Ahzâb Sûresi 51. Ayet Meali

Yeniden nikâh akdine ve mehir tespitine gerek duymaksızın, kadının iddet müddetiyle sınırlı olarak, geri dönme imkânı veren talaka “Ric’i talak” denir. Talak-ı ric’i, açık boşamadır. Mesela seni boşadım denirse, talakı ric’i olur. Böyle bir boşamadan sonra istediği zaman, eski nikâhına dönebilir. Ric’i talakta, nikâh, iddet müddetinin sonuna kadar devam eder. Dolayısıyla kadın, iddet müddetinin sonuna kadar, kocasına haram değildir.  

 28 ve 29. âyetlerde Resûlullah (s.a.)ın hanımlarına onunla birlikte kalmak veya ayrılmak şıklarından birini seçmeleri teklif edilmiş, onlar Resûlullah ile birlikte kalmayı tercih etmişlerdi. Bu âyette de aynı seçim hakkı Resûlullah’a verilmiş, o da hanımlarından ayrılmamayı uygun bulmuştur.  

1 – Birlikte olma sıralarını değiştirebilirsin. 2- Ertelediklerinden. 3- Sevinmeleri.  

(1)“Evet on beş yaşından kırk yaşına kadar, harâret-i garîziyenin galeyânı hengâmında (delikanlılık çağında) ve hevesât-ı nefsâniyenin iltihâbı (nefisteki heveslerin alevlendiği) zamânında, dost ve düşmanın ittifâkıyla kemâl-i iffet (mükemmel bir iffet) ve tamâm-ı ismet (tam bir ma‘sûmiyet) ile Hadîcetü’l-Kübrâ radıyallâhü anhâ gibi ihtiyarca bir tek kadın ile iktifâ ve kanâat eden bir zâtın, kırktan sonra, yani harâret-i garîziye tevakkufu (durakladığı) hengâmında ve hevesât-ı nefsâniyenin sükûneti zamanında kesret-i izdivac ve tezevvücâtı (çok evliliği), biz-zarûre ve bil-bedâhe (apaçık bir şekilde) nefsânî olmadığını ve başka ehemmiyetli hikmetlere müstenid olduğunu (dayandığını), zerre kadar insâfı olana isbât eder bir hüccettir(delildir). O hikmetlerden birisi şudur ki: Zât-ı Risâletin (Hz. Peygamberin) akvâli (sözleri) gibi, ef’âl ve ahvâli ve etvâr ve harekâtı (fiilleri, hâlleri, tavırları ve hareketleri) dahi menâbi-i din ve şeriattır (din ve şeriatın kaynaklarıdır)ve ahkâmın me’hazleridir (hükümlerin alındığı yerlerdir). Şıkk-ı zâhirîsine (dînin ev hâli dışında görünen kısmına) Sahâbeler hamele (taşıyıcı) oldukları gibi, husûsî dâiresinde mahfî ahvâlâtından (gizli hâllerinden)tezâhür eden (ortaya çıkan) esrâr-ı din ve ahkâm-ı şeriatın (dînin sırlarının ve şeriatın hükümlerinin)hameleleri ve râvîleri (rivâyet edenleri) de, Ezvâc-ı Tâhirâttır (Hz. Peygamber (asm)’ın hanımlarıdır) ve bilfiil o vazîfeyi îfâ etmişlerdir. Esrâr ve ahkâm-ı dînin hemen yarısı, belki onlardan geliyor. Demek bu azîm (çok büyük) vazîfeye, birçok ve meşrebce muhtelif (yaratılışları farklı) Ezvâc-ı Tâhirât lâzımdır.” (Mektûbât, 7. Mektûb, 20-21)  

(*) Ahzâb-28-29. ayetler: Medine de müminlerin evlerine nazaran, yoksul denecek kadar mütevazı yaşamaya devam eden Hz. Peygamber’in (s.a.v) evindeki sorunları ele almaktadır Hz. Peygamber (s.a.v), Medine’ ye geldiği gibi o yoksul haliyle yaşamaya devam ediyordu. Hz. Peygamber’in (s.a.v) eşleri bu durum üzerine şikayetlenmeye ve bir anlamda zenginleşenlere özenmeye başladılar. İşte yüce Allah bu durumu vesile kılarak Hz. Peygamber ’in (s.a.v) eşlerinin İslâm toplumundaki kendine has durumunu ele alıyor ve haklarında hem onurlandırıcı hem de taşıdıkları "çok özel" misyonu hatırlatıcı ayetler indiriyor. Yani Hz. peygamber hanımları, kendisinden süs ve daha iyi bir geçim istemeğe başlamışlardı. Bunun üzerine 28. ayet indi. Rivayete göre bu ayeti kerime indirildikten sonra Resulullah (a.s.) ilk önce Hz. Aişe (r.a.)`nin yanına giderek: "Sana bir şey bildireceğim. Ama anne ve babanın görüşlerini almadan acele karar verme" diye buyurdu. Ardından bu ayeti kerimeyi okudu. Hz. Aişe de, geçim tarzına razı olup Allah’ın Elçisiyle kalmayı yeğlediler... Ayrıca bu ayetten anlaşılıyor ki, kadının gerekçeli boşanma talebi hem meşru hem de onun bir hakkıdır. Bu nedenle müracaat ettiğinde ilgili merci makamları gereğini yapmak zorundadır. Yani boşanma hakkı sadece erkeğin tekelinde değildir… İşte 28. ayette Hz. peygamberin hanımlarına onunla birlikte kalmak veya ayrılmak şıklarından birini seçmeleri teklif edilmiş, onlar da Hz. peygamberle birlikte kalmayı tercih etmişlerdi. Ahzâb-51. ayette de karşılıklı olarak aynı seçim hakkı Hz. peygambere de verilmiş, o da mevcut hanımlarından ayrılmamayı uygun görmüştür. İşte bununla birlikte Ahzâb-28-29 ve 51. ayetlerde Hz. peygamber ve eşleri için verilen bu örneklerle, aynı zamanda evliliklerini sürdürmek istemeyen evli çiftlere de birbirlerinden ayrılma hakkı tanınmaktadır. Çünkü birbirlerini istemeyenlerin birlikte kalmanın bir anlamı yoktur. Ayrıca 51. Ayetle ilgili ‘’ (Resûlüm!) Onlardan (zevcelerinden), dilediğinin (yanında geceleme sırasını) geri bırakıp, dilediğini de yanına alabilirsin. (Sırasını geri) bıraktığın hanımlarından dilediğini tekrar yanına almanda da senin için bir beis yoktur.’’şeklindeki eşler arasındaki adaletsizliği öngören bu vb. bütün mealler maalesef çok hatalıdır, ilgili rivayetler de zayıf, tutarsız ve uydurmadır. Yani 51. ayetin ‘’geceleme sırasını geri bırakmakla…‘’hiçbir alakası yoktur. Zira İbn Abbas ve diğerlerinin de dedikleri gibi Ahzab- 33/ 28-29. ayetlerde boşanma hakkı Hz. peygamberin eşlerine verildiği gibi, 51. ayette de karşılıklı olarak bu boşanma hakkı Hz. peygambere verilmektedir. Yani 51. ayetin ‘’geceleme sırasını geri bırakmakla’’ en ufak bir alakası yoktur. Bu, tamamen her iki tarafın da karşılıklı anlaşmaya dayalı boşanma konusundadır. Ayrıca her konuda adaleti emreden Kur’an’ı Kerim nasıl olur da, Hz. Peygambere eşleri arasında adaletsizliği emredecek? Böyle bir şey olur mu? Bunu ancak Kur’an’a değil uydurma rivayetlere inanan ve Kur’an’ı anlamayan kimseler söyleyebilir. Bu konuyla ilgili aşağıda Arapça metinleri bulunan tefsirlerdeki İbn Abbas ve diğerlerinin tefsirlerine bakabilirsiniz. Ayrıca bu ayetlerle Hz. Peygambere tanınmış bir ayrıcalık da söz konusu değildir. Zira ne bir kadın peygamberle evlenmek için kendini hibe ediyor, ne de Hz. Peygamber dilediği şekilde eşlerine gidebilir. Özetle, Ahzâb-51. ayette, Hz. Peygamberin dilediği şekilde eşleri arasında muamelede bulunma yetkisi verilmiyor. Burada onları mağdur etmeden tazminatlarını vermek şartıyla boşanmak isteyenleri boşayabilir, arzu etmeleri hâlinde de yine onları tekrar talakı ric’î ile nikâhı altına alabilir, hükmü vardır. İbn Abbas ve diğerlerinin görüşleri de bu şekildedir. Ayrıca Ric’î Talâk ve Bâin Talâk İslam Aile Hukukunda boşanma ile ilgili olarak ortaya konan hükümlere baktığımızda boşanma sürecinin başka herhangi bir hukuk sistemi ile paralellik arz etmediği görülür. Zira İslam aile hukukunda boşanma iradesi, bazı durumlarda evlilik ilişkisinin tamamen ortadan kalması sonucunu doğurmamaktadır. Bu açıdan İslam hukukunda iki türlü boşanmadan bahsedilmektedir. Bir evlilik gerçekleştikten sonra bu evli çiftin toplam ayrı ayrı üç defa boşanma hakları vardır. Bir boşanma gerçekleştikten sonra, kadın bu boşanmadan kaynaklanan iddetini tamamlamadan, tarafların dönüş yaparak (ric’at) evliliklerine devam edebilmeleri mümkündür. Ric’i talaktan sonra (yani kadının iddeti bitmeden önce) taraflar evliliklerini sürdürmek isterlerse yeni bir nikâh akdine ya da mehre ihtiyaç olmadan evliliklerine dönebilirler. Bu dönüş, sözle ya da sadece evli insanlar arasında cereyan edebilecek türden fiillerle gerçekleşir. Fakat ric’i talaklar, toplam üç olan talak haklarının eksilmesi anlamına gelmektedir. Tarafların dönme imkânı bulunduğu sürece gerçekleştirilen ilk ve ikinci talâk, ric’î (dönülmesi mümkün olan) bir talâk sayılmaktadır. Ric’î talâktan sonra iddet süresinin tamamlanması ile birlikte bu talâk, ric’î olmaktan çıkıp kesin bir ayrılık ifade eden bâin talâka dönüşür. Bundan sonra taraflar yeniden birleşmek isterlerse, yeni evlenen çiftler gibi yeni bir nikah akdine ihtiyaç duyarlar. Bu şekildeki bir bain tâlâk, kesin bir ayrılığı ifade eder. Ancak tarafların yeni bir nikâhla birleşmeleri halâ mümkün olduğundan bu bain talâka küçük bâin talâk (et-talâku’l-bâin beynûne suğrâ) denir. Eğer taraflar daha önce- ister ric’î ister bain olsun- iki kere boşanmış iseler üçüncü boşanma büyük bâin tâlâk (et-talâku’l-bâin beynune kübrâ) olur. Yani tekrar evlenmeleri o zaman güçleşiyor. Yani birinci ve ikinci talaktan sonra isterlerse tekrar evlenebilirler. Ama üçüncü defadan sonra artık bir daha evlilikleri zorlaşıyor... Ayrıca bir defada üç talakla boşansa bile, yine sadece bir talak gider, her üçü gitmez. وقيل : إن ذلك إنما جعل الله لنبيه حين غار بعضهن على النبي - صلى الله عليه وسلم - ، وطلب بعضهن من النفقة زيادة على الذي كان يعطيها ، فأمره الله أن يخيرهن بين الدار الدنيا والآخرة ، وأن يخلي سبيل من اختار الحياة الدنيا وزينتها ، ويمسك من اختار الله ورسوله (تفسير الطبري ) .وذهب آخرون إلى أن معنى الآية: تطلق وتخلي سبيل من شئت من نسائك، وتمسك من شئت منهن فلا تطلق (تفسير محاسن التأويل - القاسمي) (وقال ابن عباس : تطلق من تشاء منهن (تفسير البغوي ). وقال ابن عباس وغيره: المعنى في طلاق من شاء ممن حصل في عصمته، وإمساك من شاء.: المصدر: ( الجامع لاحكام القرآن - القرطبي)...عن معمر عن الزهري في قوله تعالى : ترجي من تشاء منهن قال ( كان ذلك حين أنزل الله أن يخيرهن) (أحكام القرآن للجصاص) وقال آخرون: معنى ذلك: تطلق وتـخـلـي سبـيـل من شئت من نسائك، وتـمسك من شئت منهنّ فلا تطلق. ذكر من قال ذلك (جامع البيان في تفسير القرآن) :  

[1] Veya hepsine verdiğin şeyden hoşnut olmalarına.  

Bu cümle Hz. Muhammed’in mevcut eşleriyle ilgili özel bir durumu içermektedir. Boşanıp aynı hanımla tekrar evlenmeyi değil, geçici ayrılık yaşananlarla birleşmesi ve savaş yolculuklarında yanına alma konusunda mevcut eşleriyle ilgili bir serbestiyi ortaya koymaktadır.  

1 Birden fazla eşlilerin, eşleri arasında sıra takip etmeleri vaciptir. Fakat bu Peygamberimize vacip kılınmayıp arzusuna bırakılmıştır.2 Bazı müfessirler bu bölümü; “boşadığın hanımlarından” şeklinde anlamışlarsa da yukarıdaki tercüme daha doğrudur.  

62 Böylece Hz. Peygamber’e, doğuştan adalet duygusuna sahip olmasına ve her zaman eşlerine mutlak bir eşitlik duygusuyla yaklaştığını hissettirecek şekilde davranmasına rağmen, onlara karşı kocalık mükellefiyetlerinde katı bir “dönüşüm” (rotation) kuralına uymak zorunda olmadığı söylenmektedir.63 Yani, Hz. Peygamber onlardan birine ne zaman yaklaşsa, bunu kocalık “sorumluluğu”nun bir gereği olarak değil de, içten gelen bir şefkat ve sevgi ile yaptığına kesinlikle emin olduklarından.64 İbni Hanbel’in Müsned’inde Hz. Ayşe’den rivayet edilen bir Hadis’e göre “Hz. Peygamber, sevgisini eşleri arasında eşit bir şekilde paylaştırır ve şöyle dua ederdi: Ey Allah’ım, ben elimden geleni yapıyorum, öyleyse benim elimde olmayıp [yalnızca] Senin kudretinde bulunan bir şey[i yapamadığım]dan dolayı beni sorumlu tutma!” -bu şekilde kalbinin içindekine, yani [eşlerinden] bir kısmını ötekilerden daha fazla sevmesine işaret etmek istiyordu.  

[3776] Rasulullah kendisine tanınan bu hakkı kullanmak yerine aktif karı-koca ilişkisinde Nisâ 3’e göre hareket eder. Bu sınırlamanın mağduriyet doğurmaması için dönüşümün gerekliliği vurgulanıyor. Sonuçta Rasulullah için çok eşliliğin tahammülü gerektiren bir fedakârlık olduğu ayan beyan ortaya çıkıyor. [3777] Yani: “Hoşgörüsünü yerli yerince kullanır”. Hilm, yumuşak başlılık, hoşgörü, af ve merhameti istismar ettirmeden kullanmak, suçluya vazgeçme fırsatı tanımak için cezalandırmada acele etmemek. Halîm olan, günahkârı hainden, hatayı kasıttan, saflığı hinlikten ayırmayı bilir.  

Birden çok eşi olan kocanın, vaktini onlara eşit olarak paylaştırması farzdır. Buna kasm (nöbet uygulaması) denilir. Bu âyet, kasm’ın Hz. Peygambere farz olmadığını bildiriyor. Farz olmaksızın, Hz. Peygamber (a.s.)’ın, tercih hakkını kullanması, eşlerini sevindirme gayesini daha çok gerçekleştirirdi. Bununla beraber İmam Ahmed Müsned’inde Hz. Aişe (r.a.)’dan şu hadisi nakleder: “Hz. Peygamber eşleri arasında kasm uygular ve şöyle dua ederdi: “Ya Rabbî, ben elimden geleni yapıyorum. Öyleyse elimde olmayıp yalnızca Senin kudretinde bulunan bir şeyi yapamadığımdan dolayı beni sorumlu tutma.”  

Çünkü kendilerine Allah'ın hükmünün uygulandığını bilirler ve aralarında gözettiğin eşit muâmeleden memnun olurlar.  

(20) Sıralarını ertelediğin zaman buna Allah’ın izin vermiş olduğunu bilirler; yanına aldığın zaman da bunu mecburiyetle değil, gönülden yaptığını bilerek sevinirler.  

3749 In 4:3 it is laid down that more than one wife is not permissible "If ye fear that ye shall not be able to deal justly with them". In a Muslim household there is no room for a "favourite wife" in the sense that such a wife is recipient of favours denied to other wives. In the special circumstances of the Prophet there were more than one, and he usually observed the rule of equality with them, in other things as well as in the rotation of conjugal rights. But considering that his marriages, after he was invested with the Prophetic office, were mainly dictated by other than conjugal or personal considerations (see n. 3706, 33:28), the rotation could not always be observed, though he observed it as much as possible. This verse absolved him from absolute adherence to a fixed rotation. There are other interpretations, but I agree with most of the Commentators in the view I have explained. (R). 3750 Where the rotation was, for some reason, interfered with, it was permissible, by another interference with the usual rotation, to bring satisfaction to one who had been previously set aside. This was not only permitted, but commended, as tending to remove dissatisfaction and cheer and comfort the eyes and hearts of those who were disappointed in their turn. 3751 Cooling the eyes: an Arabic idiom for cheering and comforting eyes which yearn to see those they love. A verse of Zeb al Nisa', daughter of the Mughal Emperor Awrangzeb, may be rendered thus: "My heart is glad whenever lover-wise I dwell upon thy beauties and thy grace! But how can I content my hungry eyes, That ask continually to see thy face?" 3752 There was not much in the way of worldly goods or satisfaction that the Prophet could give them: see 33:28 above. But he was kind, just, and true—the best of men to his family, and they all clung to him. 3753 Our human hearts, however good on the whole, may yet, in their motives, have possibly some baser admixture. The feminine hearts are not more immune in this respect than the masculine. But everything is known and understood by Allah, Who will in His Mercy make allowances for our human weaknesses. His title of "Most Forgiving" (Halim} also gives His devoted worshippers the cue: why should we not also forbear with the faults and weaknesses of our neighbours and fellow-creatures?