Âli İmrân Sûresi 166. Ayet Meali

Bkz. 3/152, 3/172 Hz. Muhammed, düşmana karşı müdafaa için Uhud Dağı’na gitmek üzere asker toplamaya çalışırken, bazı münafıklar ve münafıkların etkisinde kalan bazı göçebe Araplar, farklı mazeretlerle Hz. Peygamber’in çağrısına uymamıştı. Hatta “Eğer savaşmayı bilseydik, mutlaka peşinizden gelirdik.” diyerek bir de işi sulandırmışlardı. Sulandıranların başında Abdullah bin Ubeyy bin Selul vardı. Allah bu ayetle bunların konumuna işaret ederek münafık olduklarını bildiriyor ve bu şekilde Müslümanların safını münafıklardan temizlediğini anlatıyordu. Onların imandan çok küfre yakın olduklarını bildirerek “Kalplerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlar.” ifadesiyle söylediklerinde samimi olmadıklarını ortaya koyuyordu. Çünkü onlar, savaş olacağını bildikleri halde, Müslümanlarla müşrikler arasında savaşın çıkabileceğini tahmin etmediklerini ileri sürüyorlardı. Bilmiyorlardı ki, kalplerinde gizlediklerini Allah çok iyi biliyor ve bildiklerinden elçisini de haberdar ediyordu.  

(*) Hz. Muhammed, saldırgan düşmana karşı müdafaa için Uhud Dağı’na gitmek üzere asker toplamaya çalışırken, bazı münafıklar ve münafıkların etkisinde kalan bazı göçebe Araplar, farklı mazeretlerle Hz. Peygamber’in çağrısına uymamıştı. Hatta “Eğer savaşmayı bilseydik, mutlaka peşinizden gelirdik.” diyerek bir de işi sulandırmışlardı. Sulandıranların başında Abdullah bin Ubeyy bin Selul vardı. Allah bu ayetle bunların konumuna işaret ederek münafık olduklarını bildiriyor ve bu şekilde Müslümanların safını münafıklardan temizlediğini anlatıyordu. Onların imandan çok küfre yakın olduklarını bildirerek “Gönüllerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlar, ifadesiyle söylediklerinde samimi olmadıklarını ortaya koyuyordu. Çünkü onlar, savaş olacağını bildikleri hâlde, Müslümanlarla müşrikler arasında savaşın çıkabileceğini tahmin etmedikerini ileri sürüyorlardı. Bilmiyorlardı ki, içlerinde gizlediklerini Allah çok iyi biliyor ve bildiklerinden elçisini de haberdar ediyordu. Ayrıca ayette geçen (وَلِيَعْلَمَ) ‘’Ve (şehadet ilmiyle de) bilsin (ayırt etsin, belirtsin ve ortaya çıkarsın) anlamındadır. Not: Yüce Allah’ın ilmi ikiye ayrılır. Biri gaybı ilmi, diğeri de şehadet ilmi. Gaybı ilimden maksat gelecekle ilgili olup henüz meydana gelmemiş olan olayları bilmesidir. Şehadet ilmi ise olayların meydana geldiği anda görerek elde edilen ilimdir. Yani yüce Allah insanlarıın yapacaklarını gaybı olarak bildiği gibi, onları deneyerek şehadet ilmiyle de yaptıklarını bilmeketedir. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. İşte bu ve buna benzer mesajlarda yüce Allah insanı gaybı ilmine göre değil, denedikten sonraki şehadet ilmiyle muahaze eder. الوجه الثاني: فباذن الله: أي بعلمه (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير) أي ليعلم شاهدا ما علم غائبا (تأويلات القران – الماتريدي) (وليعلم المؤمنين ) أي : ليميز والعلم هنا كناية عن الظهور والتقرر في الخارج لما قدره- سبحانه- في الأزل أى أراد الله أن يحدث ما حدث في غزوة أحد ليظهر للناس ويميز لهم المؤمنين من غيرهم (تفسير الوسيط - تفسير البغوي)  

“Yüce Allah’ın bilmesi” ifadesiyle ilgili izahımız ve ilgili ayetler için bkz. Âl-i İmrân 3:140, dipnot 11.,“Yüce Allah’ın bilmesi” ifadesiyle ilgili izahımız ve ilgili ayetler için bkz. Âl-i İmrân 3:140, dipnot 11. Yüce Allah önceki ayette hem müminleri hem de münafıkları ayırt etmek için Uhud’da yaşananlara izin verdiğini ifade ettikten sonra, bu ayette de onların nasıl ikiyüzlü davrandıklarını ifade etmektedir. Münafıklara Uhud günü “Gelin, Allah yolunda savaşın; bunu yapamazsanız hiç olmazsa savunmada olun; kalabalık görüntüye katkı vererek müşriklerin gözünün korkmasına yarayın” şeklinde çağrı yapıldığında onların cevabı tam münafıkça olmuş ve bu teklifi reddetmişler, Uhud günü savaşı bırakıp çekip gitmişlerdi.  

1 Bu bölüm, “Eğer biz, gerçekten savaş yapılacağını bilseydik, kesinlikle sizin peşinizden gelirdik, dediler.” şeklinde de tercüme edilebilir.2 Bu iki âyet, Uhud savaşına katılamayan ve Peygamber Efendimizi terk eden, Abdullah b. Übey ve onun peşine takılan 300 münâfık hakkında, indirilmiştir. (Kurtubî)  

475 Test: literally know. See n. 467 to 3:154.