذين قالوا إنا نصارى أو نحن نتبع المسيح، ...وإنما الذين اتبعوه هم الذين آمنوا به، وبأنه رسول من رب العالمين، وبأنه بشر كسائر البشر، ؛والفوقية ليست هي القوة؛ فإن الأسد أقوى من الإنسان، ولكنه ليس فوقه ولا أعلى منه، بل الفوقية هي فوقية الإدراك والإيمان والإخلاص؛ والمسبب من جنس السبب، فالسبب معنوي روحي (زهرة التفاسير)  

[4] Seni katilden kurtarırım, seni ömrünün sonuna kadar bırakırım — seni dünyadan çekerim — şehevattan temizlerim — semaya kaldırırken öldürürüm.[5] Mahall-i kerametime — mahall-i sevabına, Allah'tan başka hâkim olamayacak bir yere.[6] Yâni seni tasdik edenleri seyf ile veya hüccet ile, seni inkâr edenlerin üstünde tutarım.[7] Sana tâbi olsun, olmasın hepinizin mercii.  

16 Refe’a fiili, yükseltmek anlamındadır. Peygamberler için bu fiil, “manevi bir derece” veya “üstün bir konum verme” anlamına gelir. Nitekim Meryem Sûresi’nde 19/57’de Hz. İdris için de aynı fiil kullanılmıştır. “Onu yüce bir makama yükselttik” demektir. Maalesef bu ayeti, Hz. İsa’nın vefat ettirilmeden canlı bir şekilde yükseltildiği şeklinde yorumluyorlar ki Kur’an semantiğine aykırıdır. Çünkü Kur’an, Enbiyâ (23/ 34-35)’ de hiçbir peygambere ölümsüzlük vermediğini belirtiyor.  

Bu mesaj Nisâ 4:158 ve Mâide 5:116-117. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Bu ayet Hz. İsa’nın ölümünden sonra Yüce Allah’ın katına yükseltildiğinin delilidir.  

1 Buna göre; Hz. İsa, Yahûdîler tarafından öldürülmeyip, Allah tarafından vefat ettirilerek kendi katına yükseltilmiştir. Yani Hz. İsa, ölmüştür ve göklerde bir yerde dünyaya ineceği günü beklememektedir. Tefsirlerin pek çoğunda, “Hz. İsa’nın ölmediği” şeklindeki yorumlar, dayanaksızdır ve âyetin zahirine de aykırıdır. (Nisâ:158, Zuhruf: 61-62 dipnotu.) 2 Bu ve benzeri ayetlere göre Hz. İsa (a.s) vefat etmiş ve tüm vefat eden kimselerin ruhları gibi onun da ruhu Allah’ın katına yükselmiştir. “Teveffiy”, kelimesi “vefa” fiilinden gelir ve lügatte tamamen almak anlamınadır. Lâkin bilhassa insan için vefat ettirmek yani eceline yetiştirip ruhunu kazbetmek manasında kullanılır. Arapçada “Allah’ın katına yükselmek”, mecâzen “vefat etmek” veya (Meryem: 57) deki gibi, “Allah’ın rahmetine ve yüce mertebelere ulaşmak” anlamına gelir.3 Allah’ın kâfirlere yaptığı tuzak bu olabilir. Çünkü onlar Îsâ diye başkasını çarmıha germişlerdi. Bk. (Nisâ: 157)  

45 Bu, Hz. İsa’ya saygı gösterenlere (yani, o’nu “Allah’ın oğlu” olarak gören Hristiyanlar ile bir peygamber olarak kabul eden Müslümanlara) olduğu kadar o’nu tamamen reddedenlere de işaret eder. Allah’ın, Hz. İsa’ya, “Seni katıma yücelteceğim” vaadi ile ilgili olarak bkz. sure 4, not 172.  

[598] Zımnen: Seni öldürdüğünü iddia eden Yahudiler değil, Ben alacağım senin canını. Bu âyet Mâide 117 ile birlikte okunduğunda, teveffanın anlamının “can alma” olduğu açıkça anlaşılır. Bu kelimeye mecazî anlamı olan “uyku” veya “öldürmeksizin çekip katına alma” anlamı verenler olmuşsa da, Kur’an Allah Rasûlü’nden önce hiç kimseye ölümsüzlük bahşedilmediğini açıkça ifade eder (21:34-35; ayrıca krş: 13:38; 21:8; 25:20). [599] Buradaki ref‘ sözcüğü, Kur’an’da Hz. Lût’a atfedilen “Ben Rabbine iltica eden bir hicret eriyim.” (29:26) sözündeki hicret ve Hz. İbrahim’e atfedilen “Ben Rabbime (kulluk edebileceğim bir yere) giden biriyim.” (37:99) cümlesindeki “gitme” gibi mecazidir. Ref, sözlükte hem maddî hem de mânevî yükselmeyi ifade eder. Kur’an’da her iki anlamıyla kullanılmıştır. Fakat ilginç olan teveffi kelimesine lafzî mânası dururken mecazî olarak “uyku” anlamı verenler, aynı cümlenin devamındaki ref kelimesine lafzî mâna vermişlerdir. “Allah’ın katının” neden gök olduğu sorusu da cevaplanmamış olarak kalır. Her ne kadar Mülk 17’de Allah’ın gökte olduğu dile getirilirse de, Zemahşerî’nin de vurguladığı gibi bu âyet Allah’ın mekânını değil müşriklerin yanlış inanışını dile getirir. Açıktır ki ref mânevî bir yüceltme ve ilâhî ikrama nail kılmadır. Ref’e sadece Hz. İsa değil, Hz. İdris de muhatab olmuştur (19:57).  

[*] ( مُتَوَفِّيكَ) Vefat, ruhu alma anlamındadır... Ruhun, geri gönderilmemek üzere alınması kişinin ölmesi demektir. vefat kelimesi şu ayette geçmektedir. "Allah, öleceklerin ölümleri anında, ölmeyeceklerin de uykuları esnasında ruhlarını alır" (Zümer 39/42) Hz İsa mahşerde vefat ettiğini yani gözetleyici olmadığını da ayette şöyle ifade eder: "..Ben onların içinde olduğum sürece onları kolladım, fakat sen beni vefat ettirince onları gözetleyen (yalnız) Sen oldun..." (Maide 5/117) [*] Sadece İsa aleyhisselamın ruhu değil, ölen her insanın ruhu göğe yükselir. Kafirler için göklerin kapıları açılmaz. Allah Teala şöyle demiştir: "Ayetlerimiz karşısında büyüklenerek yalan söyleyenler için göklerin kapıları açılmayacak, deve iğne deliğinden geçinceye kadar da Cennet'e giremeyeceklerdir." (Araf 7/40) [*] İsa'ya uyanlar, onu Allah'ın oğlu sayanlar değil, Allah'ın elçisi sayan ve ona o şekilde inananlardır. [*] مَرْجِعُكُمْ = merciukum kelimesinin kök anlamı الرجع / rec' = başa döndürmek veya الرجوع /rücu )= başa dönmektir. (Müfredât) "hayata döndürülüp" ifadesi مَرْجِعُكُمْ = merciukum'un mealidir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Sizi topraktan yarattık, yine toprağa çevireceğiz ve bir kere daha sizi topraktan çıkaracağız." (Taha 20/55) "De ki "Sizi tohum gibi toprağa atıp bitirecek olan O'dur. Huzurunda toplanacağınız da O'dur." (Mülk 67/24) Tohum gibi atıldığımız toprakta bir bitki gibi yetiştikten sonra yeni bir vücutla kalkmamız, rec' veya rücu' kökünden türemiş kelimelerle (ترجعون = turceûn ve مَرْجِعُكُمْ = merciukum) ifade edilmektedir. Bundan sonra insanların Allah'ın huzurunda toplanması da ileyhi tuhşerûn = وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ sözleriyle ifade edilir. Bütün bu ayetleri birlikte düşündüğümüzde إليه ترجعون = ileyhi turceûn sözünün açılımı şöyle olur: "Eski halinize döndürülür ve Allah'ın huzurunda toplanırsınız" turceune haletekum'ul-ûlâ ve tuhşerûne il'Allah /ترجعون حالتكم الاولى وتحشون الي الله Allah'ın bildiği şeylerin tekrar O'na arz edileceğini ifade için de şöyle buyrulmuştur: İşler onun huzurunda tekrar başa döndürülür ve eski defterler açılır/وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ  

(13) Bu iki âyet ile ilgili ayrıntı 4:157-158’de gelecektir.  

394 Read this with 4:157-158, where it is said that "whereas they slew him not nor they crucified him but it was made dubious unto". The guilt of the Jews remained, but Jesus was eventually taken up to Allah. 395 Jesus was charged by the Jews with blasphemy as claiming to be God or the son of God. The Christians (except a few early sects which were annihilated by persecution, and the modern sect of Unitarians), adopted the substance of the claim, and made it the cornerstone of their faith. Allah clears Jesus of such a charge or claim. 396 Those who follow thee refer to both Muslims (insofar as they truly follow the basic teachings of Jesus) and Christians (who claim to follow him). [Eds.]. 397 All the controversies about dogma and faith will disappear when we appear before Allah. He will judge not by what we profess but by what we are.