Âli İmrân Sûresi 188. Ayet Meali

bk. Tefsîru Ebüssuûd, 2/126; 2/143;  

188.Buhari ve Müslim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre bu ayeti kerime, Resulullah (a.s.)`ın sorduğu bir soruya yanlış cevap veren sonra da Resulullah (a.s.)`ın sorduğu soruyu cevaplandırdıklarından dolayı kendilerinin övülmelerini isteyen yahudiler hakkında inmiştir. Bazı rivayetlere göre de bu ayeti kerime Resulullah (a.s.) ile birlikte savaşa çıkmayan sonra: "Aslında biz de sizinle birlikte olmak istiyorduk ama mazeretlerimiz bizi allıkoydu" diyen ve bundan dolayı kendilerinin övülmelerini isteyen münâfıklar hakkında inmiştir. İbnu Hacer her iki olayın da ayeti kerimenin iniş sebebiyle bağlantısının olabileceğini ifade etmiştir.  

Bunlar bazı ayetleri gizlemeleri ya da tahrif etmeleriyle servet, şan, şöhret kazanan toplumlar olarak anılmak istemez. Aksine, kendilerinin dine en büyük hizmet yapan kişiler olarak anılmalarını arzu ederler.  

(1)Bakınız; (Sözler, 18. Söz, 87)  

[2] Getirdikleri şey hakkı gizlemek, halkı azdırmak, yapmadıkları ise hakkı meydana çıkarmak, doğruyu haber vermek, ahti yerine getirmek.[2] Baki kalan nimet.  

1 Zan: Kelime olarak, sanmak ve tahmin etmek demektir. Terim olarak ise, bir kimse hakkında hiçbir bilgi ve delil bulunmayan bir şeyi doğruymuş gibi kötülükle töhmet altına alarak söylemektir. Hucurat: 12. âyette Rabbimiz: “Ey îman edenler, zandan çok kaçının; zîrâ zannın bir kısmı günâhtır…” buyurmaktadır. Âyetin bölümü, “Ey îman edenler, zannın pek çoğundan kaçının” diye tercüme edilebilirse de; bazı zanlardan sakınmamayı ifade ettiği için çok da doğru olmayabilir. Peygamber (s.a.v) de: “Zandan sakının. Şüphesiz zan sözün en yalan olanıdır.” buyurmuştur. Buraya kadarı kişilerle ilgili olan zandır. Bir de; Allah’ın dinini ucuza satma yolunda yapılan ve; “bana göre…” diye başlayan zanlar vardır ki bu zanlar daha da tehlikelidir. Zira Rabbimiz: “Onların birçoğu zandan başka bir şeye uymaz. Hâlbuki zan, Hak’tan hiçbir şeyin yerini tutmaz. Muhakkak ki, onların ne yaptıklarını Allah çok iyi bilir.” (Yunus: 36) buyurmaktadır. İslâm dışındaki düşünce sistemleri ve bunların İslâm hakkındaki kanaatleri sadece zandan ibarettir. Yasak edilen zannın içine, açıkça şüpheli yerlerde gezen kimse hakkındaki zan, dünya işlerinde yapılan zan ve Allahu Teâlâ’ya karşı duyulan hüsn-i zan girmez. Ancak Ulûhiyetle ve Peygamberlikle ilgili zanlar haram olan zanlara dâhildir. Çünkü iman ve tasdik hususunda kesin bilgi şarttır. 2 Yukarıdaki tercüme, ikinci (لَاتَحْسَبَنَّ) fiili birincinin tekidi olduğu düşünülerek yapılmıştır.  

145 Yani, bütün iddialarının aksine, Kitâb-ı Mukaddes’in ve Hz. İbrahim itikadının safiyetini muhafaza etmemeleri (Râzî).  

[703] Metinde bulunan bu ikinci “sanma ki” (fe lâ tahsebennehum), bazı müfessirlere göre cümlenin uzunluğundan dolayı tekit için gelmişse de, biz usulümüz gereği aynen yansıttık. [704] Zımnen: Şahsiyetinden yırtıp imajına yatıranlar, insanın imajına değil kalplerin özüne bakan Allah nazarında hiçbir şey kazanmadıklarını görecekler. Bu onların azabını katlayacak.  

Siyak itibariyle bu vasıflar, bir önceki âyette bildirildiği üzere, o zamanki Ehl-i kitap bilginlerinin vasıflarıdır. Zira İbn Abbas (r.a)’ın dediği gibi “Hz. Peygamber (a.s.) bir defasında onlara bir şey sormuştu. Onlar da gerçeği gizleyip, ona başka bir şey söylediler. Yaptıkları bu iş hoşlarına gitti, üstelik verdikleri bu yanlış bilgiden ötürü bir de teşekkür beklediler.” Âyet onların içyüzlerini ortaya koydu. Demek ki bu âyet birinci derecede Yahudi bilginleri, ikinci derecede münafıklar, üçüncü derecede de müminler hakkında indirilmiş sayılır. Zira müminler, nefis ve şeytanın tesiriyle bu zaafa düşmesinler diye, onların durumlarından ders almalıdırlar.  

[1] Rasûl-ü Ekrem bir gün Yehûd'dan tevrat'da mezkûr bir şeyi suâl buyurdılar. Yahûdîler: Kitâbda mezkûr olanın muhâlifini haber virdiler ve Muhammed'i aldatdık diye memnûn oldılar. Bu âyet-i kerîme onların bu cürümlerinin cezâsız kalmayacağını beyân sadedinde nâzil oldı. Diğer bir kavle göre bu âyet-i kerîme münâfıklar hakkında nâzil olmuşdur.  

[*] Bunlar bazı ayetleri gizlemelerine karşılık dünyalıklar elde ederler. Fakat bu yönleriyle anılmak istemez, kendilerinin dine en büyük hizmet yapan kişi olarak anılmalarını arzu ederler.  

496 A searching picture of the worldly wise! They may cause mischief and misery to others, but gloat over any glory it may bring them! They may trample down Allah's truths, and enthrone false standards of worship. They may take credit for virtues they do not possess and seeming successes that come in spite of their despicable deceptions.