A'lâ Sûresi 7. Ayet Meali

Yani “Allah dilediği taktirde bazı mesajları peygamberine unutturuyor ki bu da bir anlamda nesh oluyor. Nitekim; “Biz yürürlükten kaldırdığımız veya unutturduğumuz herhangi bir mesajı mutlaka daha iyisi veya benzeri ile değiştiririz. Allah’ın her şeye kadir olduğunu bilmez misin?” (Bakara 2/106) buyrulmaktadır.  

1- Mesajı iletmede ne yapıp ne yapmadığını bilir.  

(*) Not: İbn Abbas’a dayandırılan rivayete göre; ‘’Hz. Peygamber ilk dönemlerde kendisine gelen Kur’an vahyini ezberleme konusunda oldukça aceleci davranıyor, bir kelime veya harfi kaçırma korkusuyla Cebrâil vahyi henüz tamamlamadan tekrar etmeye çalışıyordu. Bu sebeple Resûlullah’a Kur’an okurken acele etmemesini emreden ve onu unutmayacağı konusunda güvence veren, “Sana Kur’an’ı okutacağız ve Allah aksini dilemedikçe unutmayacaksın” meâlindeki bu sûrenin 6. âyeti inmiştir! Oysa İbn Abbas’a dayandırılan böyle bir rivayetin olması şu gerekçelerden dolayı mümkün değildir. 1. İbni Abbas, Hz. Peygamberin vahiy aldığında dilini kımıldatarak acele ettiği olaya sanki şahit olup bizzat gözleriyle görmüş gibi aktarmaktadır. Yani bunu Hz. Peygamberden veya başka birinden aktarmıyor. 2. Konumuzla ilgili Ta-ha sûresi, Kıyamet sûresi ve A’la sûresi Mekki olup bu sûreler indiği zaman İbni Abbas dünyaya bile gelmemişti. 3. Bu nedenle onun böyle bir olaya şahit olması mümkün değildir. 4. Hz. Peygamber vefat ettiğinde de İbn Abbas henüz bir çocuk idi. 5. Basit bir konuda bile bir çocuğun şahitiği kabul edilmediği hâlde, İslam ümmeti için çok önemli olan, Hz. Peygamberin vahiy hususundaki böyle bir davranışı çocuk yaşta olan birinden öğrenmek doğru mu? 6. Çok önemli bir olay dedim, çünkü İbn Abbas’a dayandırılan bu rivayet yüzünden Taha suresi-114, Kıyamet suresi-16-19 ve Â’la suresi- 6-7. ayetlerin tefsirleri de hep yanlış yapılmaktadır. 7. İbn Abbas’a dayandırılan rivayetten farklı başka rivayetler de vardır, peki hangisi doğru? 8. Resulullahın böyle bir davranışı olsaydı, yüce Allah birkaç ayetle değil, sadece bir ayetle onun bu davranışını hemen düzeltebilirdi. İşte bu sebeplerden dolayı, İbn Abbas’a dayandırılan yukarıdaki rivayetin sahih olmadığını, bilakis ona uydurulduğunu göstermektedir. Özetle, 6. âyette de Hz. Peygambere öğretilen vahyin kendisinin unutmayacağına ve vahyin mutlaka korunacağına dair bilgi ve güvence verilmektedir. Yoksa bunun, dilini kımıldatarak acele ile Kur’an’ı okumakla bir alakası yoktur. (الله اعلم) : {سنقرئك فلا تنسى} قال مقاتل: سنعلِّمك القرآن، ونجمعه في قلبك فلا تنساه أبداً.( زاد المسير في علم التفسير) {سَنُقْرِئُكَ} سنعلمك يا محمد القرآن ويقال سيقرأ عليك جبريل القرآن) بشرى عظيمة من الله تعالى لك يا محمد أنه سيشرح صدرَك، ويقوّي ذاكرتَك فتتلقى القرآنَ وتحفظه فلا تنساه.( تيسير التفسير - القطان)  

1 Bundan böyle seni okutacağız. Ruh’ul-Kudüs olan Cebrail vasıtasıyla sana okuyacağın bir kitap olan Kur’an’ı vahyederek indirip öğreteceğiz. İneni ve indirileceği okumaya muvaffak edeceğiz. Yahut vahiy ile seni Kur’ân ve kırâat sahibi yapacağız. Bu şekilde bu, olağanüstü ilâhî Risalet ve hidayeti gösteren bir âyet, bir mucize olarak artık unutmayacaksın. Bu unutmamak, bu derece kuvvetli bir hafızaya sahip olmak da diğer bir mucize olacak. Bu gösteriyor ki, okutmaktan maksat ezbere okutmaktır. Yoksa yüzüne yazı okutmak değildir. Bazıları da, "unutmamaktan asıl maksat, gereği ne ise ona göre amel etmektir" demişlerdir. 2 Allah unutturmak isterse unutturur. Yani böyle unutmamayı kesin olarak vaad edip haber vermek, Allah’ın artık onu unutturmaya gücü yetmeyecek mânâsına gelmez. Unutturacağını tamamen unutturabilir ki bu bir “nesh” olur. O zaman da “Biz herhangi bir âyetin daha hayırlısını veya benzerini getirmedikçe, onu asla yürürlükten kaldırmaz ve de unutturmayız. Sen, Allah’ın gücünün her şeye yettiğini hiç bilmez misin?” (Bakara: 106) hükmü cereyan eder. Bu ayet: “Ey Muhammed! Allah’ın yardımıyla sen bundan böyle unutmayacaksın. Senin böyle bir mucizen de olacak.” demektir. Ancak Peygamberimizin Kur’an okurken birkaç defa hatırlayamadığı yerler olmuştur. Sorulduğunda da hatırlayamadığını söylemiş ve tekrar okumuştur. Ancak bu unutma olayı, “artık unutmayacaksın” va’dinden önce olmuştur.  

4 Klasik müfessirlere göre, yukarıdaki sözler özel olarak Hz. Peygamber’e yöneliktir ve bu nedenle, ona Kur’an’ın öğretilmesini ve “Allah’ın [unutmasını] diledikleri hariç”, ondan hiçbir şeyin unutturulmayacağını kasdetmektedir. Bu istisna cümleciği, o günden beri müfessirleri çok sıkıntıya sokmuştur, çünkü Hz. Peygamber’e Kur’an’ı vahyeden Allah’ın Kur’an’ın herhangi bir kısmını o’na unutturacağını düşünmek pek makul değildir. Bu nedenle, ilk dönemlerden günümüze kadar pek de tatminkar olmayan birçok açıklama getirilmiştir. En az tatminkar olanı da, her şaşkın Kur’an yorumcusunun son olarak sığındığı “nesih doktrini”dir (2:106, not 87’de bu doktrini kabul etmediğimi açıkladım). Ancak, yukarıdaki pasajın, görünürde Hz. Peygamber’e hitab etmesine rağmen, genel olarak insana yönelik olduğunu ve daha önceki Kur’an vahyi ile -yani, 96. surenin (‘Alak) ilk beş ayeti ve özellikle Allah’ın “insana bilmediğini belletti”ğini söyleyen 3-5. ayetler ile- yakından bağlantılı bulunduğunu kabul edersek, sözkonusu yorum zorluğu ortadan kalkmış olur. Bu ayetler ile ilgili 3. notta, sözkonusu ayetlerin, kuşaktan kuşağa ve bir uygarlıktan diğerine devrolunan insanoğlunun tecrübe yoluyla eriştiği kazanımlarına ve rasyonel bilgi birikimine işaret ettiği görüşünü ifade etmiştim: şimdiki pasajın işaret ettiği olgu da budur. Burada, insanı yaratılış amacına uygun olarak şekillendiren ve ona doğru yolu göstereceğini vaad eden Allah’ın, ona, insanlığın biriktireceği, kaydedeceği ve kollektif olarak “hatırlayacağı” bilgi unsurlarını elde etme yeteneği vereceği (ve böylece, ona “öğreteceği”) bildirilmektedir. Ancak Allah’ın, insana, yeni tecrübeler edinme vasıtasıyla erişilebilen ileri becerileri de kapsayan daha geniş ve zengin bilgilerin yanısıra tümden-gelimci veya spekülatif bilgi unsurlarına sahip olması sonucu “unutturabileceği” (başka bir deyişle, terk ettirebileceği) gereksiz ve yararsız hale gelen bilgiler bunun dışında kalır. Ancak, bir sonraki cümle, dış dünyayı gözlemleme ve spekülasyon yoluyla ulaşılan bütün bilgilerin, ne kadar gerekli ve değerli olsalar da, kesinlikle sınırlı bir geçerliliğe sahip olduklarını ve bu nedenle tek başlarına nihaî gerçekliği bulmamıza yetmeyeceklerini açıkça ortaya koymaktadır.5 Yani, mahiyet itibariyle insan kavrayışının ötesindeki her şeyi (ğayb). Bunun anlamı şudur: beşerî bilgi, ebediyyen yetersiz kalmaya mahkum olduğundan, insan, ilahî vahyin yardımı olmaksızın hayatta izleyeceği yolu bulamaz.  

[5685] Bu âyetler, 1-3 ve ‘Alak sûresindeki “O insana (bilgiyi) kalemle (kaydetmeyi) öğretti, O insana bilmediklerini öğretti.” (96:4-5) âyetleri ışığında anlaşılmalıdır. “Oku” emrine “Benim okumam mümkün değil” diye cevap veren ilk muhataba hem okutturma hem de unutmama garantisi verilmektedir. Zira fıtri bir okumanın sonuçları fıtrat ve vicdana hakkedilmiştir, unutulmaz. Varoluşsal okumada insanın unuttukları kalıcı değil geçici, evrensel değil yerel olanlarla ilgilidir. “Allah’ın unutmanı diledikleri hariç” cümlesi, insanoğlunun unutmasının 3. âyetteki takdire girdiğini gösterir. İbn Abbas’a göre, insan sözcüğü “unutmak” mânasındaki nisyândan türetilmiştir. Bu, unutmanın fıtri oluşuna delâlet eder. Bu unutma iyi unutmadır. Zira unutmak nimet olarak takdim edilmektedir. Çünkü Kur’an insanın yaptığı kötülük ve günahları Allah’ın yaratışına nisbet etmez. Oysa burada “unutturma” Allah’a nisbet edilmiştir. Gerçek şu ki insan unutmasaydı yaşayamazdı. Sûrenin girişindeki tesbih emri de, sûrede Allah’ın muhatap üzerindeki nimetleri sayacağının alametidir. Bu âyetlerdeki hatırlama ve unutmayı sadece indirilen vahyin lafızlarına hasretmek “okutturacağız”daki gelecek zaman edatıyla da çelişmektedir. Zira bu mânadaki “okutturma” gelecekte değil, daha önce başlayıp o anda da devam etmekteydi.  

(*) Bu istisnâ ile yüce Allah, peygamberine hiçbir şeyi unutturmayı dilememiş, yalnız şunu anlatmıştır ki, "Andolsun ki, eğer dilersek sana vahyettiğimizi tamamen gideriveririz”- İsra/86-buyurduğu gibi, dilerse unutturur, buna gücü yeter; fakat dilememiştir. Bu istisnânın faydası, unutmama va’dinin, sırf Allah’ın dilemesiyle gerçekleşen bir ilahi lütuf olduğunu belirtmektir.  

6086 There can be no question of this having any reference to the abrogation of any verses of the Qur'an, for this Surah is one of the earliest revealed, being placed about eighth according to the most accepted chronological order. While the basic principles of Allah's Law remain the same, its form, expression, and application have varied from time to time, e.g., from Moses to Jesus, and from Jesus to Muhammad. It is one of the beneficent mercies of Allah that we should forget some things of the past, lest our minds become confused and our development is retarded. Besides, Allah knows what is manifest and what is hidden, and His Will and Plan work with supreme wisdom and goodness.