Âli İmrân Sûresi 110. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/143; 35/32.  

Bkz. 3/104İnsanların iyiliği için hayırlı bir ümmet olarak ortaya çıkacak kişinin her şeyden önce güçlü bir imana, bu misyonun hakkını verebilecek vizyona, ruhi ve fikri olgunluğa, bilgi donanımına sahip olması gerekir. Hayırlı ümmet olmanın birtakım yükümlülükleri ve bunlardan kaynaklanan ciddi sorumlulukları vardır. İyiliği emretmek ve kötülüklerden sakındırmak sadece lafla olacak bir iş değildir. Tebliğde temsil esastır. İyiliği önerirken iyi olmak ve iyiliklerin yanında yer almak, kötülükten sakındırmak için kötü fiillerden uzak durmak, kötülerle ve kötülüklerle mücadele vermek, her daim zulmün ve haksızlığın karşısında olmak gerekir. Hayırlı ümmet, tavır ve davranışlarıyla, söylem ve eylemleriyle insanlara örnek olur, iyiliğin, huzurun ve esenliğin egemen olması için malını, imkânlarını, hayatını ortaya koyar, iyi ve faydalı faaliyetlerde bulunur ve bu tip faaliyetlerin destekçisi olur.  

 Bu âyetin müslümanlarla ilgili ilk kısmı, bazı âlimlerce, icmâ-ı ümmetin, İslâm Dininin hüküm kaynaklarından birisi olduğunu gösteren delilleri arasında zikredilmiştir.  

* “Ehl-i kitap”; Tevrât’ın aslını tahrif eden, Hz. Üzeyir’e [aleyhisselâm], “Allah’ın oğlu” diyen, aslı İslâm iken peygamberlerinden sonra bozdukları inançlarının adını Yahûdîlik olarak değiştiren kâfirler ile İncîl’in aslını tahrif eden, Hz. Îsâ’ya [aleyhisselâm] “Allah’ın oğlu” diyen, aslı İslâm iken peygamberlerinden sonra bozdukları inançlarının adını Hıristiyanlık olarak değiştiren kâfirlerin ortak adıdır.  

1. Toplum. Topluluk. İnsan soyu. Ümmet, toplum anlamının yanı sıra aynı tür canlı topluluğuna da verilen isimdir. Örneğin kuşlar bir ümmettir. Sözcüğün diğer bir anlamı da “yol”dur. Bu yol, amaçlanmış, hedef olarak belirlenmiş yoldur. Amaç ve inanç birliği, ortak değer yargıları ve aynı uygarlığa sahip olan insan topluluğudur. 2. İyi, doğru, yararlı, güzel olan. Toplumsal uzlaşı ile doğru olduğu kabul gören. 3. Kötü, eğri, zararlı, çirkin olan.  

(2)Bu âyetin tefsîrinde, Hz. Ömer (ra)’ın şöyle dediği rivâyet edilmiştir: “Allah dileseydi اَنْتُمْ [Siz] zamirini kullanırdı, hepimiz bu âyetin içine girerdik. Fakat Allah *****[Siz oldunuz] ifâdesini kullanarak, bu âyeti sâdece Muhammed (asm)’ın ashâbına has kılmıştır. Kim onların yaptığı gibi yaparsa, insanlar için seçilmiş en hayırlı ümmet olur.” (Kenzu’l-Ummâl, c. 1, 238)  

(*) Bunlar her Müslümana yüklenen İslamı bir görevdir. Bu görevi hakkıyla yaptıklarında, o zaman hayırlı ümmet olmanın vasfını kazanırlar, yoksa bu görevi yapmayıp, sadece ihlaslı bir şekilde namaz kılmak, oruç tutmak, hac yapmak, zekât vermek, İslamın bütün ibadetlerini yerine getirmek, helâl yiyip haramdan kaçınmak vs. ile bu vasfı kazanmak mümkün değildir. Ancak bütün bunları yerine getirmekle diğer toplumlardan farklı ve hayırlı bir ümmet özelliğine sahip olunur… ولكن هذه الخيرية لا يستحقها من ليس لهم من الإسلام واتباع النبي - صلى الله عليه وسلم - إلا الدعوى وجعل الدين جنسية لهم ، بل لا يستحقها من أقام الصلاة وآتى الزكاة وصام رمضان وحج البيت الحرام والتزم الحلال واجتنب الحرام مع الإخلاص الذي هو روح الإسلام إلا بعد القيام بالأمر بالمعروف والنهي عن المنكر ، وبالاعتصام بحبل الله مع اتقاء التفرق والخلاف في الدين (تفسير المنار)  

[1] Veya hayırlı ümmet oldunuz.  

Bu cümle Âl-i İmrân 3:104’teki mesajın nasıl anlaşılması gerektiğini yani “iyiliği emredip (öğütleyip) kötülükten engelleme (sakındırma)”nın ve Yüce Allah’a iman edip güvenmenin bir Müslümanlık göstergesi olduğu prensibini içermektedir. Benzer mesajlar: Mâide 5:79; A‘râf 7:164, 199; Tevbe 9:71; Hûd 11:116.,Benzer mesaj: Hadîd 57:26. Bu ayetteki imanla ilgili fiiller “inanmak”tan öte, “güvenmek” demektir. Çünkü burada bahsedilen muhataplar zaten inanmış kişilerdi. İlgili fiiller “inanmak” anlamında kullanılacaksa, “doğru inanmak” anlamında yorumlanmalıdırlar.  

1 Burada Muhammed ümmetinin asıl özelliğinin; îmanları ve “emr-i b’il-ma’ruf ve nehy-i an’il-münker” yapmaları olduğu vurgulanmaktadır. Aslında bu görevin, esas itibarı ile yalnız devlete ait olmayıp, tüm Müslümanların bizzat veya dolaylı olarak bununla ilgilenmeleri gerektiği de anlaşılmaktadır. Zâten bir ümmetin hayırlı olmasının, çoğunluğunun ıslahı ile olabileceği ve nitekim diğer kitap ehli olanların bu özelliklerini yitirmelerinin, onların fasıklar olarak yoldan çıkmalarına sebep olduğu da açıklanmaktadır.  

[640] Buradan itibaren sûre, Uhud imtihanı üzerinden İslâm cemaatine hitap ediyor ve evrensel ahlâkî sorumluluğunu hatırlatıyor. [641] Kâne yardımcı fiilinin konumuna göre şu anlamlar da verilebilir: “ümmet idiniz”, “ümmet oldunuz”. Ebu Müslim bu ilâhî hitabı, Allah’ın âhirette yüzü ak çıkan mü’minlere hak ettikleri ödülü muştularken yaptığı hitap olarak alır (Nkl: Râzî). Bu âyet sûrenin 104. âyeti olan “Öyleyse sizler hayra çağıran, meşru ve iyi olanı teklif eden, kötü ve yanlış olandan da sakındıran, (ümmet olmanın gereğini yapan) bir ümmet olun!” emrinin bir devamı olarak anlaşılmalıdır. Orada “olun” diye emredilen hususlar, burada “oldunuz” haberiyle pekiştirilmektedir. [642] İyiyi önerip yanlıştan sakındırma, imanla doğrudan alâkalı Kur’anî bir emirdir (104. âyetle krş.). Bu emir sosyal bünyenin savunma mekanizmasına tekabül eder. [643] Hemen arkadan gelen ibareden de anlaşılacağı gibi buradaki iman, imanın ahlâkî karşılığı olan “güven” vurgusu taşımaktadır.  

Hz. Muhammed ümmetinin ayırıcı özelliği: Tevhid, iyiliği yayma ve kötülüğü önleme olarak bildirilip bu itibarla en hayırlı ümmet vasfını kazandığı vurgulanıyor. İyilik diye çevirdiğimiz ma’ruf İslâm’ın ve aklın meşrû ve makbul saydığı şeydir. Kötülük, yani münker ise İslâm’ın ve aklın gayri meşrû, kötü saydığı şeydir. Bu görev, yalnız yöneticilerin değil, imkânlarına göre bütün müminlerindir. Hayırlı ümmet olmak için, çoğunluğun bu vasfı taşıması gerekir. Ehl-i kitabın kınanmasının sebebi, çoğunluğun kötü tarafta yer alıp, az olan iyilerin de bu görevi terk etmeleri idi.  

[*] Kitaplarında uzman olan kişiler  

(20) Âhirzaman Peygamberinin ümmeti olan biz Müslümanlar, insanlar içinde en hayırlı ümmet olarak nitelendirildiğimiz gibi, bu ümmet içinde de, Kur’ân’ın indiği sırada ona muhatap olanlar, yani, Peygamberimizin Sahâbîleri, ümmetin en hayırlıları oldular. Âyetin her iki şekilde de anlaşılması mümkün olduğu gibi, her iki anlam da kastedilmiş görülmektedir. Ancak, hayırlı ümmetin özellikleri olarak sayılan “iyiliği teşvik, kötülükten sakındırma ve iman” niteliklerini unutmamak gerekir ki, bu âyetin övgüsüne erişebilmek, ancak bu niteliklere sahip olmakla mümkündür.  

434 The logical conclusion to the evolution of religious history is a non-sectarian, non-racial, non-doctrinal, universal religion, which Islam claims to be. For Islam is just submission to the Will of Allah. This implies (1) Faith, (2) doing right, being an example to others to do right, and having the power to see that the right prevails, (3) eschewing wrong, being an example to others to eschew wrong, and having the power to see that wrong and injustice are defeated. Islam therefore lives, not for itself, but for mankind. The People of the Book, if only they had faith, would be Muslims, for they have been prepared for Islam. Unfortunately there is Unfaith, but it can never harm those who carry the banner of Faith and Right, which must always be victorious.