Alak Sûresi 5. Ayet Meali

Bu ilk beş âyet, Hz. Peygamber Hira mağarasında iken Cebrail’in ilk getirdiği âyetlerdir. Bu âyetlerin inmesinden sonra vahiy bir süre kesilmişti ki bu süreye “fetret dönemi” denir. Daha sonra Müddessir sûresinin inmesiyle fetret dönemi sona ermiştir.  

(3)Bu sûrenin buraya kadar olan ilk beş âyeti, Kur’ân’ın ilk nâzil olan âyetleridir. (Kurtubî, c. 10/20, 118)  

(*) İki türlü bilgiden biri olan husûlî bilgi, çalışılarak öğrenilir. Yani sonradan hâsıl ettiğimiz bilgidir. Diğeri de hudûrî bilgidir ki, bu insan fıtratına nakşedilen bilgidir. Bu bilgi bizde her zaman vardır. Örnek vermek gerekirse insan hafıza kaybına uğrarsa adını, nerede oturduğunu, yani husûlî olanları unutsa da iştah, şehvet, korkma ve güven gibi hudûrî olanları unutmaz. Zira bunlar insanın DNA’sına bir kalemle yazılmış gibi nakşedilmiştir. Bu nedenle Allah insana iki türlü öğretmiştir. Öncelikle dürtü ve güdülerle beşer yanımızın hayatta kalmasını sağlamış, sonra da fücûr ve takvayı ilham ederek insan olabilmeyi öğretmiştir. (Kurandan Hayata)  

4 Buraya kadarki 5 ayet Hira Mağarası’nda Hz. Peygamber’e Cebrail vasıtasıyla gelen ayetlerdir. Vahiy bir süre kesilir bu süreye “fetret dönemi” denir. Sonra Müddessir Sûresi’nin inmesiyle devam eder. Bu sûrenin diğer ayetleri daha sonra inmiştir. (Krş. Rahmân, 55/1-4)  

3 “Kalem”, burada yazma sanatının veya, daha spesifik olarak, yazı yoluyla kaydedilen bütün bilgilerin sembolü olarak kullanılmıştır: ve bu, 1. ve 3. ayetlerin başındaki “Oku!” sembolik çağrılarını da açıklamaktadır. İnsanın, düşüncelerini, tecrübelerini ve kavrayışlarını, yazılı kayıtlar aracılığıyla bireyden bireye, kuşaktan kuşağa ve bir kültür çevresinden diğerine aktarması yeteneği, insan bilgisinin toplamına bir birikim karakteri kazandırır; ve Allah vergisi yetenek sayesinde her birey, insanlığın kesintisiz bilgi birikiminden şu veya bu yolla yararlandığından, burada, tek tek bireylerin kendi başlarına bilmedikleri -ve aslında bilemiyecekleri- şeylerin “Allah tarafından insana öğretildiği” kaydedilmiştir. (İnsanın, kendisini biyolojik bir varlık olarak yaratan ve ona bilgi elde etme iradesi ve yeteneği veren Allah’a kesin bağımlılığının bu şekilde iki kez vurgulanması, nihaî şeklini, sonraki üç ayette almaktadır.) Ayrıca, Allah’ın insana “öğretme”si (veya “belletmesi”) aynı zamanda, O’nun yalnızca beşerî tecrübe ve akıl ile oluşturulamayan ruhî hakikatleri ve manevî/ahlakî ilkeleri/ölçüleri peygamberler aracılığıyla vahyetmesini de göstermektedir: ve böylece, ilahî vahiy olgusunun çerçevesi oluşturulmuş bulunmaktadır.  

[5805] Hem fıtratına fıtrî bilgiyi nakşetti, hem vahiy (zikr) ile nakşedileni hatırlattı, hem de bilmediklerini öğretti. Allah Rasûlü “Arayış” (Hırâ’) mağarasından bu vahiylerle endişeli bir halde dönünce Hz. Hatice onu şöyle teselli eder: “Vallahi Allah seni kesinlikle mahcup etmez! Çünkü sen sözüne sadık bir adamsın, akrabalık bağlarını gözetirsin, kimsesizleri korursun, konuğa ikram edersin, haklının hakkını almasına yardım edersin!” (İbn Hanbel VI, 223).  

Müfessirler Alak suresinin 2. ayetindeki yaratılmadan, her tür insanın yaratılışının murâd buyurulduğu kanısına varmışlardır!.. Oysa Kur’an-ı Kerim’de, Mu'minûn/14 olduğu gibi bebeğin ana kamında geçirdiği embriolojik oluşum devrelerini belirleyen birçok ayet vardır ki, onlarda Alaka safhasından evvelki “döllenmiş yumurta” ve ondan sonraki “mudga” safhası da zikredilmiştir! Kaldı ki Alak suresinde yer alan “Alak” kelimesi, embriolojik oluşum devrelerinin bulunduğu surelerde zikredilen “Alaka” kelimesinin çoğuludur! Bu bakımdan Alak 2’de yer alan, “O, insanı alak’tan yarattı” beyânından murâdın bütün insanların değil, özellikle Resulullah s.a.s.’ın yaratılışına ait olabileceğini düşünüyoruz ki, lügatta Alak'a, ruhani ve manevi sevgi ve muhabbet manası da verilmiştir ve bir Kudsi Hadis’te “Sen olmasaydın, âlemleri yaratmazdım!” buyurulmuştur!..  

[1] Kur'ân'ı Kerîm'den, en evvel nâzil olan bu beş âyeti kerîmedir. Rasûl-ü Ekrem bi'setden evvel Cebel-i Hira'daki mağaraya gider ve orada halvet idüb 'ibâdet iylerdi. Bir gün Cibrîl 'aleyhisselâm gelüb ona: "Oku" didi. Rasûlullah: "Ben okumak bilmem" cevâbnı virince melek onı kucaklayub sıkdı ve yine "Oku" didi. Fahr-i kâinât "Okumak bilmem" cevâbını virdi. Bu hal iç def'a tekrâr itdi. Ondan sonra Cibrîl "Rabbinin ismiyle oku" diye bu beş âyet-i kerîmeyi teblîğ iyledi. Cenâb-ı risâletmeâb titreyerek Hadice'nin hânesine geldi. "Beni örtünüz" diyerek ve titreyerek yatdı. O sırada "يَٓا اَيُّهَا الْمُدَّثِّرُۙ قُمْ فَاَنْذِرْۙ " âyet-i kerîmesi nâzil oldı.  

[*] Bakara 31. âyette şöyle buyrulur: "Allah, Âdem'e isimlerin hepsini öğretti," Bu âyette de Allah'ın kalemle öğrettiği bildirilmektedir. Demek ki, yazıyı öğreten Allah, onu ilk öğrenen de Âdem'dir. Zaten Allah Teâlâ'nın yazıya geçirmediği bir emri yoktur. Yeryüzünde ve kendinizde olan her şey, onu ayrı bir varlık olarak yaratmamızdan önce mutlaka bir kitaba kaydolunur. Bu, Allah için kolaydır. (Hadîd 57/22)  

6207 Allah teaches us new knowledge at every given moment. Individuals learn more and more day by day; nations and humanity at large learn fresh knowledge at every stage. This is even more noticeable and important in the spiritual world.