Âli İmrân Sûresi 122. Ayet Meali

Uhud savaşı. Bu iki bölük, askerin iki kanadını meydana getiren Selme ile Harise oğullarıdır.  

122.Yukarıdaki rivayete göre Abdurrahman bin Avf (r.a.) ayeti kerimenin Uhud savaşı esnasında kâfirlerden "emân" isteyen bir grup Müslüman hakkında indirildiğini söylemiştir.Buhari ve Müslim`in Cabir bin Abdullah (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre bu ayeti kerime Seleme oğulları ile Harise oğulları hakkında indirilmiştir.  

Uhud savaşında ordunun sağ ve sol kanadını teşkil eden Hazrec kabilesinden Selemeoğulları ile Evs kabilesinden Hariseoğulları, münafık Abdullah b. Ubeyy’in kaçışına bakarak geri dönmeye niyetlenmişlerdi. Bu âyette; inananların en büyük yardımcısının Allah olduğu ve müminlerin bütün hazırlıklarını yaptıktan ve savaşın gereklerini yerine getirdikten sonra sadece O’na dayanıp güvenmeleri gerektiği, Seleme ve Hariseoğullarının da aynı iman ve duygu ile cephedeki yerlerini korumaları gerektiği uyarısı anlatılmaktadır.  

[1] Ya’ni bilâhare Cenâb-ı Hak sebât ihsân buyurdı.  

Uhud savaşında, sağ ve sol kanatlara yerleştirilen Hazrec kabilesinden Seleme Oğulları ile Evs kabilesinden Harise Oğulları, Hz. Peygamber’in savaş taktiğine uymamış, savaş esnasında düşmana karşı korkaklık ve za’f göstermişlerdi.  

 Uhud savaşında, Hz. Peygamber’in sağ ve sol kanatlara yerleştirdiği, Hazrec kabilesinden Seleme oğulları ile Evs kabilesinden Hârise oğulları düşmana karşı direnmekte korkaklık ve zaaf göstermişlerdi. Nitekim, bunlardan, 300 kişiye kumandanlık eden İbn Übey: «Kendimizi ve çocuklarımızı ne diye tehlikeye sokalım!» diyerek geri çekilmişti.  

1. Korucusuydu. 2. Allah'a güvensinler, O'na dayansınlar; her türlü hazırlığı yaptıktan sonra sonucu Allah'a bıraksınlar.  

(1)Bakınız; (sahîfe 70, hâşiye 2; sahîfe 71, hâşiye 3)  

(*) Uhud savaşında ordunun sağ ve sol kanadını teşkil eden Hazrec kabilesinden Selemeoğulları ile Evs kabilesinden Hariseoğulları, münafık Abdullah b. Ubeyy’in kaçışına bakarak geri dönmeye niyetlenmişlerdi. Bu âyette; inananların en büyük yardımcısının Allah olduğu ve iman edenlerin bütün hazırlıklarını yaptıktan ve savaşın gereklerini yerine getirdikten sonra sadece O’na dayanıp güvenmeleri gerektiği, Seleme ve Hariseoğullarının da aynı iman ve duygu ile cephedeki yerlerini korumaları gerektiği uyarısı anlatılmaktadır. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması)  

30 Münafıkların reisi Abdullah bin Ubeyy’in öncülüğünde üç yüz kadar kişi savaş başlamadan firar etmişti. Hz. Peygamber’in kuvvetleri arasında yer alan Evs kabilesinden Benû Seleme, Hazreç kabilesinden Benû Hârise oymakları da, kalabalık düşmana karşı cesaretlerini yitirip, savaş başlamadan firarîlere katılmak istediler. Son anda vazgeçip savaşa iştirak ettiler. Bu ayet bu olaya açıklık getiriyor. Uhut’ta müşrik Mekkeliler iki bini ücretli olmak kaydıyla toplam üç bin kişiyken, Hz. Peygamber’in ordusu sadece yedi yüz kişi civarındaydı.  

(Bu iki grup, münafıkların lideri Abdullah İbn-i Ubeyy 300 adamıyla ayrıldığında tereddüde düşen Beni Seleme ve Beni Harise kabileleriydi.)  

Ayetteki “iki grub”un Ensâr’dan iki kabile olan Haz­rec’den Seleme oğulları ile Evs’ten Hârise oğulları olduğu iddia edilmektedir. Savaşın kızışan döneminde bu iki grup Abdullah b. Übeyy’e inanmak üzereyken, Yüce Allah’ın onların velisi yani dostu olduğu ifadesi gereği kaçmamış ve ordudan ayrılmamışlardı. Ancak durumun fecaati onların paniklemesine neden olmuş, dağılmanın eşiğine gelmişlerdi. Sonuç olarak Yüce Allah’ın dostluğunun hatırlatılmasıyla bu iki grup da Hz. Muhammed’in yanında kalmıştı.  

1 Bu iki topluluk, Abdullah b. Übey’in tarafına katılmaya hazırlanan Hazrec’den Seleme oğulları ve Evs’ten Haris oğullarıdır. (Kurtubî) Bk. (Nisâ: 88, 89)2 Tevekkül: Lügatte âcizliğini ortaya koymak ve başkasına güvenmek anlamına gelir. Dini terim olarak ise Tevekkül; kulun sebepleri yerine getirdikten sonra, Allah’a karşı âcizliğini ortaya koyup, sadece Ona güvenmesidir. Tariften de anlaşıldığı gibi tevekkül; Müslümanın yapacağı işlerde tüm sebeplere sarılması, alınması gereken tedbirleri alması, çalışıp çabalaması, ama gönlünü bunlara bağlamayıp sadece Allah’a dayanmasıdır. Tevekkül, hiç bir zaman, çalışmayı ve sebebe sarılmayı terk edip, “Allah’ın dediği olur” diyerek kenara çekilmek değildir. Nitekim Peygamber (s.a.v), devesini salıvererek Allah’a tevekkül ettiğini söyleyen bir bedeviye “Onu bağla da öyle tevekkül et” (Tirmizî). "Eğer siz Allah’a hakkıyla tevekkül derseniz, o sizi kuşu rızıklandırdığı gibi rızıklandırır" (İbnu Mâce) buyurmuştur. İslâm inancına göre; yaratıkların bütün fiilleri, halleri ve sözleri, yüce Allah’ın kaza ve takdîri ile meydana gelir. Hz. Ömer, Medine’de boşta gezen bir gruba: “Siz necisiniz?” diye sordu. Onlar da: “Biz mütevekkilleriz”, dediler. Bunun üzerine o: “Hayır, siz mütevekkil değil, müteekkil (yiyici)lersiniz. Siz yalancısınız, tohumumu yere atıp sonra tevekkül edene mütevekkil denir” dedi. Tevekkül, Müslümanların kadere olan inançlarının bir sonucudur. Tevekkül eden kimse, Allah’a kayıtsız şartsız teslim olmuş, kaderine razı kimsedir. Tevekkül de tembellik ve miskinliği gerektirmez. Gerçek mütevekkil çalışmadan kazanamayacağını, ekmeden biçilemeyeceğini, amelsiz Cennet’e girilemeyeceğini, ihlasla ibadet ve taatta bulunmadan Allah’ın rızasına kavuşulamayacağını bilir.  

91 Yani neredeyse Abdullah b. Ubeyy’in öncülüğünde firarilere katılmaya hazırlanan Benû Seleme ve Benû Hârise oymaklarının (bkz. bir önceki not).  

[653] İki ordu arasındaki güçler dengesizliğini görüp cesaretlerini yitirenler kastediliyor. Taberî’ye göre âyetin ilk cümlesi önceki âyetin devamıdır.  

Bunlar Beni Seleme ile Beni Hârise olup münafıkların başkanı İbn Übey 300 adamı ile ayrıldığında onlar da tereddüde düşmüşlerdi. İbn Übey, istişare sırasında Medine dışına çıkmamayı önermişti. Hz. Peygamber’in de şahsî görüşü bu şekilde idi. Onun için, gönülsüz olarak Uhud’a çıkmıştı.  

(23) Uhud Savaşı öncesinde istişare yapılırken, Peygamberimiz gördüğü bir rüyayı yorumlayarak, düşmanı şehirde karşılamak yönünde reyini bildirdi. Münafıkların başı Abdullah ibni Übeyy de aynı görüşteydi. Fakat istişarede, şehir dışına çıkarak savaşma fikri hakim oldu; Peygamberimiz de bu görüşe uydu. Savaş için yola çıkıldığında, Abdullah ibni Übeyy adamlarını alarak geri dönünce, sayıca zaten az olan Müslümanlar, daha da zayıf düştüler. Bunun üzerine Müslümanlardan iki kabile yılgınlığa düşüp, henüz savaş başlamadan geri çekilmek üzereydi. Ancak onlar da son anda bundan vazgeçerek yerlerinde kaldılar.  

443 The two parties wavering in their minds were probably Banu Salamah of the Khazraj and Banu Harithah, but they rallied under the Prophet's inspiration. That incident shows that man may be weak, but if he allows his weak will, to be governed by the example of men of God, he may yet remedy his weakness. (Eds.).