Âli İmrân Sûresi 153. Ayet Meali

Müslümanlar savaşı kazanmasalar da Allah’ın yardım ve mağfiretiyle tekrar kendilerine gelip müşrikleri Mekke’ye doğru kovaladılar. 70 şehit ve onlarca yaralıya rağmen savaşın hemen ertesi günü müşriklerin ne yapacağı belli olmayacağı için Hz. Peygamber düşmanı takibe karar verdi. Hz. Muhammed, 70 kişilik süvari birliği ile 8 km kadar müşrikleri takip etti. Sonra konakladığı yerde üç gün bekleyip düşmana savaştan yılmadıkları ve korkmadıkları mesajını vererek geri döndü.  

[1] Ya’ni ikinci gam birinci gammı unutdırdı.  

Bu âyetler, Uhud savaşında cereyan eden olaylara dikkat çekmektedir. Savaş öncesinde Hz.Peygamber, bir birliği, bir geçide yerleştirerek; emir almadıkça, her ne pahasına olursa olsun, mevkilerini terk etmemelerini tembih etti. Savaşın başlangıcında müslümanlar üstün duruma geçince, geçittekiler, birkaç kişi hariç, yerlerini terk ederek ganimet toplamaya koştular. Bunu fırsat bilen müşrikler, arkadan dolanarak müslümanları zor durumda bıraktı. Müslümanlar, başlangıçtaki üstünlüklerini kaybedip dağıldılar. Hz. Peygamberin çağrısı üzerine sergilenen son bir hamle ile kesin yenilgiden kurtuldular ama kesin bir başarı da elde edilemedi. Müslüman askerlerin bir kısmının verilen emri tam olarak yerine getirmemeleri, İslâm ordusuna pahalıya mal olmuştu.  

(3)Burada zikredilen “keder üstüne keder”, Resûl-i Ekrem (asm)’ın ölüm haberinin yayılması, yaralanmalar, öldürülmeler, müşriklerin muvaffakıyeti, ganîmetin elden gitmesi ve Allah’ın yardımından mahrum kalmaları gibi, harb esnâsında sahâbelerin çektikleri çok büyük sıkıntılardır. (Nesefî, c. 1, 282)“Aklı başında olan insan, ne dünya umûrundan (işlerinden) kazandığına mesrûr olur (sevinir) ve ne de kaybettiği şeye mahzûn olur. Zîrâ dünya durmuyor, gidiyor. İnsan da berâber gidiyor. Sen de yolcusun. Sen de gidiyorsun. Bak, ihtiyarlık şafağı kulakların üstünde tulû‘ etmiştir (doğmuştur). Başın yarısından fazlası beyaz kefene sarılmış. Vücûdunda tavattun etmeğe (yerleşmeye) niyet eden hastalıklar, ölümün keşif kollarıdır. Maahâzâ (bununla berâber), ebedî ömrün önündedir. O ömürde, bâkīde göreceğin rahat ve lezzet, ancak bu fânî ömürde sa‘y ve çalışmalarına bağlıdır. Senin o ömr-i bâkīden hiç haberin yok! Seni ölüm sekerâtı uyandırmadan evvel uyan!” (Mesnevî-i Nûriye, Habbe, 115)  

(*) Onlar önce mağlubiyet ve başlarına gelen musibet için üzülürken, bunları unutturacak daha büyük bir keder olan Hz. peygamberin öldürülmüş olduğuna dair yanlış haberin yayılması olmuştur. İşte onlar bu haberi duyunca bu defa Hz. peygamber için büyük bir üzüntüye kapılır ve önceki üzüntüye sebep olan mağlubiyet ve başlarına gelen musibeti unuturlar. Fakat daha sonra bunun yanlış olduğunu öğrendiklerinde bu defa sevinçten dolayı adeta hiçbir şey olmamış gibi oldu. İşte bu ayet, birbirlerini takip eden bu durumlara işaret ediyor.  

[3] Veya dağa çıkıyor, dereye kaçıyordunuz.[4] Celâdet göstermeye alıştırmak için.[5] Katil, ve düşmanın zaferi üzerine hezimet — ganaimin elden gitmesi üzerine inhizam— katil, düşmanın zaferi üzerine peygamberin katli şayiası — Resûle muhalefet üzerine inhizam.  

38 Elinizden gidenden kasıt, kaçan ganimet fırsatı; başınıza gelenden kasıt da yenilgiyi tatmış olmalarıdır.  

Bu ayetlerde, Uhud’da yaşananların bir kısmı dile getirilmektedir.  

1 Yani ganîmetiniz elinizden gidiyor, bir kısmınız öldürülüyor veya yaralanıyor, Peygamberinizin öldürüldüğü haberine üzülüyordunuz. İşte bu olayda, acının acıyı unutturduğu görüldü. Zîrâ en büyük zannedilen sıkıntıları bile unutturacak sıkıntılar olur. Ve Allah bir anda mağlupları galip, mahzunları memnun edebilir. (Elmalılı)  

111 Yani, Uhud’da o kadar utanç verici şekilde davrandıklarının anlaşılması [ve yüzlerine vurulması] (bkz. yukarıdaki 90. not), sonunda, onlara savaşın kaybından ve birçok kardeşlerinin ölümünden daha acı verici olmuştu: bir önceki ayette değinilen “sınav”ın anlamı da budur.  

[676] Medine’ye kadar kaçanlar vardı. Allah Rasûlü’nün etrafındakilerin sayısı bir ara sekize kadar düşmüştü.  

Bu âyetler, Uhud Savaşındaki olayları anımsatmaktadır. Hz. peygamber (s.a.v.), başlangıçta bir birliği, düşmanın arkadan sızabileceği bir geçite yerleştirdi. Müslümanlar gâlib de gelseler, mağlûb da olsalar, buradan asla ayrılmamalarını emretti. Fakat geçidi tutanlar, ilk anda müslümanların gâlib gelmekte olduklarını görünce savaş ganîmeti toplamak amacıyla bulundukları yeri bırakıp savaş alanına daldılar. Yalnız komutanları, on kişi ile birlikte orada kaldı. Bu durumu fırsat bilen düşman, oradan sızarak geçitte bulunanları öldürüp müslümanları arkadan çevirdi. İki kuvvet arasında kalan müslümanlar, dağılmaya yüz tuttular. Bu savaşta yaralanmış olan Hz. peygamber, onları kendi çevresinde toplanmaya çağırıyordu. Sonunda müslümanlar toparlanıp kesin bir bozgundan kurtuldular ama savaşı kaybettiler. Eğer geçide yerleştirilmiş olan okçular, Allah Elçisi'nin sözünü dinleyip yerlerinden ayrılmasalardı, müslümanlar bu duruma düşmeyeceklerdi. Bununla beraber bu sonuç da onlara ders oldu. Artık bir daha Allah Elçisi'nin buyruğuna aykırı hareket etmediler.  

[1] Bir felâkete uğramak ve yâhud bir fırsatı kaçırmak ile mahzûn ve müteessir olan ondan daha büyük bir felâkete uğrar ise evvelkini derhâl unudur.  

(29) Başa gelenlerin ve şehitliğin bir bağışlanma ve rahmet vesilesi olduğunu bilmekle teselli bulursunuz.  

464 It would seem that a party of horsemen led by the dashing Khalid ibn al Wai id came through the gap in the passes where the Muslim archers should have been, and in the confusion that arose, the retreating foe rallied and turned back on the Muslims. From the low ground on the bank of the Nullah, the Muslims retreated in their turn and tried to gain the hill. They had a double loss: (1) they were baulked of the booty they had run after, and (2) their own lives and the lives of their whole army were in danger, and many lives were actually lost from their ranks. Their own lives being in danger, they had hardly time to grieve for the loss of booty or the general calamity. But it steadied them, and some of them stood the test.